I SA/Wr 425/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od sierpnia do listopada 2012 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca, w wyniku wezwania do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 4.825 zł, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że sposób i długotrwałe prowadzenie kontroli podatkowej i postępowania podatkowego, wstrzymanie zwrotu podatku od towarów i usług doprowadziły do likwidacji działalności gospodarczej. W rezultacie strona musiała uregulować wszystkie z tego tytułu. Nie jest w stanie uiścić ww. wpisu sądowego, gdyż jej wynagrodzenie wynosi 1.459,48 zł i wystarcza jedynie na pokrycie kosztów utrzymania i wyżywienia. W oświadczeniu i stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową. Oboje uzyskują dochody z tytułu umowy o pracę w łącznej kwocie 2.859,48 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki strona podała wydatki na utrzymanie i wyżywienie około 1.900 zł, wydatki na mieszkanie 800 zł i na lekarstwa około 100 zł. Rubryki dotyczące majątku zostały zakreślone. Do wniosku załączono zaświadczenie z zakładu pracy potwierdzające kwotę wynagrodzenia skarżącej za marzec, kwiecień i maj 2017 r. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że skarżąca w 2015 r. uzyskała przychody ze stosunku pracy w kwocie 3.275,20 zł, a w 2016 r. wyniosły one 7.088,27 zł. Przedłożone zostały też tytuły wykonawcze dotyczące zobowiązań w VAT, określonych decyzją zaskarżoną w niniejszej sprawie oraz majątkowa umowa małżeńska ustanawiająca rozdzielność. Skarżąca oświadczyła, że nie posiada rachunku bankowego i żadnych środków transportu. Mieszkanie zajmowane przez małżonków jest własnością syna. Pełnomocnik zastępujący stronę w niniejszej sprawie został sfinansowany z oszczędności, które skarżąca posiadała oraz z ewentualnych kosztów zasądzonych za zastępstwo procesowe. W zestawieniu miesięcznie ponoszonych wydatków strona podała wydatki na utrzymanie i wyżywienie 900 zł, wydatki na mieszkanie 200 zł i na lekarstwa 100 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza, wniosku nie można było uwzględnić. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższego skarżąca nie wykazała. Na wstępie wskazać należy, że przytoczona regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W konsekwencji wskazane we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Należy mieć przy tym na uwadze brzmienie art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące – co należy podkreślić – dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Przytoczona regulacja wskazuje zatem, że wnioskodawca zobligowany jest do przedstawienia w sposób jak najbardziej obszerny swojej sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, aby rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy był w stanie odtworzyć jego rzeczywiste możliwości płatnicze i zdolność partycypowania w ponoszeniu kosztów sądowych, jeżeli nie w całości, to przynajmniej w części. Zaznaczyć trzeba, że w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy ustanowiona między małżonkami rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia, na co już niejednokrotnie zwracano uwagę orzecznictwie sądów administracyjnych. Małżonkowie mają bowiem obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. Chodzi tutaj nie tylko o wsparcie w utrzymaniu, ale także w przypadku obowiązku ponoszenia zobowiązań publicznych. Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zdaniem referendarza sądowego, udostępnione przez stronę dane są zbyt wybiórcze, aby można było dokonać oceny jej zdolności w partycypowaniu w opłaceniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Przede wszystkim brak jest jakichkolwiek informacji co do sytuacji finansowej męża skarżącej, poza oświadczeniem o kwocie wynagrodzenia 1.400 zł. Jednakże ani kwota wynagrodzenia, ani sam fakt zatrudnienia męża nie został w żaden sposób udokumentowany. Strona nie podała też żadnych informacji ani dokumentów co do rachunków bankowych, lokat czy kart kredytowych posiadanych przez męża. Powtórzenia wymaga, że fakt ustanowionej przez małżonków rozdzielności majątkowej nie ma tutaj znaczenia. Trudno zresztą dać wiarę, że małżonkowie prowadzący wspólnie gospodarstwo domowe, prowadzą całkowicie odrębne budżety domowe. Jeśli chodzi o zdeklarowane miesięczne wydatki, to zauważyć należy, że strona wprawdzie podała je już na urzędowym formularzu wniosku, jednak nie bez powodu referendarz wezwał ponownie o złożenie oświadczenia w tym zakresie podkreślając, że chodzi o ich szczegółowe zestawienie dotyczące obojga małżonków. Strona tymczasem ponownie podała ogólnikowe informacje. Nie jest wiadome w rezultacie, jakie wydatki składają się na utrzymanie (w zestawieniu z wyżywieniem), których wartość wynosi najpierw 1.900 zł, następnie 900 zł. Natomiast trudno dać wiarę, że koszt utrzymania domu (adres wyraźnie wskazuje, że nie jest to mieszkanie, jak sugeruje strona oświadczając, że mieszkanie należy do syna) wynosi 200 zł miesięcznie. Przy czym zaznaczyć wypada, że pierwotnie podana została kwota 800 zł. Zauważyć też należy, że skarżąca została wezwana do oświadczenia o posiadanych środkach transportu przez oboje małżonków, w odpowiedzi zaś podała, że ona sama żadnego środka transportu nie posiada, pomijając dane dotyczące męża. Wątpliwości odnośnie możliwości płatniczych strony budzi nadto oświadczenie dotyczące źródeł finansowania doradcy podatkowego, który zastępuje stronę w niniejszej sprawie. Skarżąca podała bowiem, że pełnomocnik został opłacony z posiadanych oszczędności. Jednakże należy zwrócić uwagę, że zgodnie z informacją z Centralnej Ewidencji i Informacji i Działalności Gospodarczej, skarżąca zakończyła działalność gospodarczą [...] stycznia 2013 r. Z kolei w ostatnich dwóch latach jej przychody wynosiły niewiele ponad 3.000 zł i 7.000 zł. W tych okolicznościach niemożliwe byłoby poczynienie jakichkolwiek oszczędności. Ta uwaga z kolei potwierdza tylko konieczność wyjaśnienia sytuacji finansowej i majątkowej nie tylko skarżącej, ale i jej męża. Reasumując, powyższe uwagi wskazują wyraźnie, że złożone oświadczenia i dokumenty zostały udostępnione wybiórczo. Jakkolwiek wpis od skargi nie jest niski, niemniej jednak tak przedstawiona sytuacja finansowa, majątkowa i rodzinna skarżącej nie daje żadnych podstaw dla oceny jej rzeczywistych zdolności płatniczych, nie wyklucza też możliwości pokrycia kosztów sądowych (w tym wpisu sądowego) w całości bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy referendarz uznał, że przedmiotowy wniosek nie jest uzasadniony i w związku z tym postanowił jak w sentencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.