I SA/Wr 1811/15

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku B.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.K. i Ł.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 27 sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2011 r. oraz o solidarnej odpowiedzialności wspólników A. s.c. za zaległości podatkowe postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący, B.K., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, wniósł o zwolnienie go od tego obowiązku ponad kwotę 1.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest obecnie w trudnej sytuacji materialnej, gdyż spółka, której był wspólnikiem, zaprzestała działalności gospodarczej w wyniku postępowania zabezpieczającego i następnie egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Jeszcze w trakcie postępowania kontrolnego organ zabezpieczył 300.000 zł, co pozbawiło spółkę płynności finansowej. Od 2014 r. wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, z którą ma małe dziecko (ur. 8 lipca 2014 r.) wymagające bieżącej opieki. Aktualne łączne wydatki jego rodziny miesięcznie wynoszą około 9.400 zł. Żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 10.500 zł. Zatem około 1.000 zł może stanowić rodzaj oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z żoną i 2-letnim synem, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dysponuje oszczędnościami w gotówce w kwocie 800 zł. Żona posiada odrębny majątek – działkę budowlaną i mieszkanie, na które zaciągnięty został kredyt. Jako zobowiązania i stałe wydatki zostały wymienione: kredyt 700-900 zł, czynsz 350 zł, prąd 150 zł, woda 170 zł, internet 50 zł, telewizja 80 zł, wywóz śmieci 35 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 130 zł, opieka nad dzieckiem 1.700 zł, utrzymanie dziecka 1.500 zł, wyżywienie około 2.700 zł, doktorat żony około 1.500 zł. Z dokumentów i oświadczeń, złożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.) wynika, że małżonkowie przed zawarciem związku małżeńskiego ustanowili rozdzielność majątkową, która – w ocenie wnioskodawcy – świadczy o braku możliwości korzystania ze środków żony. Żona skarżącego w 2011 r. uzyskała przychód ze stosunku pracy w wysokości 230.993,62 zł, posiada na lokacie bankowej ponad 25.000 zł, a na rachunku oszczędnościowym ponad 65.000 zł. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, poza tą w formie spółki cywilnej, od 1 sierpnia 2014 r. i zawiesił ją 24 sierpnia 2015 r. Nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Posiada samochód VW Touareg, rocznik 2005, o wartości około 25.000 zł, przy czym wnioskodawca zaznaczył, że samochód nie jest jego własnością. Nie posiada też rachunków bankowych. W ocenie referendarza sądowego, przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wynika to zresztą wyraźnie z przywołanej regulacji prawnej, która nakazuje przyznanie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tylko w takim zakresie, w jakim poniesienie kosztów udziału w sprawie przed sądami administracyjnymi nie będzie rzutować na konieczne utrzymanie wnioskodawcy i jego rodziny. Jako utrzymanie konieczne należy natomiast rozumieć niezbędne, podstawowe potrzeby socjalne. Zaznaczyć przy tym jednak trzeba, że zaspokojenie tych potrzeb winno pozostawać na takim poziomie, na jakim są one pokrywane w przeciętnych gospodarstwach domowych. Zgodnie z danymi GUS na rok 2015 r., w przeciętne wydatki w gospodarstwach domowych na jedną osobę wynosiły 1.079 zł. Nawet przy założeniu, że w bieżącym roku byłaby to kwota 1.200 zł, to w przypadku 3-osobowej rodziny wartość wydatków wynosiłaby średnio około 3.600 zł. Tymczasem wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł wskazując na bieżące wydatki rodziny, których wartość przewyższa niemal trzykrotnie wskazaną wyżej kwotę, a nadto kilka pozycji w zestawieniu tych wydatków nie może być oceniana jako konieczne dla podstawowej egzystencji. Chodzi mianowicie o wydatki na utrzymanie 2-letniego dziecka w wysokości 1.500 zł (wymienione obok kwoty 1.700 zł, która stanowi wynagrodzenie dla jego opiekunki), 1.500 zł na doktorat żony czy też zaważona wartość wydatków na wyżywienie w wysokości 2.700 zł. Odliczając ww. wydatki i przyjmując nawet kwotę kosztów wyżywienia na trzy osoby na poziomie 1.500 zł, to w budżecie domowym rodziny skarżącego możliwe jest miesięczne poczynienie oszczędności na poziomie około 5.000 zł. Zaznaczyć w tym miejscu trzeba, że skarga w niniejszej sprawie była złożona 30 września 2015 r., najpóźniej zaś od tej daty wnioskodawca winien był się spodziewać konieczności ponoszenia kosztów swego udziału w niniejszej sprawie i czynić na ten cel stosowne rezerwy. Z kolei od tego czasu do dnia wydania niniejszego postanowienia upłynęło ponad 9 miesięcy. Ponadto na rachunkach należących do żony wnioskodawcy (lokata i konto oszczędnościowe) na dzień 25 maja 2016 r. zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości ponad 90.000 zł. Zauważyć też trzeba, iż sytuacja finansowa, w jakiej się znajduje rodzina wnioskodawcy, wskazuje na zdolność zaciągania zobowiązań (kredytu, pożyczki), m.in. na potrzeby pokrycia kosztów udziału w niniejszej sprawie. Odnosząc się do okoliczności rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami, to wyjaśnić należy, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje ona bez znaczenia. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Chodzi tutaj nie tylko o wsparcie w utrzymaniu, ale także w przypadku obowiązku ponoszenia zobowiązań publicznych. Tak rygorystyczna ocena możliwości płatniczych wnioskodawcy wynika, z tego, że koszty sądowe są formą danin publicznych, które – zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. W istocie, każdy ma też konstytucyjnie zapewnione prawo do obrony swoich praw przed sądem. Niemniej jednak, "obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący" (zob. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015 r., sygn. akt II GZ 935/14, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy wniosek należało ocenić jako nieuzasadniony i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.