I SA/Wr 403/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za kwiecień 2014 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka wniosła o zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych argumentując, że w latach 2013-2014 dokonywała sprzedaży wewnątrzwspólnotowej towarów, które wcześniej były nabywane w kraju. Na skutek wszczęcia postępowania kontrolnego w sprawie zasadności deklarowanych przez spółkę zwrotów w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące ww. lat, właściwy Naczelnik Urzędu Skarbowego wstrzymał zwrot podatku na rzecz spółki w kwocie ponad 60.000.000 zł. W konsekwencji sytuacja finansowa spółki uległa pogorszeniu – musiała ograniczyć swoją bieżącą działalność do minimum ze względu na brak środków finansowych na jej prowadzenie. Obecnie spółka nie prowadzi działalności i nie uzyskuje przychodów. Skarżąca spółka zwróciła uwagę, że w zaistniałej sytuacji znalazła się bez swojej winy – postępowania kontrolne toczyły się przez kilkanaście miesięcy. Wszystkie wymienione przez stronę skarżącą rachunki bankowe wykazują bilans zerowy lub ujemny, a ponadto zostały zajęte w postępowaniu egzekucyjnym. Bilans spółki wykazuje stratę na poziomie 771.343,79 zł. Na dzień złożenia wniosku jej zobowiązania z tytułu zaciągniętych pożyczek na prowadzenie działalności gospodarczej wynosiły 24.980.499,32 zł. Wobec spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne w związku z określonymi zobowiązaniami w VAT za styczeń, luty i marzec 2014 r. w łącznej kwocie 12.874.556 zł, z czego do 17 listopada 2016 r. wyegzekwowano 84.659,52 zł. Banki poinformowały, że brak było wystarczających środków na realizację zajęcia, a ostatni wpływ środków na rachunki odnotowano w maju, w czerwcu i we wrześniu 2016 r. Jeden z rachunków został zamknięty w sierpniu. Również zajęcia rekwizycyjne nie mogły być realizowane nie mogły być zrealizowane z powodu braku majątku. Strona zwróciła uwagę, że również organ podatkowy powziął wątpliwość co do wypłacalności spółki. Spółka utraciła kapitał zakładowy w marcu 2016 r., poniosła stratę, co doprowadziło od ujemnego kapitału własnego na poziomie 2.794.520,31 zł. Wskazała, że zwracała się do swojego udziałowca o możliwość dokonania dopłat do kapitału, jednakże ten – z uwagi na niespłacone pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł – odmówił. Spółka nie ma też majątku ani środków na prowadzenie postępowania upadłościowego. Strona skarżąca wyjaśniła, że bezpośrednią przyczyną jej sytuacji finansowej jest wstrzymanie spółce zwrotu podatku od towarów i usług, która to sytuacja utrzymuje się od 2013 r. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 129.125.000 zł, wartość środków trwałych 1.588,95 zł, a strata według bilansu za ostatni rok 771.343,79 zł. Strona wymieniła cztery rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku kolejno (-)1.394.19 zł, (-)852,45 zł, (-)3.054,41 zł i 0 zł. Podała dodatkowo, że spółka nie prowadzi kasy gotówkowej, ma zaciągnięte pożyczki w kwocie ponad 24.000.000 zł oraz zaległość podatkową określoną zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją w wysokości 12.044.134 zł. Przedłożono pisma prezesów zarządów skarżącej spółki oraz B S.A. będącej jedynym wspólnikiem skarżącej spółki. Z W piśmie z dnia 15 marca 2017r. prezes zarządu skarżącej spółki zwrócił się o podjęcie uchwały w przedmiocie dopłat do spółki z uwagi na wniesienie skarg dotyczących podatku od towarów i usług za październik 2013 r. oraz za miesiące od lutego do kwietnia 2014 r. i konieczność opłacenia wpisów po 100.000 zł w każdej sprawie. Pismem z dnia 17 marca 2017 r. spółka B wyjaśniła, że nie jest w stanie obecnie podjąć takiej uchwały, gdyż odpowiada finansowo wobec swoich akcjonariuszy i pracowników. Sytuacja skarżącej spółki odbiła się również w sposób ujemny na B, która jako jedyny udziałowiec nie jest w stanie w uzasadniony sposób ponosić kosztów dochodzenia roszczeń przez skarżącą spółkę bez uszczerbku dla swoich interesów. Z załączonych do wniosku dokumentów finansowych wynika, że w okresie od 1 stycznia 2015 r. do 31 marca 2016 r. spółka odnotowała przychody netto w kwocie 917.964,89 zł, od kwietnia 2016 r. do końca listopada 2016 r. nie miała już żadnych przychodów. Na koniec listopada 2016 r. jej kapitał własny był ujemny na poziomie 3.554.991,07 zł, a kapitał zapasowy wynosił 19.853.070,25 zł. Zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 26.786.186,28 zł, należności krótkoterminowe 4.442,76 zł. Przedłożona została nadto umowa spółki w aktualnym brzmieniu oraz wydruki ośmiu rachunków bankowych, z czego potwierdzenia zamknięcia sześciu z nich w grudniu 2016 r. Saldo rachunków było ujemne. Ponadto w wyniku wezwania nadesłano dokumentację finansową, z której wynika, że w poprzednim roku obrotowym (od kwietnia 2016 do marca 2017 r.) odnotowane zostały przychody ze sprzedaży oraz przychody operacyjne w łącznej kwocie 67.764,60 zł oraz stratę w wysokości 1.359.032,44 zł. Według bilansu za ostatni rok obrotowy spółka posiadała kapitał zapasowy o wartości 19.853.070,25 zł, jej zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 27.384.419,97 zł, należności krótkoterminowe – 23.232.246,87 zł. Spółka na dzień 31 marca 2017 r. nie posiadała żadnych środków pieniężnych w kasie i na rachunkach. Z kolei od kwietnia do końca maja 2017 r. ww. wartości uległy tylko niewielkim zmianom. