I SA/Wr 356/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. H. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca wraz ze skargą wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując w uzasadnieniu wniosku, że nie prowadzi działalności gospodarczej, nie ma stałego zatrudnienia i nie realizuje żadnych umów cywilnoprawnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że strona pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z roczną córką i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Rubryki dotyczące dochodów oraz zobowiązań i stałych wydatków zostały zakreślone. W odpowiedzi na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych skarżąca podała, że mieszka z rocznym dzieckiem, na które otrzymała tzw. "becikowe" w kwocie 1.000 zł. Na zakupy dla dziecka łoży jego ojciec, gdyż skarżąca nie pracuje i nie ma dochodów. Ojciec dziecka pokrywa również koszty żywności, środków higieny, odzieży, które wynoszą około 1.000 zł miesięcznie. Strona nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Nie ma żadnego środka transportu. Nie ma żadnego tytułu prawnego do nieruchomości w miejscu zamieszkania – mieszka na wsi w mieszkaniu należącym do wujka i nie płaci czynszu. Zgodnie z zeznaniami podatkowymi za lata 2016 i 2017, przychód skarżącej wyniósł odpowiednio 7.326 zł i 293,49 zł. Odpowiadając na kolejne wezwanie, strona przedłożyła kopie aktu małżeństwa (zawartego 25 czerwca 2016 r.) i umowy ustanowienia małżeńskiej rozdzielności majątkowej (z 23 czerwca 2016 r.). Podała, że nie ma dostępu ani zgody ojca dziecka na posługiwanie się jego dokumentami o dochodach, gdyż nie mają wspólnoty majątkowej, a on łoży tylko na utrzymanie dziecka. Strona wskazała, iż "jeżeli chodzi o wysokość wydatków miesięcznych, określiła je we wcześniejszym zeznaniu precyzyjnie". Obecnie nie ma już żadnej pomocy na dziecko, a sumę, którą podała jako przeznaczoną na utrzymanie, podjął się regulować na razie ojciec dziecka – skarżąca nie ma pracy i możliwości jej podjęcia, gdyż na wsi nie ma żłobka. Wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 797 zł. W ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów czyli w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego (!) oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Zaakcentowania wymaga, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania okoliczności, które uzasadniałyby jego żądanie, gdyż ubiega się o wsparcie finansowe ze strony Skarbu Państwa. Rola Sądu/ referendarza sądowego ogranicza się do wezwania ubiegającego się o przyznanie praw pomocy do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, jeżeli oświadczenie złożone na urzędowym formularzu wniosku okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości (art. 255 p.p.s.a.). Zaznaczyć również trzeba, odnosząc się do oświadczenia o rozdzielności majątkowej małżonków, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczność ta pozostaje bez znaczenia. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Chodzi tutaj nie tylko o wsparcie w utrzymaniu, ale także w przypadku obowiązku ponoszenia zobowiązań publicznych. Oceniając zasadność przedmiotowego wniosku w oparciu o przytoczoną regulację prawną i poczynione uwagi, zdaniem referendarza sądowego, strona bezpodstawnie uchyla się od przedstawienia faktycznej sytuacji finansowej jej męża, a w rezultacie także swojej własnej. Jakkolwiek udowodnione zostało, że strona nie uzyskuje dochodów z legalnych źródeł (wynika to z zeznań podatkowych oraz z faktu, iż strona ma roczne dziecko), jednak nie oznacza to, że jest pozbawiona środków do życia lub też mąż zapewnia jej minimum socjalne. W pierwszej kolejności zwrócić należy uwagę, że skarżąca ubiegając się o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w swojej własnej sprawie, konsekwentnie unika podawania pełnych danych co do swojej sytuacji rodzinnej. Dopiero bowiem w wyniku drugiego wezwania, w którym wyraźnie zażądano aktu małżeństwa i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej męża, ujawniła, że pozostaje w związku małżeńskim i ma ustanowioną rozdzielność majątkową, która miała stać się podstawą odmowy przedłożenia dokumentów męża. Umowa o ustroju majątkowym w małżeństwa została zawarta na dwa dni przed zawarciem związku małżeńskiego. Nie była to zatem decyzja związana z relacjami pomiędzy małżonkami. Z całokształtu informacji i udostępnionych dokumentów nie wynika też w najmniejszym stopniu, aby małżonkowie pozostawali w separacji. Dodać należy, że strona zawarła związek małżeński niespełna dwa lata temu. W związku z powyższym, w ocenie referendarza, oświadczenie strony, iż nie ma dostępu i zgody męża na udostępnienie dokumentacji odzwierciedlającej jego sytuację finansową, służy tylko i wyłącznie zatajeniu rzeczywistych możliwości płatniczych jej rodziny. Nie można też dać wiary, że w tych okolicznościach mąż zapewnia żonie i rocznemu dziecku minimum socjalne. Rozdzielność majątkowa małżonków nie jest bowiem jednoznaczna z prowadzeniem oddzielnych gospodarstw domowych czy odrębnego budżetu. Tym bardziej w sytuacji młodych małżeństw, w którym żona nie pracuje ze względu na zajmowanie się małym dzieckiem. Z tych właśnie względów nie można było uznać za wiarygodne oświadczenia, że mąż skarżącej nie wyraża zgody udostępnienie informacji o jego dochodach zwłaszcza, iż zajmując takie stanowisko, działa na szkodę małżonki. Skoro zaś skarżąca sama nie posiada własnych dochodów, dane dotyczące jej męża okazały się niezbędne dla dokonania oceny zasadności przedmiotowego wniosku. Poza tym wskazać należy, że niniejsza sprawa nie jest pierwszą, w której wnioskodawczyni jest stroną. W 2017 r. była również stroną w sprawie o sygn. I SA/Wr 443/17, w której opłaciła wpis od skargi i była zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Przy czym zauważyć trzeba, że w poprzednim roku także nie pracowała, jej jedynym dochodem było "becikowe" w kwocie 1.000 zł i miała z mężem ustanowioną rozdzielność majątkową. W niniejszej sprawie, na etapie postępowania podatkowego strona także korzystała z usług tego samego pełnomocnika. Powyższe fakty zatem dodatkowo poddają w wątpliwość faktyczne możliwości płatnicze skarżącej. Podsumowując zatem, wniosek nie został w sposób rzetelny i wiarygodny uzasadniony W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.