I SA/Wr 198/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 7 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi O.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wraz ze skargą na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. skarżący O.S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie podając, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i swojej rodziny. Z dołączonego do wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania (zawartego w formularzu obowiązującym w procedurze cywilnej) wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z małżonką i dwójką dzieci w wieku szkolnym, przy czym, z uwagi na istniejący pomiędzy małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej, małżonkowie dzielą się codziennymi wydatkami w ten sposób, że skarżący zobowiązany jest do uiszczenia rachunków oraz leków na swoje potrzeby, a żona pokrywa opłaty związane z leczeniem dzieci, wyżywieniem i środkami czystości. Z treści tegoż wniosku wynika również, że wnioskodawca posiada ½ udziału w użytkowaniu wieczystym, który jest objęty zajęciem komorniczym, jednocześnie, nie posiada innych nieruchomości ani też, żadnych oszczędności. Rodzina utrzymuje się z dochodu wnioskodawcy wynoszącego kwotę [...] zł netto (powołanie), oraz z dochodu jego małżonki w kwocie [...] zł netto (działalność gospodarcza). Wskazując na te wszystkie okoliczności skarżący zwrócił jednocześnie uwagę na swoje kłopoty zdrowotne i związane z tym koszty leczenia, a także na kłopoty zdrowotne swojej 8-letniej córki, która wymaga stałej kontroli lekarskiej oraz rehabilitacji z uwagi na brak [...]. Podkreślił, że rehabilitacja córki nie jest refundowana przez państwo, podobnie jak zakup osłonek na oczy. Dodał również, że powodem kłopotów finansowych wnioskodawcy jest niewypłacalność inwestorów z którymi współpracował, a którzy zalegają mu z wypłatą [...] zł. Skarżący podkreślił, że dołożył wszelkich starań w dochodzeniu wierzytelności, lecz bezskutecznie, albowiem, względem jego dłużników ogłoszono upadłość. Skarżący, wezwany do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu obowiązującym w procedurze sądowoadministracyjnej, nadesłał wymagany formularz (wraz z załącznikiem), w którym podał informacje przedstawione powyżej, ze zmianą w zakresie swojego wynagrodzenia ([...] zł brutto, z tytułu umowy o pracę) oraz źródła i wysokości wynagrodzenia małżonki. Zgodnie z tym ostatnim oświadczeniem wnioskodawcy, małżonka skarżącego otrzymuje dochód brutto w wysokości [...] zł z tytułu umowy o pracę (poprzednio, z działalności gospodarczej), a nadto, dochód z prac dorywczych (np. sprzątanie). W formularzu wniosku obowiązującym w procedurze sądowoadministracyjnej skarżący zadeklarował również, że miesięczne wydatki na utrzymanie, zgodnie z zestawieniem dołączonym do formularza, wynoszą kwotę [...] zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń oraz dokumentów źródłowych, skierowane do wnioskodawcy na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 13 maja 2015 r., doręczonym w dniu 28 maja 2015 r., referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ustawowym terminie (w dniu 5 czerwca 2015 r.) skarżący złożył sprzeciw od tego postanowienia. Do sprzeciwu dołączył: rachunki za zakup leków i kosmetyków, dokumentację lekarską swoją oraz córki, zeznanie PIT-37 za 2014 r. (z zadeklarowanym przychodem w kwocie [...] zł), PIT/UZ, PIT/O oraz trzy decyzje Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z dnia [...], wydane w sprawie rozłożenia na raty zaległości podatkowych. Na podstawie zarządzenia sędziego sprawozdawcy z dnia 22 czerwca 2015 r. wezwano skarżącego m.in.: 1) do sprecyzowania zakresu żądania wniosku o przyznanie prawa pomocy, pod rygorem uznania, że wniosek ten dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych; 2) do przedłożenia: zeznania podatkowego małżonki skarżącego za 2014 r., wydruków z prowadzonej przez małżonkę skarżącego księgi podatkowej z wykazanym dochodem/stratą za grudzień 2014 r. oraz za styczeń i luty 2015 r., wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych posiadanych przez małżonków za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia o posiadanych przez małżonków środkach transportu. Przesyłka sądowa zawierająca to wezwanie została, pod dwukrotnym awizowaniu, zwrócona na adres Sądu. Skutek jej doręczenia, przyjęty na przy zastosowaniu tzw. fikcji doręczenia, nastąpił w dniu 10 lipca 2015 r. Z urzędu należy wskazać, że w sprawie, na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I tut. Sądu z dnia 12 lutego 2015 r., wpis sądowy od skargi O.S. na ww. decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. został wyznaczony na kwotę 2.000,00 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w brzmieniu zgodnym z treścią art. 2 zdanie drugie ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2015r., poz. 658), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Ostatecznie, zgodnie z zakreślonym rygorem (zarządzenie sędziego sprawozdawcy z dnia 22 czerwca 2015 r.), złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd zakwalifikował jako dotyczący przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Stanowisko Sądu w tym zakresie wynika z braku sprecyzowania