I SA/Wr 414/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dagmara Dominik-Ogińska (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Marta Semiczek, Protokolant Anna Kruś, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 5 maja 2011 r. przy udziale - sprawy ze skargi Z. i B. D. o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 322/09 zakończonej prawomocnym postanowieniem z dnia 20 lipca 2009 r. oddala skargę. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2009 r., sygn. akt I SA/Wr 322/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę Z. i B. D. (dalej: strona skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie podatku rolnego za 2006 rok. Przyczyną odrzucenia skargi było nieuiszczenie przez stronę skarżącą, pomimo wezwania, wpisu sądowego od skargi. Strona skarżąca przed doręczeniem jej odpisu ww. postanowienia Sądu, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (wniesiony 27 lipca 2009 r.). Po sprzeciwie od orzeczenia referendarza sądowego z 31 sierpnia 2009 r. wydanego w przedmiocie tego wniosku, WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. przyznał stronie skarżącej prawo pomocy w żądanym przez nią zakresie. W dniu 4 września 2009 r. (w ustawowym terminie) strona skarżąca (osobiście) wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu odrzucającego skargę, który to środek odwoławczy postanowieniem WSA we Wrocławiu z dnia 11 stycznia 2010 r., został odrzucony, ze względu na jego sporządzenie przez podmiot do tego nieuprawniony (przez stronę skarżącą). W dniu 16 lutego 2010 r. stwierdzono, iż postanowienie z dnia 20 lipca 2009 r. odrzucające skargę, jest prawomocne od dnia 4 lutego 2010 r. Następnie, w dniu 23 listopada 2010 r. zwrócono się do Okręgowej Rady Adwokackiej we W. o wyznaczenie dla strony skarżącej adwokata, zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 9 listopada 2009 r. Pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. pełnomocnikiem strony skarżącej została wyznaczona adw. A. S. Pismem wniesionym do WSA we Wrocławiu w dniu 25 lutego 2011 r., wyznaczony dla strony skarżącej pełnomocnik wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego, zakończonego postanowieniami o odrzuceniu skargi z dnia 20 lipca 2009 r. sygn. akt I SA/Wr 322/09 i o odrzuceniu skargi kasacyjnej z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Wr 322/09, żądając uchylenia ww. postanowień i merytorycznego rozpoznania skargi strony skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. oraz zasądzenia od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jako podstawę wznowienia postępowania, pełnomocnik wskazał: 1) art. 271 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej w skrócie: "ppsa"), albowiem wskutek naruszenia przepisów prawa strona skarżąca została pozbawiona możności działania i nie była należycie reprezentowana w ten sposób, że mimo uzyskania przez stronę skarżącą prawa pomocy w zakresie całkowitym, a więc obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, skarga na ww. decyzję SKO w W. została odrzucona postanowieniem z dnia 20 lipca 2009 r., z powodu nieuiszczenia przez stronę skarżącą wpisu od skargi, a następnie postanowieniem z dnia 11 stycznia 2010 r., a więc ponad rok od przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, WSA we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną od postanowienia z dnia 20 lipca 2009 r., jako wniesioną bez zachowania wymogu przewidzianego przez art. 175 § 1 ppsa.; 2) art. 273 § 2 ppsa, albowiem wyżej wskazane okoliczności faktyczne związane z przyznaniem stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, mają wpływ na wynik sprawy, przesądzając o bezzasadności odrzucenia, zarówno skargi na ww. decyzję SKO w W., jak i skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 20 lipca 2009 r. Pełnomocnik podniósł, że okoliczność ustanowienia pełnomocnika stała się wiadoma stronie skarżącej wraz z doręczeniem jej pisma Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 1 grudnia 2010 r., natomiast o okoliczności przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, pełnomocnik dowiedział się w dniu 3 grudnia 2010 r., kiedy to doręczono mu postanowienie Sądu z dnia 9 listopada 2009 r. o przyznaniu prawa pomocy. Uzasadniając żądanie wznowienia postępowania, pełnomocnik stwierdził, że postępowanie w przedmiocie odrzucenia skargi kasacyjnej wydaje się bezprzedmiotowe, skoro strona skarżąca została zwolniona od kosztów sądowych, przez co nie ciążył na niej obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. Nadto, strona