I SA/Wr 390/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 13 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu strony skarżącej od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r., I SA/Wr 390/18, o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 4 lipca 2018 r., I SA/Wr 390/18. Skarżący zawarł w skardze wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie wskazanego we wniosku adwokata pełnomocnikiem z urzędu. W uzasadnieniu podał, że jest bezrobotny, bez prawa do zasiłku, mieszka z żoną i trzema córkami w mieszkaniu należącym do jego teściów. Jedyną osobą uzyskującą dochody w rodzinie wnioskodawcy jest jego żona, która uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł netto. Wnioskodawca natomiast pracuje dorywczo. Małżonkowie mają ustanowioną rozdzielność majątkową. Dwie z trzech córek uczęszczają do szkół –III klasy LO i w IV klasy szkoły podstawowej. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i trzema córkami (ur. w [...], [...] i [...] r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Członkowie jego rodziny również nie dysponują majątkiem. Uzyskiwane dochody z tytułu umowy o pracę oraz z prac dorywczych wynoszą łącznie ok. 2.600-2.800 zł miesięcznie. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: opłaty za czynsz 400 zł, energię elektryczną około 200 zł, gaz w okresie grzewczym 400 zł, poza tym okresem 150 zł, telefon, telewizja i internet 180 zł. Wymieniono też zadłużenie w spółdzielni mieszkaniowej 5.100 zł, koszty wyżywienia i odzieży 1.000-1.200 zł wydatki na szkołę 100-200 zł, pozostałe 100 zł oraz zadłużenie wobec ZUS 4.500 zł. Do wniosku załączono dokumenty potwierdzające wymienione zobowiązania zadłużenia, opłaty za prąd i gaz oraz rozdzielność majątkową ustanowioną między małżonkami. Przedłożono też kopię postanowienia z 14 lutego 2018r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec wnioskodawcy. Zarządzeniem z dnia 8 maja 2018r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni, pod rygorem rozpoznania wniosku na podstawie akt sprawy: kopii zeznań podatkowych skarżącego i jego żony za lata 2016 i 2017, zaświadczenia pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia żony skarżącego, zaświadczenia o statusie skarżącego jako bezrobotnego, wydruków historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez skarżącego i jego żonę za okres od stycznia do maja 2018r., oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w omawianym zakresie. W piśmie z dnia 24 maja 2018r. wnioskodawca wyjaśnił, że w latach 2016-2017 ani on, ani jego żona nie składali zeznań podatkowych z uwagi na brak dochodów podlegających opodatkowaniu. Wskazał również, że nie posiada dokumentu potwierdzającego aktualną wysokość miesięcznych dochodów, nie jest zarejesrtowany w PUP, nie posiada rachunku bankowego, lokat bankowych ani kart kredytowych, samochodów, czy też innych środków transportu. Skarżący wyjaśnił, że utrzymanie rodziny finansowane jest z wynagrodzenia jego żony (w kwocie 2.350 zł), a także z pożyczek zaciąganych w razie potrzeby u teściów. Jako stałe wydatki wnioskodawca wymienił: prąd – 180-200 zł, gaz – 150 zł, zaś w okresie grzewczym trwającym 6 miesięcy – 450 zł, telefony na kartę – 120 zł, czynsz, w tym fundusz remontowy, woda, odpady komunalne – 450 zł, środki higieny – 200 zł, żywność – 700 zł, wydatki na szkołę – 100 zł, odzież, buty – 150-200 zł, telewizja i internet – 183 zł. Do pisma załączono kopie umów o pracę M. M. z firmą "A" spisanych w języku czeskim, z których wynika, że zatrudniona jest jako pracownik produkcji i otrzymuje wynagrodzenie 14 074 koron czeskich (około 2.350 zł). Do pisma załączono również wydruki rachunków za energię elektryczną, gaz oraz UPC. Zarządzeniem z dnia 5 czerwca 2018r. starszy referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do przedłożenia, w terminie 7 dni, oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego go w postępowaniu podatkowym oraz ponownie, do przedłożenia wydruków historii rachunków i lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez żonę skarżącego za okres od stycznia do maja 2018r. Wezwanie to pozostało bez odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 4 lipca 2018r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zwrócono uwagę, że obowiązujący w małżeństwie skarżącego ustrój rozdzielności majątkowej pozostaje bez wpływu na zasadność wniosku, jako że małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Podniesiono także, iż strona była zastępowana w postępowaniach podatkowych na etapie odwoławczym od kwietnia 2017r. przez adwokata M. M., jednak pomimo wezwania nie wyjaśniła źródeł finansowania usług tego pełnomocnika. Wskazano także, że skarżący nie przedłożył wydruków historii rachunków bankowych swojej małżonki, co pozwoliłoby zweryfikować wiarygodność oświadczenia o braku jakichkolwiek oszczędności. W sprzeciwie od tego postanowienia (wniesionym w terminie) skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając m.in., że jako jedną z podstaw podjętego rozstrzygnięcia przyjęto, że strona korzystała na etapie postępowania podatkowego z usług profesjonalnego pełnomocnika. Tymczasem poniesione przez stronę koszty usługi pełnomocnika obejmowały opłaty od pełnomocnictw, koszty korespondencji i niewielkie kwoty rzędu 100 zł od niektórych pism. Większość czynności na etapie postępowań podatkowych wykonywana była nieodpłatnie przez aplikantów kancelarii w ramach ich przygotowania zawodowego. W ocenie skarżącego, na obecnym etapie powinna być wzięta pod uwagę jedynie sytuacja życiowa i majątkowa wnioskodawcy, znajdująca odzwierciedlenie w złożonym oświadczeniu. Zdaniem strony o powadze sytuacji tej świadczy fakt wielokrotnego umarzania egzekucji z uwagi na jej bezskuteczność. