I SA/Wr 392/11

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 28 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku doradcy podatkowego J.D. o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień 2007 roku postanawia: odmówić przyznania doradcy podatkowemu J. D. kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu. Postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2011 r. (sygn. akt I SA/Wr 392/11), wydanym przez referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu, przyznano Z. Z. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym również ustanowienie doradcy podatkowego. Pismem z dnia 22 kwietnia 2011 r. Sąd zwrócił się do Krajowej Rady Doradców Podatkowych o wyznaczenie - stosownie do treści powyższego postanowienia - dla strony skarżącej profesjonalnego pełnomocnika. W dniu 27 maja 2011 r. wpłynęła do Sądu informacja Krajowej Rady Doradców Podatkowych o wyznaczeniu w dniu 18 maja 2011 r. doradcy podatkowego J. D. jako pełnomocnika procesowego dla skarżącego Z. Z. Wyznaczony dla skarżącej profesjonalny pełnomocnik reprezentował skarżącego w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu, zakończonym wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2011 r. Na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2011 r. pełnomocnik substytucyjny doradcy podatkowego wyznaczonego z urzędu zgłosił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. W sprawie zważono, co następuje. Stosownie do art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Natomiast na podstawie art. 41b ust. 1 ustawy z dnia 5 lipca 1996 r. o doradztwie podatkowym (tekst jednolity w Dz. U. z 2011 r. nr 41, poz. 213, dalej powoływana jako ustawa o doradztwie podatkowym) koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu ponosi Skarb Państwa. Szczegółowe zasady ponoszenia tych kosztów, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnego wynagrodzenia doradcy podatkowego za udzieloną pomoc Minister Sprawiedliwości określi w drodze rozporządzenia, po zasięgnięciu opinii Krajowej Radcy Doradców Podatkowych (ust. 2 art. 41b ustawy o doradztwie podatkowym). W tym miejscu powołać należy unormowanie § 4 ust. 2 - wydanego na podstawie wyżej wskazanej delegacji - rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 31 stycznia 2011 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz szczegółowych zasad ponoszenia kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego z urzędu (Dz. U. nr 31 poz. 153, dalej powoływane jako Rozporządzenie), na mocy którego wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. W postanowieniu z dnia 14 października 1998 r. (sygn. akt II CKN 687/98, opubl. w OSNC z 1999 r. nr 3, poz. 63) Sąd Najwyższy, orzekając na podstawie, analogicznego do powołanego wyżej przepisu Rozporządzenia, § 22 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. nr 154, poz. 1013), wyraził pogląd, zgodnie z którym oświadczenie to jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca adwokata lub radcy prawnego nie została wynagrodzona, a zatem, iż zachodzi podstawa poniesienia kosztów z tego tytułu przez Skarb Państwa. Stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w powołanym orzeczeniu z dnia 14 października 1998 r. zasługuje na pełną aprobatę na gruncie aktualnych uregulowań prawnych z zakresu postępowania sądowoadministracyjnego. Oświadczenie się przez doradcę podatkowego w przedmiocie zapłacenia opłaty za zastępstwo prawne w całości lub w części w treści skierowanego do Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosku o przyznanie wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy jest wymogiem ustanowionym w przepisie powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej (§ 4 ust. 2 Rozporządzenia). Niezastosowanie się do jednoznacznie brzmiącej dyspozycji normy prawnej, wynikającej m. in. z wyżej powołanego przepisu Rozporządzenia, wywołuje skutek prawny w postaci pozbawienia jej adresata (doradcy podatkowego) świadczenia pieniężnego, dla którego uzyskania wprowadzono między innymi przedmiotowy warunek. Rygoryzm, z jakim traktowane jest spełnienie ustanowionych dla rozpatrywanego wniosku w cytowanych przepisach prawa wymogów, znajduje