I SA/Wr 295/16

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 14 czerwca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia 18 stycznia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do maja 2011 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie przewyższającej 1.500 (słownie: tysiąc pięćset) złotych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący, wraz ze skargą, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, że od grudnia 2013 r. jest bezrobotny, na utrzymaniu żony. Pomagają im rodzice. Od 19 września 2014 r. pomiędzy małżonkami została ustanowiona rozdzielność majątkowa. Wnioskodawca nie posiada oszczędności i majątku, który mógłby spieniężyć. Z powodu stanu zdrowia (problemy nogą) ma problemy z uzyskaniem pracy. Obecnie potrzebna jest operacja i długa rehabilitacja, na którą nie posiada pieniędzy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z żoną i córką (ur. w 1995 r.), które również nie posiadają jakiegokolwiek majątku. Wnioskodawca ma do spłaty pożyczkę dla małych firm w kwocie 78.500 zł. Jego rachunki bankowe zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym do kwoty około 123.000 zł. Dochody w rodzinie uzyskuje tylko żona z tytułu umowy o pracę i z działalności gospodarczej w wysokości 2.450 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: rata pożyczki 1.128 zł, czynsz 454 zł, media około 400 zł utrzymanie córki studiującej we W. 200 zł. Z dokumentów i oświadczeń przedłożonych na skutek wezwania wynika, że skarżący w 2015 r. uzyskał z innych źródeł przychód w kwocie 652,60 zł, a jego żona ze stosunku pracy i z działalności gospodarczej 81.089,80 zł. Do końca kwietnia 2016 r. przychód z prowadzonej działalności (parking strzeżony) wyniósł 13.645 zł przy wydatkach o wartości 13.701,07 zł, które ponoszone są przede wszystkim tytułem czynszu na rzecz spółdzielni mieszkaniowej. Żona skarżącego jest nadto zatrudniona na pełny etat, a jej średnie wynagrodzenie netto z ostatnich trzech miesięcy wyniosło 2.575,30 zł. Wnioskodawca oświadczył, że jest bezrobotny, niezarejestrowany urzędzie pracy. Obecnie jest studentem II-go roku studiów inżynierskich w A. z/s w W., aby podnieść swoje kwalifikacje. Z zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków wynika, że wynoszą one łącznie około 4.000 zł, w tym m.in. spłata rat kredytowych to ponad 1.400 zł, spłata pełnomocnika zastępującego w postępowaniu podatkowym (faktura na kwotę 3.690 zł – miesięcznie po 200 zł). Wnioskodawca wyjaśnił, że w spłacie kredytu hipotecznego pomagają rodzice. Czesne za studia obojga małżonków pokrywane są z otrzymanych stypendiów socjalnych. Żona skarżącego z kolei oświadczyła, że wpłaty gotówkowe na rachunku bankowym, którego historia została przedłożona, pochodzą z prowadzonej działalności gospodarczej oraz od rodziców. Środki zgromadzone na rachunku pochodzą również ze zwrotu podatku za 2015 r. i mają być wykorzystane na finasowanie działalności (m.in. na naprawę nawierzchni parkingu, która jest w fatalnym stanie). Małżonkowie otrzymują stypendia socjalne, które przeznaczone są na opłaty na studia. Córka otrzymuje pieniądze, jeżeli małżonkowie je mają, w pozostałym zakresie opłaty związane ze studiami i pobytem we W. pokrywają teście skarżącego. Saldo rachunku rozliczeniowo-oszczędnościowego, którego historia została przedłożona za okres od lutego do kwietnia 2016 r., wynosiło około 4.000-8.000 zł. Z rachunku kredytu odnawialnego przyznanego do kwoty 3.000 zł wynika, ze całość kredytu jest wykorzystana. Wnioskodawca przedłożył również wydruki dotyczące własnych rachunków, które potwierdzają blokady dokonane w postępowaniu egzekucyjnymi. Nadto żona skarżącego oświadczyła, że posiada samochód osobowy marki Seat Altea 1,9 TDi, rocznik 2004 r. o wartości około 13.400-16.900 zł, jest z córką współwłaścicielem mieszkania, które zajmuje rodzina. Mieszkanie to nadto jest obciążone hipoteką zabezpieczającą kredyt mieszkaniowy. Pozostałe dokumenty potwierdzają złożone oświadczenia. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 3.011 zł W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze wartość wpisu od skargi, przedmiotowy wniosek należało uwzględnić w części. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2016 r., poz. 718 – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Koszty sądowe, w tym wpis od skargi, stanowią formę daniny publicznej, a te – zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP – każdy jest obowiązany ponosić. Jednocześnie też każdy ma prawo do obrony swoich praw przed sądem (art. 45 ust. 1 Konstytucji). Dlatego też rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należało wyważyć pomiędzy tymi dwiema konstytucyjnymi regułami. W każdym razie zwolnienie od ponoszenia kosztów udziału w sprawie możliwe jest w takim zakresie, w jakim wnioskodawca ma zapewnione środki na pokrycie podstawowych potrzeb socjalnych własnych i rodziny. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zauważyć trzeba, że wnioskodawca z żoną dysponują środkami pieniężnymi, które pozwoliłyby na opłacenie wpisu od skargi w całości. Jednakże, zdaniem referendarza, należało mieć na względzie to, że rachunek, na którym te środki się znajdują, jest wykorzystywany nie tylko na bieżące potrzeby, ale i w prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej. Tymczasem parking strzeżony – jak wynika z wydruku księgi podatkowej – nie przynosi wysokich przychodów, a jednocześnie z jego prowadzeniem związany jest znaczny wydatek czynszowy w wysokości ponad 3.000 zł. Z powyższego rachunku spłacane są też raty kredytowe (poza kredytem hipotecznym). Wprawdzie zobowiązania publiczne, do których zaliczają się koszty sądowe, zawsze powinny być traktowane priorytetowo względem zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym, niemniej jednak należało mieć na uwadze konsekwencje finansowe opóźnień w bieżących opłatach za czynsz czy rat kredytowych na rzecz opłacenia wpisu od skargi – mogłoby to skutkować w dalszej perspektywie ograniczeniem środków na niezbędne utrzymanie rodziny. Zaznaczyć przy tym należy, ze wpis od skargi stanowi zwykle najwyższy koszt sądowy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stąd jego kwota stanowi punkt odniesienia dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy w ponoszeniu przedmiotowych kosztów. Jakkolwiek zatem uiszczenie ww. wpisu sądowego w całości prowadziłoby do znacznego uszczuplenia posiadanych przez rodzinę wnioskodawcy środków pieniężnych, to należy pamiętać o wspomnianej wyżej konieczności wyważenia pomiędzy konstytucyjnie zagwarantowanym prawem do sądu a zasadą powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych. Kierując się tymi zasadami, zdaniem referendarza, wnioskodawca mógł poczynić oszczędności celem pokrycia kosztów swego udziału w sprawie, a przede wszystkim wpisu od skargi, przynajmniej w części. Zwłaszcza, że ich ponoszenia powinien był się spodziewać najpóźniej z dniem wniesienia skargi, która w niniejszej sprawie datowana jest na 19 lutego 2016 r. Końcowo wyjaśnienia wymaga, iż w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia jest, że wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Poza tym, małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. W związku z tym okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę w toku rozpoznawania przedmiotowego wniosku. Mając zatem na uwadze powyższe, ocenić należało ocenić jako częściowo zasadny i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.