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302; dalej: p.p.s.a.), rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy art. 258 § 1 pkt 7 p.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Działając w ramach tych uprawnień Sąd nie stwierdził podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia albowiem także i zdaniem Sądu skarżący nie wykazał przesłanek do przyznania mu wnioskowanego prawa. Niewątpliwie, wykazanie okoliczności warunkujących przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie obciąża stronę, która występuje z takim wnioskiem. Z uwagi na zakres żądanego przez stronę prawa (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu) zasadność wniosku należało oceniać z perspektywy treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje w sytuacji gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Konstrukcja powołanego przepisu prawa nie pozostawia wątpliwości, że to na wnioskodawcy jako zainteresowanym ciąży obowiązek udokumentowania swojej sytuacji finansowej w stopniu, który przekonałby Sąd (referendarza sądowego) o zasadności dochodzonego prawa. Tak rozumiana sumienność, a zarazem obowiązek ubiegającego się o prawo pomocy odnosi się nie tylko do powinności wyczerpującego udokumentowania okoliczności podnoszonych w samym wniosku, ale w równym stopniu - także do staranności wnioskodawcy w przedstawieniu dodatkowych informacji i oświadczeń o jakie może wystąpić m.in. referendarz sądowy. Podstawą prawną do takiego wystąpienia jest regulacja art. 255 p.p.s.a. z której wynika, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zadośćuczynienie temu wezwaniu należy traktować jako uzupełnienie wniosku w zakresie niezbędnym dla oceniającego jego zasadność. Niedopełnienie zaś w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: NSA) z 28 marca 2012 r. sygn. I OZ 189/12 i z 9 grudnia 2011 r. sygn. I OZ 987/11 - dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). W rozpoznawanej sprawie referendarz sądowy zasadnie uznał, że dane zawarte w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wymagały dopełnienia przez przedstawienie dodatkowych dokumentów i oświadczeń na wezwanie skierowane w trybie art. 255 p.p.s.a. Wprawdzie skarżący odpowiedział na wezwanie referendarza sądowego, jednak uczynił to w sposób niepełny. Pomimo dwukrotnych wezwań referendarza sądowego o przedstawienie wydruków historii rachunków bankowych (za okres od stycznia do maja 2018 r.) małżonki, wnioskodawca w ogóle nie odniósł się do tego wezwania. Stosownych dokumentów nie przedłożył także na etapie sprzeciwu, choć z treści zaskarżonego postanowienia niewątpliwie musiał posiadać wiedzę o tym, że jedną z podstaw odmowy przyznania prawa pomocy przez referendarza sądowego były właśnie braki w udokumentowaniu historii rachunków bankowych małżonki skarżącego. Wymaga dodania, że od obowiązku przedstawienia żądanych informacji na temat stanu rachunków bankowych małżonki wnioskodawcy nie zwalniała skarżącego okoliczność, że małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej. Przypomnieć bowiem należy, że z treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że na małżonku ciąży obowiązek udzielania współmałżonkowi pomocy finansowej, w tym w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, i to bez względu, w jakim ustroju majątkowym pozostają, a nawet niezależnie czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (por. postanowienie NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13). Ujawnienie danych o stanie rachunku bankowego małżonki skarżącego niewątpliwie pozwoliłoby ocenić, czy skarżący spełnia przesłankę z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. czy istotnie nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji skarżącego na wezwanie referendarza sądowego o przedstawienie żądanych historii rachunków bankowych jego małżonki, Sąd nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego prawa wychodząc z założenia, że strona która nie podejmuje pełnej współpracy z Sądem (referendarzem sądowym) w zakresie wyczerpującego udokumentowania swoich zdolności płatniczych nie zasługuje na przyznanie jej prawa z zakresu prawa pomocy. Z tego powodu, dla uznania zasadności zgłoszonego wniosku nie mogła mieć znaczenia ani wysokość dochodu przypadająca na pięcioosobową rodzinę, ani, przedstawione przez wnioskodawcę postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na postawie art. 260 § 1 p.p.s.a orzekł jak w sentencji postanowienia.