I SA/Wr 388/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz - Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 1 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 9 lipca 2018 r. sygn. akt I SA/Wr 388/18 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 2 lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący M.M. wraz ze skargą złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnikiem z urzędu adwokata M.M. W uzasadnieniu wskazał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, mieszka z żoną i trzema córkami w mieszkaniu należącym do jego teściów. Jedyną osobą uzyskującą dochody w rodzinie wnioskodawcy jest jego żona, która uzyskuje wynagrodzenie w wysokości ok. 2.000 zł netto. Wnioskodawca natomiast pracuje dorywczo. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Dwie z trzech córek uczęszczają do szkół –III klasy LO i IV klasy szkoły podstawowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami (ur. w 1998, 1999 i 2005 r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Członkowie jego rodziny również nie dysponują majątkiem. Uzyskiwane dochody z tytułu umowy o pracę oraz z prac dorywczych wynoszą miesięcznie 2.600-2.800 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: opłaty za czynsz 400 zł, energię elektryczną około 200 zł, gaz w okresie grzewczym 400 zł, poza tym okresem 150 zł, telefon, telewizja i Internet 180 zł. Wymieniono też zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej 5.100 zł, koszty wyżywienia i odzieży 1.000-1.200 zł, wydatki na szkołę 100-200 zł, pozostałe 100 zł oraz zadłużenie wobec ZUS 4.500 zł. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające wymienione zobowiązania, opłaty za prąd i gaz oraz rozdzielność majątkową ustanowioną między małżonkami. Przedłożono też kopię postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 14 lutego 2018 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec wnioskodawcy. Zarządzeniem z dnia 30 kwietnia 2018 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kopii zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za lata 2016 i 2017, zaświadczenia pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia żony skarżącego, dokumentu potwierdzającego źródło i aktualną wysokość miesięcznych dochodów skarżącego, określonego kwotowo zestawienia wydatków ponoszonych miesięcznie przez skarżącego i jego rodzinę z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za okres od stycznia do kwietnia 2018 r., oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie. W odpowiedzi na ww. wezwanie w piśmie z dnia 24 maja 2018 r. skarżący wskazał, że w latach 2016-2017 zarówno on jak i jego żona M.M. nie składali zeznania podatkowego, z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu. Wyszczególnił ponadto miesięczne wydatki: prąd – 180-200 zł, gaz – 150 zł, zaś w okresie grzewczym trwającym 6 miesięcy – 450 zł, TV i Internet 183 zł, telefony na kartę – 120 zł, czynsz, w tym fundusz remontowy, woda, odpady komunalne – 450 zł, środki higieny – 200 zł, żywność – 700 zł, wydatki na szkołę – 100 zł, odzież, buty – 150-200 zł. W wypadku braku środków na zaspokojenie bieżących potrzeb skarżący i jego żona korzystają z pożyczek od rodziców żony, które spłacane są z kolejnych wypłat za pracę. Skarżący ponadto oświadczył, że nie posiada rachunku bankowego, lokat bankowych ani kart kredytowych oraz nie posiada środków transportu. Środków transportu - jak wskazał skarżący - nie posiada również jego małżonka. Do pisma załączono kopie umów o pracę żony skarżącego z firmą A. spisanych w języku czeskim, z których wynika, że zatrudniona jest jako pracownik produkcji i otrzymuje wynagrodzenie 14.074 koron czeskich. Do pisma załączono również wydruki rachunków za energię elektryczną. Skarżący nie odpowiedział natomiast na kolejne wezwanie z dnia 6 czerwca 2018 r. o podanie źródeł finansowania pełnomocnika zastępującego skarżącego w postępowaniu podatkowym oraz o nadesłanie wydruków z rachunków bankowych posiadanych przez żonę skarżącego. