I SA/Wr 1811/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska po rozpoznaniu w dniu 5 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2016 r., I SA/Wr 1811/15, o odmowie przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. K. i L. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] sierpnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za okres od stycznia do czerwca 2011 r. oraz orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2016 r., I SA/Wr 1811/15. Skarżący, B. K., wezwany do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, wniósł o zwolnienie go od tego obowiązku ponad kwotę 1.000 zł. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że jest obecnie w trudnej sytuacji materialnej, gdyż spółka, której był wspólnikiem, zaprzestała działalności gospodarczej w wyniku postępowania zabezpieczającego i następnie egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Jeszcze w trakcie postępowania kontrolnego organ zabezpieczył 300.000 zł, co pozbawiło spółkę płynności finansowej. Od 2014 r. wnioskodawca pozostaje na utrzymaniu żony, z którą ma małe dziecko (ur. 8 lipca 2014 r.) wymagające bieżącej opieki. Aktualne łączne wydatki jego rodziny miesięcznie wynoszą około 9.400 zł. Żona otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 10.500 zł. Zatem około 1.000 zł może stanowić rodzaj oszczędności. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje tylko z żoną i 2-letnim synem, nie posiada jakichkolwiek nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Dysponuje oszczędnościami w gotówce w kwocie 800 zł. Żona posiada odrębny majątek – działkę budowlaną i mieszkanie, na które zaciągnięty został kredyt. Jako zobowiązania i stałe wydatki zostały wymienione: kredyt 700-900 zł, czynsz 350 zł, prąd 150 zł, woda 170 zł, internet 50 zł, telewizja 80 zł, wywóz śmieci 35 zł, telefon 50 zł, ubezpieczenie 130 zł, opieka nad dzieckiem 1.700 zł, utrzymanie dziecka 1.500 zł, wyżywienie około 2.700 zł, doktorat żony około 1.500 zł. Z dokumentów i oświadczeń, złożonych na wezwanie referendarza sądowego wynika, że małżonkowie przed zawarciem związku małżeńskiego ustanowili rozdzielność majątkową, która – w ocenie wnioskodawcy – świadczy o braku możliwości korzystania ze środków żony. Żona skarżącego w 2015 r. uzyskała przychód ze stosunku pracy w wysokości 230.993,62 zł, posiada na lokacie bankowej ponad 25.000 zł, a na rachunku oszczędnościowym ponad 65.000 zł. Wnioskodawca prowadził działalność gospodarczą, poza tą w formie spółki cywilnej, od 1 sierpnia 2014 r. i zawiesił ją 24 sierpnia 2015 r. Nie jest zarejestrowany jako bezrobotny. Posiada samochód VW Touareg, rocznik 2005, o wartości około 25.000 zł, przy czym wnioskodawca zaznaczył, że samochód nie jest jego własnością. Nie posiada też rachunków bankowych. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2016 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Referendarz sądowy wskazał, że wydatki rodziny skarżącego są wysokie, przy czym nie wszystkie wydatki mają charakter podstawowy. Referendarz sądowy podkreślił, że z przedstawionych dokumentów możliwe jest poczynienie oszczędności na poziomie ok. 5.000 zł. Ponadto na rachunkach należących do żony wnioskodawcy (lokata i konto oszczędnościowe) na dzień 25 maja 2016 r. zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości ponad 90.000 zł. Odnosząc się do okoliczności rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami referendarz wyjaśnił, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozostaje ona bez znaczenia. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten dotyczy także ponoszenia zobowiązań publicznych, jakimi są niewątpliwie koszty sądowe. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżący nie zgodził się, aby z przepisów prawa wynikał obowiązek ponoszenia kosztów sądowych przez małżonkę. Strona zauważyła, że przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dotyczą jedynie potrzeb rodziny, nie zaś obowiązku uiszczenia danin publicznoprawnych. W sprawie nie ma zaś wątpliwości, że wnioskodawca nie ma środków pozwalających na uiszczenia wpisu. Przyznanie prawa pomocy jest zatem uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy, uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy. Nie sposób zgodzić się ze skarżącym, że sytuacja finansowa jego małżonki nie powinna być brana pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika niezbicie, że prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznanie, jeśli uiszczenie kosztów postępowania mogłoby przynieść uszczerbek nie tylko dla wnioskodawcy, ale także dla jego rodziny. Takie sformułowanie tego przepisu, w ocenie Sądu, zobowiązuje do każdorazowego badania zdolności płatniczych całego gospodarstwa domowego. Regulacje szczególne dotyczące małżeńskich ustrojów majątkowych nie mają tutaj żadnego wpływu. Istotny jest fakt, czy małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowego. W sprawie zaś nie ulega wątpliwości, że małżonkowie zamieszkują razem. Sam skarżący wskazał w formularzu, że pozostaje on wraz z żoną i synem we wspólnym gospodarstwie domowym. Warto także zauważyć, że we wniosku o prawo pomocy skarżący podał, że jest w stanie uiścić w sprawie tylko 1.000 zł. Kwota ta nie należy jednak do skarżącego, ale do jego żony. Skarżący wyraźnie bowiem zaznaczył, że po odliczeniu wydatków z wypłaty żony pozostanie 1.000 zł, które może wnioskodawca przeznaczyć na wpis sądowy od skargi. W efekcie Sąd nie miał wątpliwości, że do oceny wniosku skarżącego należało przyjąć także dane dotyczące małżonki. Z przesłanych zaś dokumentów wynika, że na rachunkach należących do żony wnioskodawcy (lokata i konto oszczędnościowe) na dzień 25 maja 2016 r. zgromadzone zostały środki pieniężne w łącznej wysokości ponad 90.000 zł. Ponadto żona skarżącego w 2015 r. uzyskała przychód ze stosunku pracy w wysokości 230.993,62 zł (ok. 10.500 zł netto/miesiąc). Oprócz tego należy za referendarzem sądowym wskazać, że rodzina skarżącego ponosi duże wydatki na utrzymanie (ok. 7.500 zł miesięcznie). Przedstawione przez skarżącego dokumenty jednoznacznie potwierdzają, że rodzina skrzącego mogła poczynić oszczędności na rzecz przyszłych kosztów postępowania, zwłaszcza że skarga została złożona 30 września 2015 r. Nie można zatem uznać, że rodzina skarżącego znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a tylko taka uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Prawo pomocy stanowi bowiem odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 10 marca 2015 r., II FZ 84/15, CBOSA). Wobec powyższego, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 lipca 2016 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.