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że A Sp. z o.o. jest również stroną w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1364/16, w której postanowieniem z dnia 25 stycznia 2017 r. (utrzymanym w mocy przez Sąd postanowieniem z 6 marca 2017 r.) odmówiono jej przyznania prawa pomocy, w związku z czym na rachunek Sądu w dniu 24 marca 2017 r. wpłacona została kwota 100.000 zł tytułem wpisu od skargi przez B S.A. Z kolei w sprawie I SA/Wr 203/17, postanowieniem z dnia 5 czerwca 2017 r. Sąd zwolnił stronę z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wyznaczonego również na kwotę 100.000 zł. W sprawie o sygn. akt I SA/Wr 380/17, w której wpis został wyznaczony na kwotę ponad 39.000 zł, postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r. referendarz odmówił spółce przyznania prawa pomocy – orzeczenie to jest nieprawomocne. W niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 100.000 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego przedmiotowego wniosku nie można uznać za zasadny. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz podtrzymuje stanowisko wyrażone w postanowieniu z 25 stycznia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 1364/16) oraz w postanowieniu z 3 lipca 2017 r. Powtórzyć zatem należy, że pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj jednak zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka była w stanie zgromadzić środki na opłacenie kosztów postępowania także w niniejszej sprawie, a argumentacja zaprezentowana w postanowieniu wydanym w sprawie I SA/Wr 1364/16 w części jest nadal aktualna, co uzasadnia jej powtórzenie. Jakkolwiek zgodzić się należy ze stroną skarżącą, że ogólna sytuacja finansowa i majątkowa spółki wynikająca z przedłożonych dokumentów finansowych nie jest dobra, to jednak w opinii referendarza, za odmową zwolnienia od kosztów sądowych przemawia jeden podstawowy fakt: jak wynika z danych Krajowego Rejestru Sądowego, jedynym udziałowcem jest B S.A. Zaś faktem powszechnie znanym jest, że jest to jedna z największych sieci sklepów RTV i AGD w Polsce. Spółka zatem może pozyskać środki w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h. Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 799/11). W przypadku strony skarżącej, dopłaty zostały przewidziane w umowie spółki, która w § 4 stanowi, że wspólnicy spółki mogą zostać zobowiązani w drodze uchwały do wniesienia dopłat do wysokości dwustukrotności wartości nominalnej udziału na każdy udział. Strona wprawdzie przedstawiła korespondencję pomiędzy spółką i B S.A., który odmówił dokonania dopłat, niemniej jednak zauważyć należny, że ww. spółka akcyjna jest jedynym udziałowcem, a więc jedynym właścicielem skarżącej spółki. Zatem to w interesie tego udziałowca, a nie Skarbu Państwa winno leżeć wsparcie finansowe wnioskującej spółki. Wsparcie to zresztą może przybrać postać nie tylko dopłat, ale nieoprocentowanej pożyczki. Strona wprawdzie podnosiła, że jej zobowiązania wobec B z tytułu pożyczek wynoszą już 24.000.000 zł, jednakże aktualnie chodzi przede wszystkim o uiszczenie wpisu od skargi na kwotę niespełna 40.000 zł w sprawie, w której strona kwestionuje zobowiązanie podatkowe o wartości prawie 4.000.000 zł. Poza tym możliwość dofinansowania skarżącej spółki – pomimo już istniejącej wobec niej wierzytelności i odmowy dokonania dopłat (pismo z 17 marca 2017 r.) – B S.A. wykazała opłacając w dniu 24 marca 2017 r. wpis od skargi w wysokości 100.000 zł w sprawie o sygn. I SA/Wr 1364/16. Powyższego poglądu, zdaniem referendarza, nie zmienia fakt zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł przez Sąd w sprawie I SA/Wr 203/17. Skarżąca w ten sposób uzyskała znaczne wsparcie ze strony Skarbu Państwa, nie należy jednak traktować tego jako reguły, ale wręcz utwierdzenie w przekonaniu, że powinna poczynić starania, aby zgromadzić środki na opłacenie wpisu w kolejnej sprawie. Tak zajęte stanowisko co do przedmiotowego wniosku podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). Mając zatem na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca spółka nie wykazała przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.