skarżąca była nienależycie reprezentowana w postępowaniu odwoławczym od postanowienia Sądu z dnia 20 lipca 2009 r., albowiem mimo uzyskania prawa pomocy w zakresie całkowitym, pełnomocnik w 2009 r. nie został wyznaczony. Dalej pełnomocnik strony wskazał, że odrzucenie skargi na decyzję SKO w W. z powodu nieuiszczenia wpisu od skargi w sytuacji, gdy zostało przyznane zwolnienie od kosztów sądowych, stanowi naruszenie prawa procesowego, tj. art. 220 § 1, art. 220 § 3 w zw. z art. 244 § 1 ppsa, które to naruszenie pozbawiło stronę możliwości działania w sprawie. Zdaniem pełnomocnika, okoliczność zwolnienia od kosztów sądowych jest okolicznością faktyczną, z której strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu, zatem zasadne jest domaganie się wznowienia postępowania w niniejszej sprawie i merytoryczne rozpoznanie skargi na decyzję SKO w W. Na poparcie argumentacji, pełnomocnik powołał tezę z wyroku WSA w Krakowie z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt I SA/Kr 1512/07, odnoszącą się do podstawy wznowienia z art. 273 § 2 ppsa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna. W ujęciu przepisów działu VII p.p.s.a. wznowienie postępowania jest instytucją wyjątkową. Cecha owej wyjątkowości wyraża się tym, że wymieniona instytucja przysługuje od ściśle określonych orzeczeń (prawomocnych, kończących postępowanie) i na ściśle określonych podstawach. Według poglądów doktryny, wyjątkowość tej instytucji ma zapewnić racjonalną stabilność merytorycznego orzeczenia oraz autorytet sądu, który je wydał (K. Sobieralski, Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego, Kraków 2003, s. 49, 50 i podana tam literatura). W pierwszej kolejności należy zauważyć, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, gdy pełnomocnik ustanowiony z urzędu zamiast złożyć wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej wraz ze skargą kasacyjną złożył skargę o wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego. Z akt sprawy wynika bowiem, że postanowieniem z dnia 9 listopada 2009 r. przyznał stronie skarżącej prawo pomocy, po wydaniu postanowienia z dnia 20 lipca 2009 r. odrzucającego skargę. W dniu 23 listopada 2010 r. zwrócono się do Okręgowej Rady Adwokackiej we W. o wyznaczenie dla strony skarżącej adwokata, zgodnie z postanowieniem Sądu z dnia 9 listopada 2009 r. Pismem z dnia 1 grudnia 2010 r. pełnomocnikiem strony skarżącej została wyznaczona adw. A. S. Zgodnie z art. 87 § 1 ppsa pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 ppsa). Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 ppsa). Po upływie roku od uchybionego terminu, jego przywrócenie jest dopuszczalne tylko w przypadkach wyjątkowych (art. 87 § 5 ppsa). Należy podzielić pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 30 lipca 2008r. sygn. akt I OZ 555/08 opubl. LEX nr 494297. Jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności bez swojej winy, to sąd na jej wniosek może go przywrócić. Natomiast samo wystąpienie - w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej - z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie wpływa na bieg tego terminu. Niemniej jednak okoliczności z tym związane, jak np. ustanowienie pełnomocnika z urzędu już po upływie terminu do wniesienia środka zaskarżenia, jak mogą stanowić przyczynę uzasadniającą złożenie wniosku o przywrócenie tego terminu (zgodnie z art. 87 w zw. z art. 193 ppsa). Niezrozumiałym jest kwestionowanie przez pełnomocnika postanowienia z dnia 20 lipca 2009 r odrzucającego skargę i postanowienia z dnia 11 stycznia 2010 r. z dnia odrzucającego skargę kasacyjną z uwagi na przyznanie stronie prawa pomocy. Sugerowałoby to, że pełnomocnik (zwłaszcza co do pierwszego postanowienia) wypowiada pogląd o działaniu z mocą wsteczną prawa pomocy oraz zakłada konwalidację wady (która nie podlega konwalidacji) polegającej na sporządzeniu skargi kasacyjnej osobiście przez stronę skarżącą. Z akt sprawy wynika, że na etapie skargi przed wojewódzkim sądem administracyjnym strony działały osobiście, nie występowały też o udzielenie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony dopiero 27 lipca 2009r. (data stempla pocztowego) i prawo pomocy udzielono postanowieniem z dnia 9 listopada 2009r. Wniosek taki został zatem złożony przez stronę po upływie terminu wyznaczonego wezwaniem Sądu do uiszczenia wpisu sądowego (doręczonego skarżącym w dniu 17 czerwca 2009r.), który upływał w dniu 24 czerwca 2009r. Postanowienie Sądu wydano w dniu 20 lipca 2009r. Stosownie do treści art. 164 zdanie pierwsze ppsa postanowienie