I SA/Wr 290/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dagmara Dominik - Ogińska po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 20 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 290/18) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] stycznia 2018 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 20 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 290/18) w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Wraz ze skargą na ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. strona skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że nie prowadzi działalności gospodarczej, zadania statutowe prowadzi jedynie ze składek członkowskich (6 zł rocznie) i opłat ogrodowych uchwalanych co roku przez walne zebranie Rodzinnego Ogrodu Działkowego (dalej: ROD). Środki finansowe zgromadzone na rachunku bankowym w kwocie 38.907,67 zł zostały zajęte przez komornika na poczet częściowej spłaty spornego zobowiązania z tytułu opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi za lata 2013 i 2014. Aktualnie, na koncie pozostaje kwota 2.914,74 zł, która nie pokryje bieżących zobowiązań. Na zarządzie ROD, zgodnie z postanowieniami statutu, ciąży obowiązek zwołania do 15 maja 2018 r. walnego zgromadzenia sprawozdawczego, co wiąże się z kosztami około 2.900 zł (koszt zawiadomień i wynajmu sali). Strona zwróciła uwagę, że jako stowarzyszenie ogrodowe, na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach sądowych, jest zwolniona od ponoszenia opłat sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że na postawie bilansu za 2016 r. kapitał zakładowy strony wynosi 33.737,75 zł, zł, wartość środków trwałych – 292.447,60 zł oraz zysku – 13.020,14 zł. Na rachunku bankowym na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku znajdowały się środki pieniężne w kwocie 2.914,74 zł. Strona dodała, że powyższy stan konta podany jest na dzień 31 grudnia 2017 r. ROD ma nieuregulowane zobowiązania bieżące wynikające z faktur za telefon 159,89 zł, za energię elektryczną 68,02 zł, stałą opłatę za wodę 87,88 zł, za wynajem pomieszczenia na posiedzenie zarządu 75,03 zł, a także kosztów zwołania walnego zebrania 1.872 zł (720 członków x 2,6 zł) i koszty wynajęcia sali na walne zebranie około 1.000 zł. Do wniosku załączono bilans za 2016 r., wydruk rachunku z saldem na dzień 31 grudnia 2017 r. oraz podpisane przez członków zarządu ROD zestawienie potrzebnych środków finansowych na bieżące cele, które obejmuje poza ww. zobowiązaniami, koszt zorganizowania walnego zebrania – około 4.800 zł. Na wezwanie przedłożono nadto bilans oraz rachunek zysków i strat za 2017 r., wydruk historii rachunku bankowego oraz potwierdzenie zajęcia rachunku bankowego w postępowaniu egzekucyjnym w styczniu 2017 r. Postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 290/18) starszy referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. W jego uzasadnieniu odwołano się do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: ppsa) podkreślając, że instytucja prawa pomocy, jako odstępstwo od reguły, może być stosowana tylko w wyjątkowych przypadkach, celem zagwarantowania prawa do sądu podmiotom najuboższym, w tym również, osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym. Zdaniem referendarza sądowego, sytuacja majątkowa wnioskodawcy oceniana na dzień złożenia skargi w sprawie oraz w okresie poprzedzającym jej wniesienie pozwalała stronie wygospodarować środki niezbędne dla pokrycia wymaganego w sprawie wpisu sądowego do skargi w kwocie 978 zł. Powyższe wnioski referendarz sądowy wywiódł z analizy salda rachunku bankowego strony w miesiącu styczniu (na kwotę 4.192,42 zł) oraz lutym 2018 r. (5.785,80 zł), a także, z faktu wypłacenia w grudniu 2017 r. nagród dla członków zarządu ROD oraz osób spoza tego grona w łącznej kwocie 6.135,31 zł. Odnosząc się do okoliczności podniesionych przez ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że zajęcie środków pieniężnych na rachunku