I SA/Wr 1867/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski po rozpoznaniu w dniu 4 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi A. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2004 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w całości. Postanowieniem z dnia [...] r. (sygn. akt I FZ 465/08) Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 sierpnia 2008 r. (sygn. akt I SA/Wr 1867/07) o odmowie przyznania prawa pomocy. Pismem [...] r. skarżący A. B. wniósł kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał na pogorszenie się jego sytuacji materialnej, podnosząc m.in. że nadal się osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a dodatkowo ponosi straty, co udokumentował zeznaniem podatkowym za 2008 r. Dodatkowo wnioskodawca przedłożył zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r., potwierdzające wizytę u lekarza psychiatry oraz kserokopie recept wystawionych na lek antydepresyjny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Skarżący wskazał, że oboje rodzice są emerytami w podeszłym wieku i wymagają jego opieki. Ich emerytury wynoszą netto 1.751,46 zł i 1.134,10 zł (zgodnie ze znajdującymi się w aktach sprawy odcinkami z emerytur z grudnia 2006 r. i ze stycznia 2008 r.). Postanowieniem z dnia 16 marca 2009 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy wskazując m.in. na niewykonanie przez wnioskodawcę zobowiązania do szczegółowego udokumentowania jego sytuacji materialnej (zarządzenie z dnia [...] r.), co uniemożliwiało pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Pismem z dnia [...] r. (prezentata Sądu) skarżący od w/w postanowienia złożył sprzeciw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sadowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Nawiązując do wniosku skarżącego, A. B. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do powyższego, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania, że ze względu na okoliczności życiowe został on pozbawiony całkowicie środków do życia. Dokonując analizy sytuacji materialnej skarżącego Sąd nie dostrzegł okoliczności pozwalających uznać zasadność wniosku o zwolnienie strony od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W ocenie Sądu, brak było przesłanek także na częściowe zwolnienie skarżącego od ponoszenia takiego obowiązku. U podstaw tego stanowiska legło przekonanie Sądu, że skarżący pomimo ciążącego na nim obowiązku udokumentowania zadeklarowanej, trudnej sytuacji finansowej nie wykazał, iż w istocie sytuacja materialna skarżącego uzasadniała przyznanie skarżącemu pomocy ze środków publicznych. Zgodnie z ugruntowaną linią orzecznictwa, ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). Należy podnieść, iż rozpoznawany wniosek jest trzecim z kolei wnioskiem skarżącego w przedmiocie przyznania prawa pomocy. W następstwie wielokrotnych wezwań kierowanych do skarżącego celem udokumentowania swojej trudnej sytuacji materialnej skarżący podał jedynie, że jest bezrobotny, nie posiada żądnego majątku i mieszka z rodzicami - emerytami. W wypełnieniu dotychczasowych zarządzeń Sądu skarżący przedłożył zeznania podatkowe za lata 2006-2008 r. oraz odcinki emerytur rodziców. Skarżący nie przedłożył natomiast, pomimo wielokrotnych wezwań, wyciągów z posiadanych rachunków i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące. Nie przedstawił również dokumentów aktualizujących jego sytuację majątkową w porównaniu z poprzednimi wnioskami o przyznanie prawa pomocy. W efekcie należało przyjąć, iż sytuacja majątkowa skarżącego nie zmieniła się w porównaniu z poprzednimi wnioskami o przyznanie prawa pomocy, a przynajmniej, brak jest nadal dowodów potwierdzających deklarowaną, trudną sytuację majątkową skarżącego. Należy podnieść, iż sam fakt legitymowania się przez skarżącego statusem osoby bezrobotnej nie przesądza a priori o przyznaniu skarżącemu zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd ocenia bowiem sytuację majątkową strony ubiegającej się o zwolnienie od kosztów także w kontekście stosunków rodzinnych. Bada zatem, z kim strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakie są dochody tych osób. Zgodnie z art. 133 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych wobec dziecka. Nie bez znaczenia dla oceny deklarowanej przez skarżącego sytuacji materialnej pozostaje również fakt, iż skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie 3 miesiące, celem wykazania jakimi środkami pieniężnymi w istocie dysponuje. Fakt nieprzedstawienia wyciągów z rachunków bankowych poddaje w wątpliwość prawdziwość twierdzeń wnioskodawcy o swojej trudnej sytuacji materialnej i uniemożliwia pełną ocenę jego stanu majątkowego. Tym bardziej, że z jednej strony skarżący utrzymywał że jest osobą bezrobotną, z drugiej zaś, z przedłożonych przez niego zeznań podatkowych wynika, iż w tym okresie prowadził on działalność wykonywaną osobiście. Okoliczność, iż w kolejnych latach 2006-2008 r. ponosił on z tej działalności stratę nie dowodzi faktu, że skarżący nie posiada środków pieniężnych, czy też dodatkowego źródła dochodu. W każdym razie, okoliczności takiej nie można wykluczyć wobec nieprzedstawienia przez wnioskodawcę informacji o posiadanych rachunkach bankowych. Nawiązując do argumentacji podniesionych przez skarżącego w piśmie z dnia [...] r. należy podnieść, iż fakt leczenia się skarżącego na depresję nie może być oceniany jako przesłanka przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, albowiem ważąc przesłanki do takiego zwolnienia Sąd ocenia wyłącznie sytuację majątkową wnioskodawcy. Na marginesie należy nadto wskazać, iż przedłożone przez stronę zaświadczenie lekarskie zostało wydane w dniu [...] r., co, biorąc pod uwagę datę rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie, czyni to zaświadczenie nieaktualnym jeśli chodzi o obecną kondycję zdrowotną wnioskodawcy. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji postanowienia.