I SA/Wr 1883/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2016 r. wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2009 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 stycznia 2016 r. (sygn. akt I SA/Wr 1883/15). W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi (w kwocie 2.879 zł) na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżący Z. J. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że jego sytuacja finansowa nie pozwala mu na opłacenie wymaganego wpisu sądowego. W rozwinięciu tej argumentacji dodał, że z uwagi na stan zdrowia, wiek (74 lata) oraz trudności finansowe skarżący podjął decyzję o likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej oraz o przejściu na emeryturę. Zaznaczył, że pozostaje w związku małżeńskim, jednak z żoną ma zawartą umowę o rozdzielności majątkowej od 2007 r. Do wniosku załączył kopie ww. umowy, kopię dokumentów potwierdzających wysokość zadłużenia i prowadzone w związku z tym postępowania komornicze, a także, kopię wniosku o wykreślenie z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz wyciąg z tej ewidencji z której wynika, że skarżący prowadził działalność gospodarczą pod firmą A – jednostka innowacyjno-wdrożeniowa J.Z. Działalność tę prowadził od 11.10.1989 r. do 30.09.2014 r. Nadto, z załączonego do wniosku pisma z dnia 4 grudnia 2015 zatytułowanego "zadłużenie" wynika, że na skarżącym ciążą zadłużenia wobec kontrahentów, banków, ZUS i Urzędu Pracy na łączną kwotę 4.735.610 zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie, jest właścicielem budynków biurowo-mieszkalnych oraz hal produkcyjnych i magazynowych (około 2.100 m2) o wartości 2.500.000 zł oraz lokalu mieszkalnego o pow. 80 m2 – obie nieruchomości zajęte przez komornika. Posiada nadto wierzytelności, około 1.000.000 zł oraz maszyny i urządzenia produkcyjne o wartości około 2.500.000 zł, również objęte zajęciem komorniczym. Źródłem dochodów wnioskodawcy jest emerytura, z której dokonywane są potrącenia egzekucyjne, a świadczenie do wypłaty wynosi 1.101,77 zł. Dodatkowo, skarżący otrzymuje co miesiąc kwotę 500 zł na opłaty za telefon, gaz, monitoring domu, telewizję. Miesięczne stałe wydatki przeznaczane są na lekarstwa (200 zł), wyżywienie (600 zł), energię elektryczną (100 zł) i pozostałe drobne wydatki (80 zł). Działając w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.: dalej - p.p.s.a.) referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o przedłożenie dodatkowych informacji, wśród których wymienił m.in. kopię zeznania podatkowego małżonki za 2014 r. oraz wydruki historii z jej rachunków bankowych, lokat oraz kart kredytowych za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi na to wezwanie wnioskodawca oświadczył, że mieszka w W. i utrzymuje się jedynie z własnej emerytury. Dochód z najmu z ww. nieruchomości przejmuje w całości bank. Żona mieszka oddzielnie, we W. i również utrzymuje się tylko z emerytury. Nadto, wnioskodawca ponownie przedłożył kopie dokumentów potwierdzających prowadzenie wobec niego postępowań egzekucyjnych, umowę o rozdzielności majątkowej oraz wydruki z rachunku bankowego, na który wpływa emerytura i z którego dokonywane są bieżące opłaty na energię elektryczną (około 300-400 zł miesięcznie), za telewizję kablową (119,90 zł), telefon (średnio około 130 zł miesięcznie), monitoring (110,70 zł). Co się tyczy żądanych przez wnioskodawcę dokumentów obrazujących sytuację majątkową żony skarżącego to ich skarżący nie przedłożył. Postanowieniem z dnia 11.01.2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Z. J. wnioskowanego prawa wyrażając pogląd, że wnioskodawca nie podał pełnych danych co do swojego stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego, ograniczając się do przedstawienia jedynie tych informacji, które mogłyby wskazywać na brak opłacenia kosztów sądowych. Wątpliwość tę referendarz sądowy odniósł do zaniechania przedstawienia przez wnioskodawcę sytuacji majątkowej małżonki skarżącego, z którą pozostaje on w rozdzielności majątkowej. Zwrócił uwagę, że ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej nie znosi obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego małżonków, a z podanych przez skarżącego okoliczności wynika, że małżonka skarżącego może mieć dużo wyższą emeryturę niż skarżący. Wskazując na powyższe referendarz sądowy podkreślił, że, zgodnie z oświadczeniem skarżącego, małżonka wnioskodawcy jest w stanie nie tylko utrzymać mieszkanie we W., ale i opłacać rachunki za mieszkanie skarżącego. Samą okoliczność prowadzenia przez małżonków dwóch odrębnych gospodarstw domowych referendarz sądowy uznał za budzącą wątpliwość z punktu widzenia starania się przez wnioskodawcę o prawo pomocy, w szczególności na fakt, że oboje małżonków jest na emeryturze. Z zachowaniem terminu skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie jako naruszającego treść art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego, wbrew stanowisku referendarza sądowego, wykazał on przesłanki do przyznania mu wnioskowanego prawa. W kontekście tym podkreślił, że obecnie świadczenie emerytalne stanowi jedyny dochód skarżącego a cały jego majątek został zajęty przez organ egzekucyjny, co skarżący potwierdził przedłożoną do akt sprawy dokumentacją. Zdaniem skarżącego, bezpodstawny jest zarzut referendarza sądowego co do tego, że zajęty został jedynie majątek wnioskodawcy, a nie jego żony. W treści sprzeciwu skarżący zawarł również polemikę z wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu stanowiskiem co do obowiązku wzajemnej pomocy finansowej małżonków, pomimo zawartej umowy o rozdzielności majątkowej. Zdaniem skarżącego, z chwilą ustanowienia rozdzielności majątkowej powstają dwa odrębne majątki, stąd nie ma on prawa ani możliwości zarządzania majątkiem żony. Dodatkowo podkreślił skarżący, że małżonka, podobnie jak on, jest na emeryturze. Do sprzeciwu skarżący dołączył zaświadczenie o wysokości emerytury żony z którego wynika, że świadczenie emerytalne żony wynosi 1375,58 zł. