I SA/Wr 307/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, czerwiec, lipiec i sierpień 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, reprezentowania przez adwokata, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 4.621 zł, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na urzędowym formularzu strona podała, że kwota wpisu sądowego od skargi jest dla niej bardzo wysoka. Wskazała, że aktualnie pozostaje w separacji z mężem oraz na wychowaniu ma dwoje dzieci. Podkreśliła, że z uwagi na swoją sytuację osobistą trudno jej podjąć pracę, zaś środki otrzymywane od męża na dzieci (łącznie 1.500 zł) są skromne i pozwalają na poniesienie opłat za mieszkanie i utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżąca przedstawiła dokumenty, z których ponad wcześniej podane informacje wynika, że w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne. Ponadto w treści pisma z dnia 17 kwietnia 2015 r. skarżąca podała, że miesięczne wydatki jej gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 4.985 zł i obejmują m.in.: ratę spłaty kredytu bankowego zaciągniętego przez jej męża na dom w kwocie 300 zł. Wskazała również, że w latach 2013 i 2014 nie osiągnęła żadnego dochodu. Nie może także przedstawić historii rachunków bankowych z powodu ich zajęcia przez urząd skarbowy. Natomiast koszty usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego ponosi jej ojciec, który pomaga jej finansowo. Nadto skarżąca powołała się na fakt podpisania umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej między nią i jej mężem rozdzielność majątkową, którą, obok separacji, skarżąca tłumaczyła fakt nieprzedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jej męża, ponad zeznanie podatkowe, z którego wynika, że w roku 2014 osiągnął on dochód w kwocie 117.614,10 zł. Jako powód niepodejmowania pracy zarobkowej wnioskująca strona podała prowadzone wobec niej postępowanie egzekucyjne oraz kłopoty zdrowotne. Postanowieniem z dnia 11 maja 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie pełnomocnik strony wniósł sprzeciw. Zarządzeniem z dnia 15 czerwca 2015 r. skarżąca, za pośrednictwem pełnomocnika, została wezwana do przedłożenie odpisu orzeczenia sądowego o ustanowieniu separacji między nią a jej mężem. W zakreślonym terminie strona nie przedstawiła ww. orzeczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), bądź w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Tak więc, przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W pierwszej kolejności należy wskazać, że dla przyznania osobie fizycznej prawa pomocy nie jest istotna tylko ocena sytuacji finansowej wnioskodawcy, lecz także innych osób, które pozostają ze stroną we wspólnym gospodarstwie domowym. W rozpatrywanej sprawie skarżąca oświadczyła na formularzu urzędowym, że prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z synami, przy czym pominęła męża. Zdaniem Sądu, z przedstawionych przez stronę informacji niewątpliwie jednak wynika, że dochody uzyskiwane przez męża stanowią istotną część budżetu domowego skarżącej. Trzeba zauważyć, że strona zamieszkuje w domu wynajmowanym przez męża. Jest także przez niego utrzymywana. Ponadto wydatki na dzieci pokrywane są przez męża. Z zeznania podatkowe męża skarżącej wynika natomiast, że w 2014 r. uzyskał on (po odliczeniach) dochód ze stosunku pracy w wysokości 102.045 zł. Ponadto strona regularnie otrzymuje pomoc finansową od swojego ojca, który miesięcznie osiąga dochody w wysokości ponad 6.000 zł. Oznacza to, że w niniejszej sprawie strona skarżąca mogła uzyskać środki na opłacenie kosztów sądowych, czy to od swojego męża, czy od ojca. W opinii Sądu, za przyznaniem prawa pomocy nie przemawia również fakt, że skarżąca ma problemy z uzyskaniem od męża potrzebnych środków na utrzymanie siebie i dzieci. Istotna jest tutaj okoliczność, że w toku postępowania strona nie przedstawiła orzeczenia o separacji. Należało więc uznać, że separacja między małżonkami ma charakter jedynie faktyczny, a nie prawny. W rezultacie oboje małżonkowie nadal są zobowiązani do przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, w tym także do wzajemnej pomocy i do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli (zob. art. 23 i art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, tekst jedn. Dz. U. z 2015 r., poz. 583). Należy wyjaśnić, że separacja faktyczna, ale także rozdzielność majątkową, nie zwalnia małżonka z obowiązku łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów postępowania sądowego. Uzasadnione jest zatem przyjęcie, że skarżąca może nadal korzystać z pomocy materialnej udzielanej przez jej męża i to również w zakresie ciężarów finansowych wynikających z inicjowania przez nią postępowania sądowoadministracyjnego. Warto również zauważyć, że mimo wskazywania przez skarżącą problemów z uzyskaniem środków na utrzymanie siebie i dzieci strona nie poszukuje pracy, choć jest osobą bezrobotną. Nie korzysta także ze świadczeń z pomocy społecznej. Z akt sprawy nie wynika również, aby skarżąca żyła na progu ubóstwa. Sytuacja finansowa skarżącej nie jest więc tak trudna, jak sama strona uważa. W niniejszej sprawie nie można jednak tracić z pola widzenia także tego, że w rozpatrywanej sprawie koszty sądowe powstały w wyniku prowadzenia przez skarżącą działalności gospodarczej (podatek od towarów i usług). Trzeba bowiem wskazać, że koszty sądowe stanowią normalne koszty działalności gospodarczej, a ewentualność ich poniesienia – ryzyko przedsiębiorcy. W orzecznictwie sądowym utrwalił się natomiast pogląd, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej (por. postanowienie NSA z 13 marca 2012 r. II FZ 195/12, LEX 1121118). W efekcie koszty prowadzenia postępowań sądowych należy traktować jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, co dotyczy zarówno sytuacji, w której strona uzyskuje dochody z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jak i sytuacji, w której ponosi z tego tytułu straty. Mając na uwadze powyższe okoliczności, należało więc stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.