I SA/Wr 2385/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe z tytułu podatku od towarów i usług za IV kw. 2008 r. i I - IV kw. 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz kosztami egzekucyjnymi postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. We wniosku uzasadniała, że nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania z uwagi na niskie dochody. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona mieszka wspólnie z rodzicami i bratem. Nie posiada żadnego majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Matka i brat nie mają żadnych dochodów, ojciec na podstawie umowy o pracę uzyskuje dochód w kwocie 210 zł, natomiast skarżąca z działalności gospodarczej 2.000 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącego, na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), skarżąca oświadczyła, że stałe miesięczne wydatki rodziny obejmują: opłaty za telefon (207,27 zł), za wodę (197 zł), wywóz śmieci (88 zł), za energię elektryczną (351,15 zł) na żywność i środki higieny (1.000 zł) – łącznie 1.843,78 zł. Wskazała, że ani ona, ani jej ojciec nie posiadają rachunków bankowych. Brat jest uczniem trzeciej klasy liceum. Nieruchomość, którą zamieszkuje rodzina strony, jest własnością dziadka. Rodzina nigdy nie korzystała z Pomocy Społecznej. Końcowo strona oświadczyła, że w 2014 r. jej dochody drastycznie spadły, co zmusza ją do likwidacji działalności gospodarczej w najbliższym czasie. Z przedłożonych dokumentów wynika, że przychody strony z działalności gospodarczej w 2013 r. wyniosły 806.053,01 zł, a dochód – 40.531,44 zł. W czwartym kwartale 2014 r. skarżąca, w ramach działalności gospodarczej, dokonała dostawy towarów i usług o wartości 142.250 zł i nabyła towary i usługi na kwotę 151.085 zł. Postanowieniem z dnia 10 marca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia, skarżąca polemizując z argumentacją referendarza sądowego wskazała, że dla wykazanego przez nią braku możliwości finansowych na opłacenie kosztów sądowych i usług prawnych dodatkowym potwierdzeniem jest załączone zeznanie podatkowe za 2014 rok, z którego wynika, że osiągnęła stratę wynoszącą 84.905,40 zł. Zdaniem skarżącej, wyznacznikiem dla oceny możliwości finansowych w kontekście prawa pomocy winien być dochód (strata) a nie obrót z prowadzonej działalności gospodarczej. Wskazała również, że wbrew twierdzeniu referendarza sądowego, nie ma obowiązku posiadania rachunku bankowego, gdyż jako prowadząca handel detaliczny ma prawo wykonywać wszystkie przelewy i płatności, w tym z tytułu należności podatkowych i na rzecz ZUS, w sposób inny, niż za pośrednictwem rachunku bankowego. Dodała przy tym, że nigdy nie miała do czynienia z przelewami powyżej 60.000 zł. Podsumowała, że uiszczenie kosztów sądowych spowoduje znaczny uszczerbek w kosztach niezbędnych dla utrzymania siebie i rodziny, skutkujący zagrożeniem w utrzymaniu koniecznym. W załączonym do sprzeciwu zeznaniu podatkowym PIT-36 za 2014 rok skarżąca wykazała przychód z działalności gospodarczej wynoszący 557.769,26 zł i koszty jego uzyskania 642.674,66 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do istoty sprawy wskazać należy, że skarżąca wniosła o udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (doradcy podatkowego). Zastosowanie mają zatem niżej przytoczone regulacje prawne. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiste i obiektywnie niemożliwe. Zatem, to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Strona skarżąca powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z zawartego w art. 246 § 1 p.p.s.a. określenia, "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanego wniosku, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała braku możliwości wygospodarowania jakichkolwiek środków na koszty związane z jej udziałem w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym. Przeciwnie, treść akt sprawy pozwoliła na stwierdzenie, że skarżąca taką zdolność posiada, o czym świadczą osiągnięte przez skarżąca przychody w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Nie można przy tym zgodzić się z prezentowanym przez skarżącą stanowiskiem, że wyznacznikiem dla oceny możliwości finansowych wnioskodawcy winien być dochód czy strata przedsiębiorcy. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przy badaniu zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, ocena sytuacji finansowej osoby prowadzącej działalność gospodarczą następuje przez pryzmat osiąganych przez nią przychodów. Mianowicie, w przypadku przedsiębiorców miarodajną dla oceny zdolności płatniczych podmiotu nie jest kategoria "dochodu", lecz "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Strata jest wyłącznie wynikiem bilansowym i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 19 maja 2014 r. I SA/Wr 1630/13; postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2013 r., II OZ 707/13). Jak wynika z przedłożonych przez skarżącą zeznań podatkowych za lata 2013 i 2014 przychody skarżącej wyniosły odpowiednio 806.053,01 zł i 557.769,26 zł. Z kolei, według danych zawartych w deklaracji VAT-7 za ostatni kwartał 2014 r., skarżąca czyniła zakupy związane z działalnością gospodarczą o wartości średnio miesięczne 50.000 zł. Na podobną kwotę dokonywała dostawy towarów i usług. Jeśli zaś chodzi o stałe miesięczne wydatki rodziny skarżąca określiła je w kwocie ok. 1.850,00 zł. Mając zatem na uwadze przedstawione wartości finansowe, Sąd stwierdza, że niewątpliwie wskazują one na zdolność poniesienia przez skarżącą należnych w sprawie kosztów postępowania (na obecnym etapie wpis sądowy od skargi wynosi 500 zł) i kosztów pełnomocnika z wyboru. Zajmując takie stanowisko Sąd pragnie jeszcze raz podkreślić, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W odniesieniu zaś do oświadczenia skarżącej, że nie ma obowiązku posiadania rachunku bankowego w ramach prowadzonej działalności gospodarczej, wyjaśnić należy, że podmioty będące mikroprzedsiębiorcami (przedsiębiorca, który osiągnął roczny obrót netto ze sprzedaży towarów, wyrobów i usług oraz operacji finansowych nieprzekraczający równowartości w złotych 2 milionów euro – art. 104 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej), mogą wpłacać należności publicznoprawne – jak prawidłowo stwierdziła skarżąca - w formie gotówkowej (art. 61 § 1b ustawy Ordynacja podatkowa). Niemniej, w świetle danych przedstawionych w deklaracjach podatkowych, okoliczność braku posiadania przez skarżąca rachunku bankowego, nie miała istotnego znaczenia w sprawie. Podsumowując stwierdzić należało, że skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść w sprawie jakichkolwiek kosztów postępowania, w związku z czym nie wystąpiły przesłanki dla uwzględnienia wnioskowanego prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.