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazano, że wnioskodawca nie ujawnił wszystkich danych dotyczących jego możliwości płatniczych, przy czym złożone oświadczenia budziły wątpliwości. Zwrócono jednocześnie uwagę, że obowiązujący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na rozpatrywane zagadnienie, jako że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podniesiono także, że wnioskodawca był zastępowany w postępowaniach podatkowych na etapie odwoławczym od kwietnia 2017 r. przez adwokata M. M., jednak pomimo wezwania nie wyjaśnił źródeł finansowania usług tego pełnomocnika. Nie odniósł się także do wezwania w zakresie przedłożenia wydruków z historii rachunków bankowych należących do jego żony. Odpis ww. postanowienia po nieudanej próbie pierwszego doręczenia z powodu błędu operatora pocztowego, doręczono skutecznie stronie skarżącej w dniu 27 sierpnia 2018 r. W sprzeciwie złożonym w ustawowym terminie, skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając, że jako podstawę rozstrzygnięcia przyjęto m.in. to, że strona korzystała na etapie postępowania podatkowego z usług profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem poniesione przez stronę koszty usługi pełnomocnika obejmowały opłaty od pełnomocnictw, koszty korespondencji i niewielkie kwoty rzędu 100 zł od niektórych pism. Większość czynności na etapie postępowań podatkowych wykonywana była nieodpłatnie przez aplikantów kancelarii w ramach ich przygotowania zawodowego. W ocenie skarżącego, na obecnym etapie powinna być wzięta pod uwagę jedynie sytuacja życiowa i majątkowa wnioskodawcy, znajdująca odzwierciedlenie w złożonym oświadczeniu. O powadze tej sytuacji świadczy również fakt umarzania egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Działając w ramach tych uprawnień, Sąd uznał, że nie zaistniały podstawy do zmiany kwestionowanego rozstrzygnięcia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata). Stosownie do treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w prawo pomocy zakresie częściowym należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. Tak rozumiana sumienność, a zarazem obowiązek ubiegającego się o prawo pomocy odnosi się nie tylko do powinności wyczerpującego udokumentowania okoliczności podnoszonych w samym wniosku, ale w równym stopniu - także do staranności wnioskodawcy w przedstawieniu dodatkowych informacji i oświadczeń o jakie może wystąpić m.in. referendarz sądowy. Podstawą prawną do takiego wystąpienia jest regulacja art. 255 p.p.s.a. z której wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zadośćuczynienie temu wezwaniu należy traktować jako uzupełnienie wniosku w zakresie niezbędnym dla oceniającego jego zasadność. Niedopełnienie zaś w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 28 marca 2012 r. sygn. I OZ 189/12 i z 9 grudnia 2011 r. sygn. I OZ 987/11 - dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wymagały dopełnienia przez przedstawienie dodatkowych dokumentów i oświadczeń na wezwanie skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. Wprawdzie skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego, jednak uczynił to w sposób niepełny. Pomimo dwukrotnych wezwań referendarza sądowego o przedstawienie wydruków historii rachunków bankowych (za okres od stycznia do maja 2018 r.) małżonki, wnioskodawca w ogóle nie odniósł się do tego wezwania. Stosownych dokumentów nie przedłożył także na etapie sprzeciwu, choć z treści zaskarżonego postanowienia niewątpliwie musiał posiadać wiedzę o tym, że jedną z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego były właśnie braki w udokumentowaniu historii rachunków bankowych małżonki skarżącego. Wymaga dodania, że od obowiązku przedstawienia żądanych informacji na temat stanu rachunków bankowych małżonki wnioskodawcy nie zwalniała skarżącego okoliczność, że małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej. Przypomnieć bowiem należy, że z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to bez względu, w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13). Ujawnienie danych o stanie rachunku bankowego małżonki skarżącego niewątpliwie pozwoliłoby ocenić, czy skarżący spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. czy istotnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji skarżącego na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie żądanych historii rachunków bankowych jego małżonki, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa wychodząc z założenia, że strona która nie podejmuje pełnej współpracy z Sądem (referendarzem sądowym) w zakresie wyczerpującego udokumentowania swoich zdolności płatniczych nie zasługuje na przyznanie jej prawa z zakresu prawa pomocy. Z tego powodu, dla uznania zasadności zgłoszonego wniosku nie mogła mieć znaczenia ani wysokość dochodu przypadająca na pięcioosobową rodzinę, ani, przedstawione przez wnioskodawcę postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na postawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.