bankowym ROD na kwotę ponad 38.000 zł miało miejsce ponad rok temu (w styczniu 2017 r.), a z przedłożonych przez stronę wydruków rachunku bankowego nie wynika by jakiekolwiek środki pieniężne były nadal blokowane. Referendarz sądowy wyjaśnił również, że przyznanie stronie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 221/17 nastąpiło w innych okolicznościach faktycznych niż te rozważane w sprawie, a zatem nie mogło mieć wpływu na ocenę wniosku jaki strona złożyła na etapie zaskarżenia decyzji wydanej w toku ponownego rozpoznania sprawy. W sprzeciwie od tego postanowienia strona skarżąca domagała się zmiany zaskarżonego postanowienia oraz przyznania jej prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem. Zdaniem strony skarżącej stanowisko referendarza sądowego nie uwzględnia wszystkich okoliczności sprawy. W tym w szczególności faktu, że zajęte w styczniu 2017 r. środki pieniężne w kwocie 38.907,67 zł nie zostały zwrócone, mimo że decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego została uchylona, a decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej: SKO) z dnia 3 stycznia 2018 r. wydana w przedmiocie spornej opłaty nie podlega wykonaniu z uwagi na postanowienie SKO z dnia 28 lutego 2018 r. o wstrzymaniu jej wykonania. Dodatkowo strona podniosła, że pomimo umorzenia postępowania egzekucyjnego (w dniu 12 marca 2018 r.) Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. nie uchylił czynności egzekucyjnych oraz nie zwrócił zajętych środków finansowych. Podkreśliła przy tym, że zajęcie tak znacznej kwoty jest uciążliwe dla ROD, które z tego powodu boryka się z trudnościami finansowymi, ograniczając bieżące wydatki do niezbędnego minimum. Wskazała, że brakuje środków pieniężnych nie tylko na niezbędne inwestycje, ale również na konieczne remonty, usuwanie skutków awarii i regulowanie bieżących zobowiązań. Wyjaśniła, że znajdujące się na rachunku bankowym A w B. środki finansowe są niezbędne dla bieżącego funkcjonowania ROD. Wskazała, że wypłacone w grudniu 2017 r. środki finansowe nie mają charakteru szczególnego wyróżnienia albowiem jest to kwota przyznana dla członków organów statutowych w ROD (zarządu i komisji rewizyjnej), członków społecznej służby instruktorskiej oraz członków PZD pracujących społecznie na rzecz ROD. Świadczenie to miało na celu zrekompensowanie utraconych korzyści i poniesionych kosztów związanych z wykonywaniem zadań statutowych w 2017 r. Strona podniosła również, że w dacie wypłaty tych świadczeń nie miała podstaw do tego by przypuszczać, że po wyroku w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 221/17 sprawa ponownie zostanie skierowana na drogę sądową. Do wniosku strona dołączyła zestawienie kosztów A za okres od stycznia do 11 maja 2018 r., a nadto, dokumenty mające potwierdzać skalę i wysokość kosztów ponoszonych przez A w B.. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 3169, dalej: ppsa) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 ppsa w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Działając w granicach tych kompetencji Sąd postanowił zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego poprzez przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi. Powyższe uzasadnia, zdaniem Sądu, analiza akt sprawy odniesiona do przesłanek z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ppsa. Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ppsa, w przypadku osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ze złożonego przez stronę oświadczenia wynika, że strona nie prowadzi działalności gospodarczej, a zadania statutowe realizuje jedynie ze składek członkowskich (6 zł rocznie) i opłat ogrodowych, uchwalanych corocznie przez walne zebranie ROD. Dochodząc prawa do zwolnienia od kosztów sądowych strona podniosła, że środki finansowe w kwocie 38.907,67 zł jakie zgromadzono na koncie bankowym strony zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym na poczet częściowej spłaty spornego