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wnioskodawca jest stroną w trzech sprawach toczących się równocześnie w tutejszym Sądzie, o sygn. akt I SA/Wr 1881-1883/15, w których wpisy od skarg zostały wyznaczone na łączną kwotę 10.000 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Wnioskując o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się przyznania mu tego prawa w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podstawę prawną tego żądania stanowi art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. w myśl którego, prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem wnioskowanego przez skarżącego prawa pomocy, zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżący nie przedstawił w sposób wyczerpujący swojej sytuacji majątkowej, albowiem nie ujawnił stanu majątkowego swojej małżonki, z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Kwestionując te ustalenia, skarżący stoi na stanowisku, że podane przez niego okoliczności, tj. fakt że jest emerytem oraz że cały jego majątek został zajęty w toku egzekucji, stanowią dostateczną podstawę faktyczną do przyznania mu wnioskowanego prawa. Zdaniem skarżącego, nie ma on prawa rozporządzać majątkiem żony, która także jak on, jest emerytem, co skarżący wykazał dołączonym do sprzeciwu zaświadczeniem o wysokości otrzymywanego przez nią świadczenia z tego tytułu. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie narusza art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a ujawnienie na etapie sprzeciwu wysokości świadczenia emerytalnego małżonki wnioskodawcy, nie daje podstaw, wobec braku pełnego obrazu jej możliwości płatniczych, do zmiany tego postanowienia. W punkcie wyjścia trzeba zwrócić uwagę, że zawarcie przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej nie zwalniało skarżącego od możliwie wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej małżonki, przez co należy rozumieć nie tylko informację o jej bieżących dochodach (z emerytury), ale i całościową sytuację majątkową, w tym w szczególności stan kont bankowych. Kwestia skutków zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na tle przepisów o przyznaniu prawa pomocy była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, które zgodnie uznają, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 1 pkt 2 p.p.s.a. należy uwzględniać przepis art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z tego obowiązku nie zwalnia małżonków fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, z dnia 29.06.2010 r. I FZ 229/09 z dnia 28.12.2012 r. sygn. akt II FZ 981/12, oraz postanowienie z dnia 3.03.2016 r. I SA/Kr 1975/15 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Poczyniona uwaga ma istotne znaczenie z punktu widzenia wymaganego od wnioskodawcy obowiązku wyczerpującego udokumentowania nie tylko własnej sytuacji majątkowej, ale w równym stopniu, możliwości płatniczych swojego małżonka. Jak wynika z akt sprawy, pomimo skierowanego do strony wezwania o przedłożenie m.in. kopii zeznania żony za 2014 r. oraz wydruków historii z jej rachunków bankowych, lokat i kart kredytowych, skarżący wymaganych informacji nie ujawnił, ograniczając się na etapie sprzeciwu jedynie do złożenia zaświadczenia o wysokości pobieranej przez nią emerytury. Taka sytuacja skutkować musi oceną, że skarżący nie dość wyczerpująco udokumentował złożony wniosek, niezależnie od niekwestionowanego faktu egzekucyjnych zajęć jego majątku. Zarówno akcentowany przez skarżącego wiek emerytalny, jak i udokumentowane zajęcia jego majątku nie są wystarczające bowiem do oceny, że przy zastosowaniu art. 23 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego skarżący także nie będzie w stanie pokryć wymaganych kosztów sądowych (uwzględniając w ich wysokości wszystkie sprawy skarżącego zawisłe przed tut. Sądem). Jak dowodzi analiza przedłożonych przez skarżącego dokumentów, skarżący prowadził działalność gospodarczą od 1989 r., a skala zadłużenia (w tym udzielonych skarżącemu kredytów) stanowi niewątpliwie pochodną majątku jakim przez te wszystkie lata dysponował skarżący. Umowę o rozdzielności majątkowej małżonkowie zawarli dopiero w 2007 r. Ewentualne przypuszczenia co do możliwości płatniczych żony w wysokości przekraczającej przeciętną zdolność płatniczą emeryta w kraju nie wyklucza to, że małżonka skarżącego jest w stanie utrzymać mieszkanie we W., a nadto, wspomóc co miesiąc skarżącego kwotą 500 zł. Przy tej okazji należy zwrócić uwagę na zbliżone w swej wysokości świadczenia emerytalne obu małżonków (po uwzględnieniu potrąceń z emerytury skarżącego). Te wszystkie okoliczności dawały w łącznej ocenie podstawę do uznania prawidłowości oceny wyrażonej w zaskarżonym postanowieniu. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.