I SA/Wr 276/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 3 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2012 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 27 grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2005 r. postanawia 1. oddalić wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2012 r. odmawiającego stronie przyznania prawa pomocy; 2. odrzucić skargę. W sprawie w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł skarżąca w dniu 3 kwietnia 2012 r. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazała wnioskująca spółka kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Argumentowała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Z dokumentów przesłanych na wezwanie wynikało, ponad dane wskazane we wniosku, że w roku 2011 skarżąca spółka nie uzyskała żadnego przychodu, natomiast w styczniu, lutym i marcu 2012 r. dokonała dostawy towarów i świadczyła usługi o wartości odpowiednio 122.519 zł, 226.710 zł i 111.937 zł oraz nabyła towary i usługi o wartości odpowiednio 129.289 zł, 116.161 zł i 83.807 zł. Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2012 r. (sygn. akt I SA/Wr 276/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z dnia 7 września 2012 r. sygn. akt I FZ 737/12 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie strony na wyżej wskazane orzeczenie. W odpowiedzi na kolejne wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, doręczone stronie skarżącej w dniu 10 października 2012 r., w dniu 17 października 2012 r. (data stempla na przesyłce pocztowej) strona na urzędowym formularzu wniosła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Ponownie podała, że Urząd Skarbowy w W. zablokował jej rachunek bankowy. W oświadczeniu o majątku i dochodach ponownie wskazała kwotę 52.000 zł jako wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych, kwotę 5.229 zł – jako wartość jej środków trwałych oraz kwotę (-) 1.752.831,88 zł jako stan rachunku bankowego oraz kwotę zajęcia na tym rachunku. Argumentowała także strona, że na dzień złożenia wniosku bilans za ostatni rok obrotowy nie został sporządzony. Złożony formularz wniosku stanowił kserokopię pierwotnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pismem ręcznym oznaczono jedynie sygnaturę akt sprawy w rubryce nr 1, rubrykę nr 3 o przedmiocie zaskarżenia, rubryki 13 i 14 zawierające miejscowość, datę i podpis osoby wnoszącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z uwagi na fakt, iż wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych został załatwiony w sprawie przez Sąd odmownie prawomocnym postanowieniem z dnia 18 czerwca 2012 r., Sąd zdecydował orzec w kwestii ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym częściowe zwolnienie kosztów sądowych na podstawie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Postanowienie Sądu z dnia 18 czerwca 2012 r. zostało wydane na posiedzeniu niejawnym, jest postanowieniem niekończącym postępowania w sprawie, natomiast wskazane unormowanie procesowe nie przewiduje przedmiotowego ograniczenia kompetencji Sądu do rozważenia zmiany swojego wcześniejszego postanowienia, jak to ma miejsce w sprawie, w przedmiocie zasadności przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z kolei według art. 246 § 2 pkt 2) powołanej ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, że zwolnienie z obowiązku uiszczenia opłat sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dla dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie. W rezultacie, warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Te same warunki przyznania prawa pomocy odnoszą się również do wniosku o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione w trybie art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ale to z uzasadnienia wniosku musi wynikać zmiana okoliczności sprawy, która powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 18 czerwca 2012 r., i winna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Okoliczności przesądzające o zmianie tej sytuacji muszą być udokumentowane tak samo starannie i wyczerpująco jak w przypadku okoliczności powoływanych w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to o tyle ważne, że zmiany stanu faktycznego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w wyżej wskazanej drodze muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie tego pierwotnego rozstrzygnięcia. Okoliczności te, wedle stanu na dzień 18 czerwca 2012 r., zostały ocenione przez sąd administracyjny I i II