I SA/Wr 345/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] września 2014 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, zastępowana przez doradcę podatkowego, wraz ze skargą kasacyjną wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że niniejsze postępowanie sądowe dotyczy odmowy spółce zwrotu nadwyżki podatku naliczonego nad należnym w łącznej wysokości 9,5 mln zł, która to kwota została uprzednio uiszczona na rzecz dostawców towarów w ramach transakcji zakwestionowanych przez organ podatkowy. Nadto w tym samym stanie faktycznym organ określił spółce zobowiązanie w VAT za lipiec, sierpień i wrzesień 2010 r. na kwotę 5,5 mln zł (w sprawie dotyczącej tej decyzji wniesiona została skarga kasacyjna, sygn. akt [...]). W rezultacie spółka została pozbawiona możliwości dalszego finansowania własnej działalności, która jest obecnie ograniczona do kontynuowania postępowań sądowoadministracyjnych. Dostępne środki finansowe były przeznaczane na spłatę bieżących zobowiązań, co pozwalało na dalsze funkcjonowanie spółki i aktywne uczestnictwo w koniecznych postępowaniach sądowych. Obecnie spółka nie prowadzi bieżącej działalności gospodarczej, nie zatrudnia pracowników, nie posiada środków gotówkowych. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2016 r. Sąd Rejonowy dla Wrocławia Fabrycznej oddalił wniosek spółki o ogłoszenie upadłości z uwagi na brak majątku wystarczającego na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego. Strona zwróciła uwagę, iż w związku z określeniem ww. zobowiązania podatkowego w kwocie 5,5 mln zł, zostało wobec niej wszczęte postępowanie egzekucyjne. Egzekwowane są również zaległości wobec ZUS z tytułu nieopłaconych składek, powstałe na skutek wstrzymanej działalności i braku środków finansowych. Powyższe bieżące zaległości wobec ZUS, a także opłaty sądowe w obu sprawach sądowoadministracyjnych zostały uregulowane przez spółkę ze środków finansowych uzyskanych z dopłat jedynego wspólnika spółki. Obecnie, na skutek wyczerpania środków pochodzących z dopłat, brak przychodów bieżących i brak możliwości pozyskania innych zewnętrznych źródeł finansowania (poza ewentualnymi dalszymi dopłatami ze strony wspólnika, co – jak wskazuje strona – jest z oczywistych względów niemożliwe lub znacznie ograniczone), spółka nie posiada żadnych środków pozwalających na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 48.890 zł. Strona zwróciła uwagę, iż dotychczas, w niniejszej sprawie oraz w sprawie o sygn. akt [...], uiściła wpisy od skarg i skarg kasacyjnych na łączną kwotę 134.358 zł. W chwili obecnej poniesienie dodatkowego kosztu przekracza jej możliwości finansowe. Spółka zaznaczyła, że odmowa przyznania prawa pomocy może stanowić skuteczną barierę dla ostatecznego zweryfikowania przez Naczelny Sąd Administracyjny zgodności z prawem skarżonej decyzji, która w zasadniczy sposób wpływa na byt spółki. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 8.750.000 zł, wartość środków trwałych 0 zł, i wysokość straty za ostatni rok obrotowy 250.000 zł. Saldo dwóch rachunków na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosiło 53,10 zł i (-)3.722,93 zł. Na potwierdzenie załączone zostały wydruki tych rachunków ze stanem na dzień [...] lipca 2018 r. oraz za okres od [...] do [...] lipca 2018 r. Z dokumentów załączonych do wniosku wynika, że kapitał własny spółki jest ujemny na poziomie 9.404.000 zł, na koniec 2017 r. jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 10.508.000 zł, a należności krótkoterminowe 885.000 zł. Za poprzedni rok nie odnotowano żadnych przychodów. Pozostałe dokumenty potwierdzają egzekucję administracyjną zobowiązań podatkowych. Z dokumentów złożonych na wezwanie wynika, iż w pierwszym