treści tego wniosku przez skarżącego (pomimo wezwania), a także, z treści sprzeciwu. Zgodnie z powyższym, jako podstawę do oceny jego zasadności należało uczynić przepis art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Przepis ten stanowi, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie sądowym wypracowanym na tle tego przepisu podkreśla się, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania mu wnioskowanego prawa. Obowiązek ten obejmuje powinność dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż wnioskodawca spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Dopiero wyczerpujący opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych pozwala sądowi w pełni określić i ocenić sytuację strony, która ubiega się o to prawo (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2015 r., sygn. akt II OZ 13/15, LEX nr 1640572). Analizując stopień udokumentowania przez wnioskodawcę deklarowanej przez niego jako trudna sytuacji materialnej należało uznać, że wnioskodawca wypełnił ten obowiązek jedynie częściowo. Pomimo bowiem dołączenia do sprzeciwu części dokumentów o jakie był wzywany (przez referendarza sądowego) nadal niepotwierdzoną okolicznością pozostaje wysokość dochodów jego małżonki. Za wystarczającą informację w tym zakresie nie mogła zostać uznana, podana przez skarżącego (w formularzu wniosku), informacja o wysokości wynagrodzenia małżonki na poziomie kwoty [...] zł brutto, skoro, skarżący nie przedłożył na poparcie tego twierdzenia stosownego dokumentu, tj. zeznania podatkowego, zaświadczenia o wysokości tego wynagrodzenia. Wymaga podkreślenia, że skarżący został dwukrotnie poinformowany o obowiązku wykazania także dochodu małżonki. Pierwotne wezwanie zostało skierowane do skarżącego przez referendarza sądowego. Drugie zaś, już na etapie sprzeciwu od postanowienia referendarza, przez sędziego sprawozdawcę. Odnośnie tego drugiego wezwania należy wyjaśnić, że skutek jego doręczenia został przyjęty w drodze tzw. fikcji doręczenia z art. 73 § 4 p.p.s.a., albowiem przesyłka sądowa zawierająca to wezwanie nie została odebrana przez skarżącego z placówki doręczającej. Wymaga przy tej okazji także wyjaśnienia, o czym skarżący został pouczony w ww. wezwaniu, że istniejący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia skarżącego od obowiązku przedstawienia wymaganych dokumentów w zakresie wysokości wynagrodzenia małżonki, a zaniechanie temu obowiązkowi czyni jego sytuację materialną nie w pełni wyjaśnioną. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, dla oceny zdolności finansowych wnioskodawcy ma znaczenie okoliczność pozostawania wnioskodawcy w związku małżeńskim i ocena sytuacji majątkowej małżonka. Stosownie bowiem do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788: dalej - k.r.o.), oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków. Należy mieć również na względzie art. 23 k.r.o., który stanowi, iż małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy. Z tego obowiązku nie zwalnia małżonków okoliczność pozostawania w ustroju rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. sygn. GZ 71/04, publ. ONSAiWSA z. 1(4) 2005). Wymaga także dodania, że poza brakiem udokumentowania wysokości dochodów otrzymywanych przez wnioskodawcę, skarżący nie przedłożył także innych, wymaganych (w zarządzeniu referendarza z dnia 18 marca 2015 r. oraz sędziego sprawozdawcy z dnia 22 czerwca 2015 r.) dokumentów, tj. wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych i kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę za ostatnie trzy miesiące, oświadczenia o posiadanych przez małżonków środkach transportu, a także, wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę skarżącego za grudzień 2014 r. oraz za styczeń i luty 2015 r. Odnośnie wydruków z księgi podatkowej należy podkreślić, że utrzymywana przez skarżącego (w sprzeciwie) okoliczność zaprzestania działalności gospodarczej przez jego małżonkę nie zwalniała od przedstawienia żądanych dowodów. Wskazując na powyższe, nie znalazł Sąd podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa tylko na podstawie: informacji wynikających z przedłożonego przez niego zeznania podatkowego (PIT-37) za 2014 r., deklarowanych problemów zdrowotnych (cukrzyca) oraz faktu stałego leczenia i rehabilitacji okulistycznej jego córki. Nie kwestionując wydatków związanych ze stanem zdrowia skarżącego i jego córki należy jednocześnie zwrócić uwagę, że wobec wybiórczego udokumentowania przez skarżącego sytuacji majątkowej rodziny, na tym etapie sprawy nie można stwierdzić, czy wydatki te stanowią istotne obciążenie domowego budżetu (zgodnie z oświadczeniem skarżącego, małżonkowie wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe), a co za tym idzie, czy wymagany wpis od skargi w kwocie 2.000,00 zł, przy jednoczesnej konieczności ponoszenia tych wydatków, stanowić będzie uszczerbek o jakim mowa w art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. Uzupełniająco należy dodać, że skarżący w wykazie miesięcznych wydatków podał ogólnie kwotę przeznaczaną na lekarstwa, nie precyzując kosztów leczenia i rehabilitacji dziecka. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2) p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.