I SA/Wr 347/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Łoboda po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku adwokata L. O. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w sprawie ze skargi M. M.-K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych postanawia odmówić przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 2014 r. przyznano skarżącej prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu do Okręgowej Rady Adwokackiej we W., na pełnomocnika M. M.-K. został wyznaczony adwokat R. W., który zastępował skarżącą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnymi i następnie sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Koszty pomocy prawnej w tym zakresie zostały mu zasądzone postanowieniami z 12 sierpnia 2014 r. i z 22 października 2014 r. Strona, nie zgadzając się z przyjętym stanowiskiem pełnomocnika, wniosła o jego zmianę. W związku z tym Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła jako kolejnego pełnomocnika z urzędu adwokata M. L.-S., która po zapoznaniu się z aktami sprawy również sporządziła opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Jednocześnie wniosła o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 147,60 zł. Prawomocnym postanowieniem z dnia 15 grudnia 2014 r. Sąd odmówił przyznania kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu przez adwokata M. L.-S. Na skutek kolejnego wniosku strony skarżącej Okręgowa Rada Adwokacka w dniu 3 grudnia 2015 r. "cofnęła" swoją decyzję z dni 21 października 2014 r. o wyznaczeniu adwokata M. L.-S. pełnomocnikiem z urzędu M. M.-K. i wyznaczyła nowego pełnomocnika w sprawie w osobie adwokata L. O. Ten ostatni w dniu 15 grudnia 2014 r. złożył do akt sprawy opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, w której zawarł wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu, albowiem koszty te nie zostały opłacone ani w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2015 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we W. odmówił przyznania adwokatowi L. O. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Orzeczenie referendarskie, doręczone adwokatowi w dniu 23 lutego 2015 r. stało się przedmiotem przesłanego na adres Sądu w dniu 2 marca 2015 r. sprzeciwu, w którym pełnomocnik procesowy z urzędu wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskujący pełnomocnik wskazał, że obowiązujące prawo nie ogranicza możliwości przyznania występującemu z urzędu adwokatowi należnego wynagrodzenia z powodu występowania w sprawie dwóch innych pełnomocników z urzędu. Argumentował dalej, że wyznaczony w sprawie pełnomocnik nie ma co do zasady wpływu na przyjęcie sprawy, nie jest od badania, czy jest w sprawie pierwszym czy kolejnym pełnomocnikiem. Jego zadaniem jest podjęcie stosownych czynności procesowych wedle jego najlepszej wiedzy i z korzyścią dla reprezentowanej strony. W opinii występującego z urzędu adwokata skoro Sąd zdecydował o przyznaniu M. M.-K. prawa pomocy i wzięciu na siebie przez Skarb Państwa obowiązku poniesienia za nią kosztów zastępstwa procesowego, to ten Sąd jest zobowiązany do rozliczenia się z występującymi w sprawie pełnomocnikami. Według wyznaczonego pełnomocnika procesowego w przypadku wątpliwości co do dalszej konieczności utrzymania prawa pomocy Sąd powinien wydać stosowne decyzje. Końcowo adwokat zakwestionował stanowisko wyrażone w postanowieniu referendarza sądowego jako contra legem i nadmienił, że w jego rezultacie dochodzi do swoistego ukarania pełnomocnika za to, że w ogóle podjął w sprawie czynności, choć nie miał żadnego wpływu na wyznaczenie go w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokata L. O. nie zasługiwał na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, od którego został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast według art. 259 § 1 zd. 2 p.p.s.a. sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. Jak wynika z powołanego unormowania skutkiem prawidłowo wniesionego, uzasadnionego sprzeciwu adwokata jest utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego na podstawie samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości Sądu. Zatem już samo wniesienie prawidłowo sformułowanego sprzeciwu powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. Wywiedziona w sprzeciwie argumentacja uzasadniająca wniosek adwokata wyznaczonego w sprawie z urzędu stanowi zaś uzupełnienie uzasadnienia rozpoznawanego przez Sąd wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Oznacza to również, że zawarty w sprzeciwie wniosek o zmianę (reformację) zaskarżonego postanowienia referendarskiego nie może odnieść zamierzonego skutku. Zgodnie z art. 250 p.p.s.a. wyznaczony profesjonalny pełnomocnik otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Zasady te precyzuje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (tekst jednolity w Dz. U. z 2013 r., poz. 461) określając czynności, stawki minimalne i szczegółowe zasady ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielnej przez adwokata ustanowionego z urzędu (§ 1 tego rozporządzenia). Jak wynika z akt sprawy, wnioskodawca jest trzecim adwokatem, którego Okręgowa Rada Adwokacka we W. wyznaczyła do reprezentowania skarżącej. Zaznaczyć trzeba, że poprzednicy wnioskodawcy również sporządzili opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, za co pierwszy otrzymał stosowne wynagrodzenie. Wobec wniosku adwokata L. O. Sąd podtrzymuje stanowisko wyrażone przy okazji oceny wniosku drugiego, wyznaczonego w sprawie adwokata o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. Dlatego ponownie wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, że pełnomocnik ustanowiony z urzędu otrzymuje wynagrodzenie za faktycznie udzieloną pomoc prawną, przy czym udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika z urzędu powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której pomoc jest udzielana (patrz: postanowienia NSA z 15 kwietnia 2010 r., II OZ 321/10 oraz z dnia 17 września 2012 r., II FZ 727/12, CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Sądu, wyznaczenie w tej samej sprawie przez Okręgową Radę Adwokacja we W. następnego pełnomocnika z urzędu i złożenie kolejnej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej nie uzasadnia przyznania wynagrodzenia z art. 250 p.p.s.a. Podkreślić bowiem trzeba, że sporządzenie opinii przez adwokata R. W. (pierwszego działającego w sprawie pełnomocnika procesowego z urzędu) stanowiło już wykonanie postanowienia o przyznaniu skarżącej prawa pomocy. Przy czym należy zauważyć, że pełnomocnik zrealizował przesłanki uprawniające go do wystąpienia z żądaniem przyznania wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Podkreślenia wymaga, że w przypadku ustanowienia pełnomocnika z urzędu koszty związane z jego wynagrodzeniem obciążają Skarb Państwa. Nieusprawiedliwione jest zatem w okolicznościach sprawy przyznawanie ze środków publicznych wynagrodzenia kolejnym pełnomocnikom ustanowionym z urzędu, którzy podejmowali w sprawie te same działania, w tym sporządzili kolejne opinie o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. W istocie oznaczałoby to nieuzasadnione i nadmierne obciążenie Skarbu Państwa (zob. postanowienia NSA: z 13 grudnia 2007 r., II OZ 1287/07; z 3 grudnia 2014 r., II FZ 1873/14; CBOSA - orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do argumentacji uzasadnienia sprzeciwu należało wskazać, że Sąd nie ma wpływu na zasady wyznaczania przez organy samorządu zawodowego adwokatów pełnomocnika procesowego dla strony postępowania sądowoadministracyjnego korzystającej z przyznanego jej w tym zakresie prawa pomocy. Natomiast wyrażona przez adwokata sugestia odnosząca się do podjęcia przez Sąd decyzji powodowanej wątpliwościami co do dalszego utrzymywania przyznanego prawa pomocy, to postulowane działanie nie mieści się w normatywnych granicach działania Sądu. Zgodnie bowiem z art. 249 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może być cofnięte, jeżeli okaże się, że okoliczności, na podstawie których je przyznano, nie istniały lub przestały istnieć. W konsekwencji, Sąd ocenił, że wnioskodawca nie wykazał, aby zasadne było przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 250 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.