i drugim kwartale 2018 r. spółka nie dokonała żadnych dostaw towarów i usług oraz poczyniła zakupy związane z działalnością opodatkowaną na kwoty 25.437 zł i 45.834 zł. Na jednym z rachunków bankowych odnotowane są wpłaty na rzecz kancelarii pełnomocnika w maju 2018 r. łącznej kwoty 54.120 zł oraz uznanie w kwietniu 2018 r. dopłaty od wspólnika skarżącej spółki, A, 30.000 zł i przelewu z rachunku, który został wypowiedziany, kwoty 54.338,26 zł. Zgodnie z umową spółki w § 11 ust. 1, jej wspólnicy mogą zostać zobowiązani do dokonania w każdym roku obrachunkowym dopłat w wysokości pięciokrotnej wartości nominalnej posiadanych udziałów. Jedynym wspólnikiem jest wskazana wyżej spółka akcyjna, która posiada udziały o łącznej wartości 8.750.000 zł. Przedłożono uchwały zgromadzenia wspólników z 2016 r., na podstawie których wspólnik został zobowiązany do dokonania dopłat w tym roku (2016) o łącznej wartości 350.000 zł. Strona oświadczyła, że pełnomocnik ją zastępujący jest finansowany z dopłat wspólnika. Zwróciła uwagę, że ww. dopłaty dokonane w 2016 r., zostały przekazane bezpośrednio na rachunek depozytowy sądu upadłościowego. Z uwagi na oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości, środki te zostały zwrócone na rachunek wspólnika, które z kolei przekazał je skarżącej spółce. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie może zostać uwzględniony. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Treść przytoczonej wyżej regulacji prawnej wskazuje, iż w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka istotnie jest obecnie w trudnej sytuacji – nie dysponuje majątkiem i nie prowadzi aktynowości gospodarczej. Co za tym idzie, uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 48.891 zł nie wpłynie w żaden sposób na dalsze jej funkcjonowanie. W takich okolicznościach zbadaniu podlegała zdolność spółki do zgromadzenia środków na dalszą obronę swoich praw w postępowaniu kasacyjnym. Takimi możliwościami zaś dysponuje. Zgodnie z postanowieniami umowy spółki, jej jedyny wspólnik może zostać zobowiązany do dokonania dopłat w wysokości 5-krotności wartości nominalnej posiadanych udziałów, a więc do kwoty 43.750.000 zł w ciągu roku obrachunkowego. Strona udokumentowała jedynie dopłaty w łącznej wysokości 350.000 zł, które miały miejsce w roku 2016 r. W bieżącym roku, w kwietniu A. wpłaciła tytułem dopłaty w kwotę 30.000 zł, co wynika tylko z historii rachunku bankowego, obejmującej okres od [...] marca do [...] lipca 2018 r. Jakkolwiek strona w obszernym uzasadnieniu wniosku wspomniała, że kolejne dopłaty "z oczywistych względów" są niemożliwe, jednak w żaden sposób powód braku możliwości dalszego finansowania skarżącej spółki nie został wyjaśniony. Wiadome jest natomiast, że strona była w stanie uiścić na rzecz kancelarii, z której usług korzysta, tylko w maju bieżącego roku ponad 50.000 zł. Z kolei w kwietniu 2018 r., poza ww. dopłatą wspólnika, na rachunku bankowym odnotowane zostało uznanie kwoty ponad 54.000 zł w związku z likwidacją konta w innym banku. Powyższe ustalenia wskazują zatem, że na koniec lipca spółka dysponowała jeszcze kwotą około 30.000 zł, gdyż do końca tego okresu odnotowano tylko drobne transakcje. Referendarz nie był w stanie ustalić dokładnego stanu kont, gdyż wydruki rachunków nie zawierały pozycji sald. W rezultacie (już niewielkie) wsparcie finansowe wspólnika spółki, które – jak wynika z udostępnionych informacji – nie zostało jeszcze w bieżącym roku znacznie wykorzystane – nadal może stanowić źródło pozyskania środków na pokrycie wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Z powyższych względów referendarz postanowił jak w sentencji postanowienia, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.