usprawiedliwienie w fakcie, iż kwota wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, ustanowionego z urzędu, obciąża Skarb Państwa. Natomiast wszelkie wydatki czynione z tego źródła winny być dokonywane – z uwagi na dbałość o stan finansów publicznych – ze szczególną ostrożnością, tj. jedynie w następstwie spełnienia wszystkich przewidzianych powszechnie obowiązującym prawem przesłanek. W rozpoznawanej sprawie zastrzeżenie to przekłada się na obwarowanie spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego) warunkiem wykonania dyspozycji adresowanych doń norm prawnych, odkodowanych z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa, w tym również przepisów ustawy o doradztwie podatkowym oraz przepisów wykonawczych do tej ustawy. Kolejno stwierdzenia wymaga, że poniesienia przez budżet Państwa wydatku na pokrycie kosztu zastępstwa prawnego na zasadzie prawa pomocy przyznanego przez Sąd w sytuacji, gdy pomoc ta została w całości lub w części opłacona przez reprezentowaną stronę, nie można pogodzić z wywiedzionymi wyżej zasadami troski o stan finansów publicznych. Akceptacja takiego stanu rzeczy prowadziłaby bowiem do powstania po stronie pełnomocnika możliwości uzyskania podwójnej korzyści - w części wypłaconej z budżetu Państwa kosztem ogółu obywateli, na których przełożony zostałby ciężar finansowania tego nieuzasadnionego przysporzenia. Zdaniem referendarza sądowego, wymóg złożenia przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego) - wykonującego zawód zaufania publicznego – oświadczenia w przedmiocie zapłacenia w całości lub w części opłaty za zastępstwo prawne bez konieczności wykazania czy uprawdopodobnienia przezeń w jakikolwiek sposób tej okoliczności, winien być przestrzegany bezwarunkowo, z wykluczeniem możliwości jego wyinterpretowania z okoliczności towarzyszących udzieleniu prawa pomocy z urzędu. Na marginesie wskazać winno się, że powyższa konstatacja znajduje również uzasadnienie w fakcie złożenia rozpatrywanego wniosku przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcę podatkowego), od którego - z racji jego zawodowej znajomości regulacji postępowania sądowoadministracyjnego – oczekuje się realizacji dyspozycji wyrażonych w stosownych przepisach prawa procesowego, bez konieczności wzywania do uzupełnienia braków, wynikających z niezastosowania odpowiednich regulacji. Stwierdzenie to jest usprawiedliwione również faktem, iż reguły wynagradzania doradcy podatkowego za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostały ustalone przez Ministra Sprawiedliwości w rozporządzeniu wydanym na podstawie delegacji wyrażonej w art. 41b ust. 2 wyżej powołanej ustawy o doradztwie podatkowym, zgodnie z ustalającym jedynie stosunek, jaki zachodzi między Skarbem Państwa a instytucją doradztwa podatkowego po wyznaczeniu doradcy podatkowego do udzielenia pomocy prawnej z urzędu, generalnym założeniem ustawowym, sformułowanym w art. 41b ust. 1 ustawy o doradztwie podatkowym, a które to uregulowania osoba wykonująca zawód doradcy podatkowego jest obowiązana mieć na uwadze przy podejmowaniu czynności w postępowaniu przed sądami. Należy przy tym stwierdzić, iż niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika (doradcy podatkowego) oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uzasadnienie wniosku jest jego materialnym elementem. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie Rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. Analogiczny pogląd wyrażony został w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, Lex nr 242945) oraz w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 26 października 2005 r. (sygn. akt III SA/Gd 373/04, Lex nr 235283). Wobec nie wykonania ciążącego na występującym w sprawie profesjonalnym pełnomocniku obowiązku w zakresie obligatoryjnych elementów uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej przez doradcę podatkowego ustanowionego z urzędu referendarz sądowy stwierdził, iż wniosek ten podlega oddaleniu jako nieuzasadniony. Z tych względów, na podstawie powołanych wyżej przepisów prawa oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 8) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił jak w sentencji.