instancji jako nieuzasadniające przyjęcia, że wnioskująca spółka nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a tym samym że uzasadnione jest jej żądanie zwolnienia kosztów sądowych w zakresie częściowym. W tym miejscu powołania wymaga art. 153 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na mocy którego ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd. Wobec dokonania przez tutejszy Sąd oraz Naczelny Sąd Administracyjny oceny stanu faktycznego wynikającego z oświadczeń i dokumentów złożonych przez stronę skarżącą w poprzednim wniosku, w wyniku której odmówiono skarżącej przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, Sąd związany tą oceną, badał wystąpienie nowych faktów uzasadniających przyjęcie, że wnioskodawca spełnił ustawowy warunek częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w fakcie, iż ocena zasadności wniosku o przyznania prawa pomocy jest na obecnym etapie postępowania oparta na porównaniu zakresu aktualnie badanego żądania, tj. zwolnienia z kosztów sądowych w zakresie częściowym, zakresu wniosku ocenionego postanowieniem Sądu z dnia 18 czerwca 2012 r., tj. zwolnienia od kosztów sądowych, i możliwości finansowych wnioskodawcy poniesienia ciężaru tych kosztów. Skoro ponowiona argumentacja nie stanowiła – w ocenie sądów administracyjnych I i II instancji – podstawy do zwolnienia z kosztów sądowych w kwocie wyższej od kwoty, której dotyczył wniosek z dnia 17 października 2012 r., to stosując zasady logicznego rozumowania oraz mając na uwadze związanie wojewódzkiego sądu administracyjnego wykładnią prawa przedstawioną w wyżej wskazanych orzeczeniach sądów administracyjnych, Sąd stwierdził, że nie może ona stanowić podstawy dla zmiany jego wcześniejszego postanowienia. Działając na podstawie powołanych przepisów prawa oraz wywiedzionych z nich zasad, Sąd ocenił, że treść wniosku strony skarżącej z dnia 17 października 2012 r. nie pozwala na stwierdzenie, iż została spełniona przesłanka zmiany postanowienia z dnia 18 czerwca 2012 r. poprzez przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Strona nie wykazała bowiem zmiany na gorsze okoliczności składających się na jej sytuację majątkową oraz zdolność płatniczą. Złożenie kserokopii poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy oznacza, że strona powołuje się na okoliczności w sprawie znane, które Sąd już rozważył, rozpatrując wniosek strony z dnia 3 kwietnia 2012 r. W ocenie Sądu zbędnym było również wzywanie strony skarżącej o nadesłanie stosownej dokumentacji i materiałów źródłowych, które miałyby potwierdzać dane zawarte we wniosku, skoro Sąd dokonał już ich oceny, a strona nie twierdzi, iż w sprawie zaszła zmiana okoliczności. Ponadto strona znała treść postanowienia z dnia 18 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Wr 276/12, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odmówił stronie skarżącej przyznania prawa pomocy, oraz treść postanowienia z dnia 7 września 2012 r. sygn. akt II FZ 287/12, którym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie skarżącej. Tym samym poznała strona motywy, którymi kierował się Sąd rozpoznający jej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sama powinna więc obecnie zadbać o podanie nowych ewentualnych okoliczności faktycznych w aspekcie stanu majątkowego skarżącej oraz o jednoczesne udokumentowanie tych okoliczności stosownym materiałem źródłowym. Sądy obu instancji wyjaśniły stronie w wyżej wskazanych orzeczeniach, jakie ustawowe przesłanki uprawniają do skorzystania z prawa pomocy ze strony Skarbu Państwa oraz wyjaśniły, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu wykazania tych okoliczności. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że przesłanka częściowego zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych, a tym samym zmiany uprzedniego postanowienia, nie została spełniona. Dlatego Sąd postanowił, na podstawie art. 165 i art. 246 § 2 pkt 2) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak w pkt 1. sentencji postanowienia o oddaleniu wniosku o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 18 czerwca 2012 r. Zgodnie z art. 230 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi od pism wszczynających postępowanie przed sądem administracyjnym w danej instancji pobiera się wpis, przy czym pismami, o których mowa w cytowanym przepisie, są skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania (art. 230 § 2 tej samej ustawy). Natomiast po myśli art. 220 § 3 powołanej ustawy procesowej