I SA/Wr 343/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okres od czerwca do grudnia 2015 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 80.749 zł, wniosła o zwolnienie jej od tego obowiązku w kwocie przewyższającej 20% wskazanej wartości. W uzasadnieniu wniosku strona wskazała, że w związku z wydaniem zaskarżonej decyzji zostały zajęte wszystkie jej rachunki bankowe, które następnie – po wykazaniu źródeł finansowania dla spłaty zobowiązań podatkowych – zostały zwolnione z zajęcia. Spółka jednocześnie uzyskała ulgę podatkową przez rozłożenie jej zobowiązań na raty: 2 pierwsze raty nie wyższe niż 50.000 zł, pozostałe cztery raty w kwotach 293.578 zł, 314.025 zł, 265.325 zł i 191.056 zł. Strona zwróciła uwagę, że uiszczenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie w obecnej sytuacji będzie się wiązać z ograniczeniem środków finansowych na zakup materiałów i surowców do bieżącej produkcji. Podkreśliła, iż ma podpisanych szereg umów na realizację zleceń, a ograniczenie środków skutkować może nieterminowym ich wykonaniem, w dłuższym czasie – do ograniczenia kosztów i redukcji zatrudnienia. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 50.000 zł, pozostałe rubryki nie zostały wypełnione. Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że za 2015 r. spółka zeznała przychody w wysokości 29.433.788 zł i stratę 1.801,70 zł, zaś w 2016 r. przychody wyniosły 25.289.433,49 zł i odnotowany został dochód w kwocie 283.190,58 zł. Przedłożone zostały też dokumenty finansowe za marzec 2017 r. oraz oświadczenie o majątku, który może być przedmiotem zastawu skarbowego. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika z kolei, że do końca marca 2017 r. spółka uzyskała przychody netto ze sprzedaży w wysokości 5.285.329,48 zł i odnotowała zysk w kwocie 191.991,36 zł. Na dzień 31 marca 2017 r. spółka dysponowała kapitałem zapasowym o wartości 1.079.883,66 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 7.688.306,91 zł, a należności krótkoterminowe 5.800.953,28 zł. W kasie i na rachunkach spółka posiadała środki pieniężne w kwocie 185.972,39 zł. W marcu, kwietniu i maju 2017 r. dokonała dostaw towarów o wartości odpowiednio 2.441.286 zł, 1.902.972 zł i 2.195.510 zł oraz nabyła zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 1.552.951 zł, 922.112 zł i 1.768.302 zł. Przedłożone zostały także wydruki kont bankowych w EUR i PLN, kopia umowy spółki oraz zestawienie zobowiązań spółki wobec kontrahentów. Z zestawienia wynika, że odbiory techniczne i płatności miały nastąpić w marcu, kwietniu i maju 2017 r. Jeden kontrakt na kwotę 1.321.028 zł ma termin wykonania oznaczony na dzień [...]sierpnia 2017 r. W ocenie referendarza sądowego, wniosek skarżącej spółki nie może zostać uwzględniony. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zwrócić należy uwagę, że stosownie do brzmienia przytoczonej regulacji prawnej, w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. Zaznaczyć też trzeba, że pojęcie "środków" użyte w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj zatem zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka była w stanie zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie, a jego uiszczenie nie wpłynie na jej ogólną kondycję i zakres działalności. Dane z dokumentów finansowych wskazują, że spółka dysponowała środkami pieniężnymi w kasie i na rachunkach w wysokości ponad 180.000 zł. Miesięczne obroty spółki sięgają nawet 2.000.000 zł. Jakkolwiek strona wykazała zobowiązania wobec kontrahentów i powołuje się na liczne zlecenia, jednak prawie wszystkie kontrakty– zgodnie z wykazaną datą odbioru technicznego i datą płatności – na dzień wydania niniejszego postanowienie zostały już zrealizowane. Pozostaje tylko jeden kontrakt w realizacji, jednakże zdaniem referendarza, z uwagi na jego wartość (ponad 1.000.000 zł), uiszczenie kwoty wpisu od skargi nie powinna mieć jakiegokolwiek wpływu na terminowość jego wykonania. Poza tym zauważyć należy, że zobowiązania publiczne, do których zaliczane są koszty sądowe, powinny być traktowane priorytetowo przed zobowiązaniami o charakterze prywatnoprawnym. Spółka zatem, niezależnie od obowiązku wykonania kontraktów, winna poczynić wszelkie kroki do zgromadzenia środków na opłacenie wpisu do skargi w całości. Ma w tym zakresie szereg instrumentów finansowych i prawnych. Może przykładowo zaciągnąć pożyczkę czy zażądać dopłat od wspólników, co przewiduje umowa spółki w § 12. W każdym razie sytuacja finansowa i majątkowa spółki w żadnym razie nie kwalifikuje jej do przyznania prawa pomocy. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.