I SA/Wr 208/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na czynność Naczelnika Urzędu Skarbowego W. w przedmiocie wykreślenia podatnika z rejestru jako podatnika VAT postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata argumentując, że w związku z postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego o zabezpieczeniu kwoty 5.334.851 zł jakakolwiek bieżąca działalność spółki o kapitale zakładowym 5.000 zł stała się niemożliwa. Spółka nie posiada żadnych środków umożliwiających poniesienie kosztów postępowania i skuteczną obronę. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 5.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, wysokość zysku lub straty za ostatni rok według bilansu również 0 zł. Także na jedynym posiadanym rachunku bankowym saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 0 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w 2016 r. spółka uzyskała przychody netto w wysokości 26.063.815,09 zł i zysk – 32.720,38 zł. Zobowiązania krótkoterminowe spółki wynosiły 8.461,48 zł, a należności krótkoterminowe 3.152,71 zł. Na dzień 31 grudnia 2016 r. spółka posiadała kapitał zapasowy na kwotę 28.905,15 zł oraz środki pieniężne w kasie i na rachunkach o wartości 71.858,40 zł. Przedłożone zostały nadto kopie deklaracji VAT-7 za poszczególne miesiące od sierpnia 2015 r. do października 2016 r. Wynikach z nich, że od października 2015 r. do października 2016 r. spółka dokonywała dostaw towarów i usług oraz zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty po kilka milionów złotych. Na rachunku bankowym w okresie od stycznia do końca marca 2017 r. saldo było ujemne na poziomie od 59 zł do 319 zł na koniec marca. Zgodnie z umową spółki, którą przedłożono, wspólnikami spółki byli H. P. i W. P.. Nie przedłożono dokumentacji finansowej za poszczególne miesiące bieżącego roku. W niniejszej sprawie wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 200 zł. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 2 i art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Zaznaczyć trzeba, że pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jak wynika z przedłożonych dokumentów finansowych, spółka odnotowała przychody na poziomie ponad 26.000.000 zł, jednocześnie uzyskując zysk w wysokości ponad 32.000 zł. Zaznaczyć jednak trzeba, że uzyskanie niskiego dochodu, czy też nawet poniesienie straty nie ma znaczenia dla oceny możliwości płatniczych przedsiębiorcy. Wartości takie jak dochód, strata oraz koszty uzyskania przychodu przede wszystkim są wykazywane na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym, zwykle jednak nie odzwierciedlają rzeczywistej kondycji finansowej przedsiębiorcy. W związku z tym najbardziej wymierną wartością dla dokonania jej oceny jest wysokość obrotów firmy. W niniejszej sprawie przedsiębiorcą jest spółka z o.o., jednak jak wynika z danych akt sprawy, a zwłaszcza z ustaleń organu podatkowego przedstawionych w odpowiedzi na skargę, jest to firma rodzinna, założona przez matkę i syna. Wprawdzie strona powołuje się na okoliczność zabezpieczenia przez organ podatkowy kwoty ponad 5.000.000 zł, to jednak z akt sprawy nie wynika, aby taka kwota została realnie przez organ zajęta. Samo wydanie postanowienia o zabezpieczeniu kwoty zobowiązania podatkowego (wynika to z treści odpowiedzi na skargę) nie jest równoznaczne z faktycznym przejęciem środków pieniężnych w podanej wartości. Poza tym spółka może pozyskać środki w sposób przewidziany w art. 177 Kodeksu spółek handlowych (ksh). Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). Jakkolwiek umowa spółki, której kopia została przedłożona, nie przewiduje dopłat wspólników, to jednak zdaniem referendarza, umowy tej nie można było uwzględnić w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku. Po pierwsze, zgodnie z jej treścią, wspólnikami spółki są H. P. i W. P.. Natomiast odpis KRS aktualny na dzień 14 kwietnia 2017 r. (znajdujący się w aktach sprawy) wskazuje, że jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu jest wyłącznie H. P.. W. P. natomiast pełni funkcję prokurenta samoistnego. Oznacza to, że pomimo wezwania, nie przedłożono kopii umowy spółki w aktualnym brzmieniu. Po drugie, na podstawie art. 157 § 2 ksh umowa spółki z o.o. powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. Przedłożona kopia nie ma zachowanej formy takiego aktu. Poza tym, nawet jeżeli umowa spółki nie przewiduje dopłat, to w ocenie referendarza, w interesie jej wspólników (a nie Skarbu Państwa) winno leżeć poczynienie starań w zgromadzeniu środków na opłacenie kosztów swego udziału w sprawie. Z tego samego źródła strona winna poszukiwać również środków na pokrycie wynagrodzenie dla profesjonalnego pełnomocnika. Przypomnieć trzeba, że w niniejszej sprawie wpis od skargi został wyznaczony na kwotę 200 zł, a zwykle jest to najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona tymczasem odnotowywała obroty o średniej wartości około 1.000.000 zł. Trudno natomiast dać wiarę, że matka z synem, którzy faktycznie spółkę prowadzą, nie poczynili przy tak znacznych obrotach odpowiednich oszczędności. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.