skarga, od której pomimo wezwania nie został w wyznaczonym terminie uiszczony należny wpis, podlega odrzuceniu przez sąd. Stosownie do art. 83 § 1 i 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi terminy oblicza się według przepisów prawa cywilnego, to jest regulacji zawartej w art. 110 -115 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), przy czym jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy. Po myśli przepisu art. 111 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego, termin oznaczony w dniach kończy się z upływem ostatniego dnia, natomiast jeżeli początkiem terminu oznaczonego w dniach jest pewne zdarzenie, nie uwzględnia się przy obliczaniu terminu dnia, w którym to zdarzenie nastąpiło. Termin do uiszczenia wpisu sądowego od skargi rozpoczynał zatem bieg w sprawie w dniu 11 października 2012 r. i kończył się z upływem dnia 17 października 2012 r. Wyjaśnić należy, że - jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 11 stycznia 2008 r. sygn. akt II FZ 617/07 (orzeczenie opublikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query), który to pogląd Sąd w niniejszym składzie podziela - postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odmawiające stronie skarżącej zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi, z chwilą oddalenia zażalenia na to orzeczenie przez Naczelny Sąd Administracyjny, staje się prawomocne. Bieg terminu do opłacenia skargi wyznaczony kierowanym do strony skarżącej wezwaniem o uiszczenie wpisu od skargi nie zostaje jednak przerwany, jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z ponownym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy. Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bez znaczenia w tym przypadku pozostaje kwestia zmiany okoliczności wskazanych w tym piśmie, które mogą uzasadnić zmianę lub uchylenie wcześniejszego postanowienia w tym przedmiocie. Winno się zatem uznać, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu wystosowanym przez sąd do strony po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów sądowych, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia w stosunku do toczącego się postępowania. Ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, bez względu na zmianę jego treści oraz zakresu żądania stosunku do wniosku pierwotnego, nie wpływa również na bieg terminu do uiszczenia wpisu wskazanego przez sąd w wezwaniu do dokonania tej czynności oraz nie chroni strony przed skutkami niezastosowania się do treści wezwania we wskazanym przez sąd terminie. Dopiero wydanie przez sąd prawomocnego postanowienia odmiennej treści w przedmiocie udzielania stronie prawa pomocy, skutkuje utratą mocy pierwszego postanowienia. Odmienne działanie sądu mogłoby doprowadzić do uniemożliwienia prowadzenia postępowania wskutek rozpoznawania kolejnych wniosków strony o przyznanie prawa pomocy, co niewątpliwie da się zauważyć również w rozpoznawanej sprawie, skutkując nieuzasadnionym wydłużeniem postępowania. W związku z tym, stwierdzić w tym miejscu należy, że wobec prawomocności postanowienia Sądu z dnia 18 czerwca 2012 r. odmawiającego skarżącemu przyznania prawa pomocy, na stronie ciąży obowiązek uiszczenia wymaganego wpisu w sprawie. Od obowiązku tego nie zwalnia ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Reasumując, bieg terminu do opłacenia skargi nie zostaje przerwany, jeżeli strona po doręczeniu jej takiego wezwania, a przed upływem siedmiodniowego terminu do zapłacenia należnych kosztów postępowania, wystąpi do sądu z wnioskiem o zmianę prawomocnego postanowienia w przedmiocie przyznania prawa pomocy. A zatem, obowiązku uiszczenia wpisu od skargi nie niweczy samo złożenie kolejnego wniosku. W tej sytuacji, w sprawie niniejszej, z uwagi na prawomocność postanowienia w przedmiocie prawa pomocy, nadal istniał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi, który nie został zniweczony przez złożenie kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, iż strona skarżąca nie uiściła należnej opłaty sądowej od skargi, mimo iż stosowne wezwanie doręczono jej w dniu 10 października 2012 r., natomiast termin do uiszczenia tej opłaty upłynął w dniu 17 października 2012 r. W sprawie zaistniała zatem określona w art. 220 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłanka odrzucenia skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie wyżej powołanych przepisów prawa oraz art. 58 § 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w pkt 2. sentencji postanowienia.