I SA/Wr 181/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej dotyczącej podatku od towarów i usług za styczeń 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 200 zł, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że nie ma dochodów. Wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, która również utrzymuje dom będący jej wyłączną własnością. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową od 1985 r. We wspólnym gospodarstwie domowym skarżący pozostaje tylko z żoną, posiada z nią we współwłasności dom (350 m2) o wartości 240.000 euro i mieszkanie w N. (48 m2) o wartości 50.000 euro będący jego osobistym majątkiem. Wnioskodawca oświadczył, że nie ma żadnych oszczędności, posiada samochód Dacia Duster o wartości 35.000 zł, potrzebny do działalności rolniczej. Uzyskuje dochody z najmu lokalu (2.400 zł) i odnotował stratę z rolnictwa na kwotę 4.900 zł. jak wskazał, zgodnie z zeznaniem podatkowym za 2015 r., strata wyniosła 13.050 zł. Rubryka urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, dotycząca zobowiązań i stałych wydatków, nie została wypełniona. Z dodatkowych dokumentów i oświadczeń przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że wnioskodawca posiada rachunki bankowe w N. w EUR i w Polsce w EUR i PLN. Salda rachunków wynosiły za okres od stycznia do marca od 40,00 do 4.200,00 EUR i od 30,49 do17.930,15 zł. Wnioskodawca oświadczył, że jeden z rachunków jest na jego nazwisko, środki pieniężne w kwocie 4.200 EUR należą jednak do jego żony na podstawie zawartego między małżonkami porozumienia. Ww. kwota została przelana z niemieckiego rachunku skarżącego w dniu 21 marca 2016 r. Z historii rachunków wynika również, że wnioskodawca dokonywał wpłat po 5.000 zł na zakup samochodu Dacia Duster, spłacał dwie karty kredytowe na swoje nazwisko. W księdze podatkowej odnotowane są zakupy karmy w Carrefour, Kaufland, Tesco, wydatki na usługi telekomunikacyjne i sprzedaż produktów rolnych. Przychody od początku roku wyniosły 18.967,57 zł. Wartość wydatków jest nieczytelna. Wnioskodawca oświadczył, że żona nie pracuje, w związku z czym nie ma stałych dochodów. Sprzedała dom i ostatnią zaliczkę w kwocie 5.000 zł otrzymała 20 lutego 2016 r. Wezwany do przedłożenia szczegółowego, określonego kwotowo zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wskazał, ze wydatków takich nie zapisuje. Nie ma żadnych wydatków związanych z mieszkaniem, gdyż dokonał już wcześniej opłat na przyszłe miesiące, natomiast opał kupił w na 5 lat, do końca 2015 r. spłacił też kredyty. Z żoną mieszka w domu w M. przy ul. [...], z kolei sprzedany dom jest w stanie surowym niezamkniętym. Dom w N. stanowi majątek wspólny małżonków, a jego miesięczne koszty utrzymania wynoszą 1.550 EUR. Małżonkowie uzyskali z tego domu przychód w 2015 r. w wysokości 13.030 EUR. Dalej wnioskodawca wskazał, że żona poniosła wydatek na rehabilitację stacjonarną w kwocie 1.400 zł. Podkreślił, iż obecnie nie ma gotówki na pokrycie kosztów sądowych, gdyż potrzebuje na karmę dla zwierząt. Uzyskane bieżące dochody zwraca żonie. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca jest aktualnie stroną jednocześnie w sześciu sprawach przed tutejszym Sądem (sygn. akt I SA/Wr 179-184/16), w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na kwotę 200 zł – łącznie 1.200 zł. Powyższe dane nie dają podstaw do uwzględnienia żądania przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia na wstępie wymaga, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Taka sytuacja nie zachodzi w przypadku skarżącego. Już dane wynikające z wydruków rachunków bankowych wskazują, że skarżący miał możliwość poczynienia rezerw na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu tożsamego obowiązku równocześnie w pięciu innych sprawach toczących się przed Sądem. Zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi zostało doręczone 1 marca 2016 r. W miesiącach poprzedzających ten obowiązek (styczeń i luty 2016 r.) wnioskodawca dysponował środkami pieniężnymi w PLN w wysokości ponad 17.000 zł. W tym też czasie dokonywał wpłat na zakup samochodu Dacia Duster po 5.000 zł, z kolei już po powzięciu wiadomości o konieczności opłacenia wpisu dokonał przelewu na rachunek żony łącznej kwoty 4.200 euro (w dniu 21 marca 2016 r.). Zauważyć przy tym należy, że zgodnie ze złożonym oświadczeniem, skarżący nie ponosi kosztów utrzymania domu. W istocie, zakup karmy dla zwierząt hodowanych w gospodarstwie rolnym jest konieczny niezależnie od stanu zasobów pieniężnych. Jednak wg zapisów w księdze podatkowej (tylko za marzec pomimo wezwania o wydruki za pierwsze trzy miesiące 2016 r.), miesięczne zakupy karmy (w sklepach Kaufland, Tesco, Carrefour) to kwota około 1.000-1.500 zł. Referendarz zgadza się też, że w prowadzeniu działalności rolniczej samochód jest niezbędny wnioskodawcy. Niemniej jednak pamiętać należy, że koszty sądowe są formą daniny publicznej, zaś zobowiązania publiczne powinny być zawsze traktowane priorytetowo w stosunku do zobowiązań o charakterze prywatnym. Poza tym powtórzyć trzeba, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym uzasadnione jest tylko wtedy, gdy strona nie jest w stanie ponieść kosztów swego udziału w sprawie bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, a więc, gdyby opłacenie tych kosztów wiązałoby się z ograniczeniem lub wręcz rezygnacją z wydatków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb socjalnych. Skarżący tymczasem uzyskuje dochody z działalności rolniczej, z wynajmu mieszkania i domu w N.. Jego żona w ostatnim okresie sprzedała jeden z domów posiadanych w Polsce. Wyjaśnienia wymaga, iż w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia jest, że wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Poza tym, małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. W tym stanie rzeczy, zdaniem referendarza sądowego, wnioskodawca wykazał tylko to, że był w stanie zabezpieczyć środki pieniężne na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie, nawet przy uwzględnieniu konieczności ich ponoszenia jednocześnie w sześciu sprawach toczących się w tutejszym Sądzie. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.