zobowiązania podatkowego za lata 2013-2014. Na dzień złożenia wniosku, konto bankowe wnioskodawcy zasilała kwota 2.914,74 zł, która nie wystarczała na pokrycie bieżących zobowiązań. Warto zwrócić uwagę, że zajęcia egzekucyjne potwierdzają przedstawione przez stronę zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego, datowane na styczeń 2017 r. Jak nadto wynika z treści sprzeciwu, zajęte środki pieniężne nie zostały stronie zwrócone, pomimo że decyzja stanowiąca podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego została wyeliminowana z obrotu prawnego, a w stosunku do decyzji stanowiącej przedmiot skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. wydało w dniu 28 lutego 2018 r. postanowienie o wstrzymaniu jej wykonalności. Wymienione okoliczności uzasadniają, zdaniem Sądu, przyjęcie, że strona skarżąca nie posiada wolnych środków finansowych, które mogłaby przeznaczyć na pokrycie wymaganego wpisu od skargi, który wynosi kwotę 978 zł. Racjonalności tego założenia nie niweczy ani podnoszona przez starszego referendarza sądowego okoliczność co stanu rachunku bankowego strony skarżącej na koniec stycznia i lutego 2018 r. (z odnotowanym saldem w kwotach odpowiednio – 4.192,42 zł oraz 5.785,80 zł), ani też, poczynione przez referendarza sądowego spostrzeżenie co do wypłaconych nagród dla członków zarządu RODO oraz osób spoza tego grona w łącznej kwocie 6.135,31 zł. Co się tyczy pierwszej z zasygnalizowanych kwestii to wymaga zwrócenia uwagi, że skarżącą obciążają koszty związane z utrzymywaniem rodzinnego ogrodu działkowego. W skład tych kosztów zaliczyć należy bieżące wydatki, ale także koszty koniecznych remontów, czy też skutków awarii. Odnosząc się do drugiej ze wspomnianych kwestii to należy zwrócić uwagę, że, jak wyjaśniono w sprzeciwie, wypłata nagród miała związek ze społeczną pracą członków ROD na rzecz tej społeczności. Trudno zatem stawiać stronie skarżącej zarzut, że środki te powinna przeznaczać w pierwszej kolejności na zabezpieczenie ewentualnych sporów sądowych. Tym bardziej, że jak podkreśliła strona, po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 221/17 miała prawa oczekiwać, że sprawa podatkowa związana z określeniem stronie spornego zobowiązania z tytułu opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi nie znajdzie swojego kolejnego finału na drodze sądowej. Kierując się przedstawioną argumentacją, a przy tym ważąc na ciążący na stronie obowiązek związany z bieżącym utrzymaniem i konserwacją rodzinnego ogrodu działkowego Sąd uznał, że wymagany na tym etapie sprawy obowiązek uiszczenia wpisu sądowego do skargi w kwocie 978 zł przekracza możliwości finansowe strony. A w każdym razie, jego uiszczenie odbędzie się kosztem innych zobowiązań, niezbędnych dla niezakłóconego działania strony skarżącej. Powyższe uzasadniało w ocenie Sądu przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia tego wpisu. Sąd nie znalazł podstaw do generalnego zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych uznając, że wpis od skargi stanowi na obecnym etapie sprawy jedyny, dolegliwy finansowo wydatek strony, który jednocześnie warunkuje skuteczne wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. W nawiązaniu do podniesionego we wniosku zarzutu strony, że na podstawie art. 104 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 300) strona korzysta ze zwolnienia od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że regulacja na którą powołuje się skarżąca dotyczy zasad ponoszenia kosztów sądowych w sprawach cywilnych. W postępowaniu sądowoadministracyjnym, przedmiotowy i podmiotowy zakres ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych reguluje art. 239 ppsa. Wśród podmiotów w tym przepisie wymienionych nie ma stowarzyszeń ogrodowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II OZ 398/14, CBOSA). Wskazując na powyższe, działając na podstawie art. 260 § 1 ppsa Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekł jak w sentencji.