wydane na posiedzeniu niejawnym wiąże od chwili, w której zostało podpisane wraz z uzasadnieniem. Jednakże istotnym jest to, że w okresie wyznaczonego 7 dniowego terminu do uiszczenia wpisu sądowego wniosek o przyznanie prawa pomocy nie został przez strony złożony. Należy przyjąć zatem, że wniosek ten został złożony w trakcie 30 dniowego terminu przysługującego stronie do wniesienia skargi kasacyjnej. Trudno też uznać, że fakt ten stanowi okoliczność faktyczną będącą podstawą wznowienia postępowania na podstawie art. 273 § 2 ppsa. Stosownie do powołanego przepisu można żądać wznowienia w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Z przepisu tego wynika, że chodzi o wykrycie późniejsze tych okoliczności tj. dowiedzenie się o ich istnieniu w czasie, w którym powołanie ich w zakończonym postępowaniu było niemożliwe. Wykrycie, o którym mowa w tym przepisie odnosi się do okoliczności i dowodów w poprzednim postępowaniu w ogóle nieujawnionych i podówczas nie zgłaszanych, bowiem nie były one znane stronom. Chodzi tutaj o okoliczności, które istniały w trakcie zakończonego postępowania, ale nie były tym postępowaniem objęte. Muszą być też tego rodzaju, aby powołanie ich mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Takimi okolicznościami nie jest późniejsze (w stosunku do postanowienia o odrzuceniu skargi) udzielenie prawa pomocy. Odnosząc się z kolei do postanowienia z dnia 11 stycznia 2010 r. z dnia odrzucającego skargę kasacyjną należy zauważyć, że skarga kasacyjna została złożona osobiście przez strony skarżące. Sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez osobę pozbawioną zdolności postulacyjnej (art. 175 § 1 ppsa) jest brakiem, który nie podlega uzupełnieniu w trybie art. 49 ppsa w zw. z art. 176 ppsa i powoduje odrzucenie skargi kasacyjnej na podstawie art. 178 ppsa Jednakże strona może z własnej inicjatywy naprawić ten błąd w terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej, np. przez złożenie na skardze kasacyjnej podpisu przez jedną z osób wymienionych w art. 175 ppsa albo przez złożenie nowej skargi kasacyjnej, z zachowaniem wymogów określonych w tym przepisie. Jeżeli to uczyni po terminie, może wnieść o przywrócenie terminu do dokonania uchybionej czynności. Z kolei w zakresie zarzutu naruszenia art. 271 pkt 2 ppsa wypada zauważyć, że zgodnie z powołanym przepisem można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej albo nie była należycie reprezentowana lub jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa była pozbawiona możności działania; nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała lub brak reprezentacji był podniesiony w drodze zarzutu albo strona potwierdziła dokonane czynności procesowe. W orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 9 lipca 2009r. sygn.. akt II SA/Wa 1428/08, LEX nr 188424; postanowienie WSA w Gdańsku z dnia 1 października 2004r. sygn. akt II SA/Gd 246/04, LEX nr 203313). utrwalił się pogląd, który niniejszy skład Sądu podziela, że fakt, że skarżący nie był reprezentowany przez adwokata nie oznacza braku należytej reprezentacji. Podstawa ta dotyczy, jeżeli chodzi o osoby fizyczne, tych sytuacji, w których osoby fizyczne nie mają zdolności do czynności prawnych i z tej przyczyny w postępowaniu sądowym muszą być reprezentowane przez przedstawicieli ustawowych (art. 26 i 27 p.p.s.a.). Wskazuje też na to treść art. 277 ppsa, gdzie w kontekście braku należytej reprezentacji mówi się o przedstawicielu ustawowym strony. Trudno zatem stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie zaistniała powyższa okoliczność. Stosownie do treści art. 34 ppsa strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Sposób podejmowania czynności - osobiście lub za pośrednictwem innych osób - w postępowaniu sądowoadministracyjnym przez strony, tj. skarżącego i organ, którego działanie lub bezczynność jest przedmiotem skargi, a także uczestników postępowania (art. 33 w zw. z art. 12 p.p.s.a.) wyznacza ustawa albo też wola tych stron. W przedmiotowej sprawie strony skarżące zdecydowały się występować osobiście do momentu wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w dniu 27 lipca 2009r. Osobiście - wbrew wymogom ustawy w z zakresie tzw. przymusu adwokackiego – sporządziły skargę kasacyjną. Wobec powyższego trudno mówić o zaistnieniu przesłanki wznowienia postępowania sądowoadministracyjnego z art. 273 § 2 ppsa. Mając na uwadze powyższe Sąd oddalił skargę w oparciu o treść art. 282 § 2 ppsa. Orzeczenie o przyznaniu kosztów z urzędu znajdzie swój wyraz w odrębnym postanowieniu.