I SA/Wr 516/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 20 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r. o odmowie przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. J. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych wraz z odsetkami postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 16 lipca 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 516/18. P. J. (dalej jako: Wnioskodawca, Skarżący) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący wskazał, że wraz z żoną wychowuje dwójkę małoletnich dzieci, jednak nie mieszka wspólnie z żoną, gdyż są w trakcie rozwodu. Jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest umowa o pracę, zatrudniony jest bowiem na 1/8 etatu i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 215,72 zł netto miesięcznie. Kwota ta wystarcza wyłącznie na zaspokojenie absolutnie podstawowych potrzeb. Skarżący ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem –wyżywienie, środki czystości, zakup ewentualnych leków czy odzieży. Wnioskodawca nie posiada żadnych oszczędności ani majątku – nieruchomości, pojazdów ani innych przedmiotów wartościowych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątku podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z dwójką synów (ur. w [...] i [...] r.). Rubryki dotyczące stanu majątkowego zostały zakreślone. Wnioskodawca oświadczył, iż nie posiada stałych zobowiązań kredytowych i innych. W wyniku wezwania starszego referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowej dokumentacji poświadczającej sytuację majątkową Wnioskodawca wyjaśnił, że nikt z nim nie mieszka, nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych, nie ma też żadnych środków transportu. Zajmowany lokal jest własnością spółki, w której jest zatrudniony. Zgodnie z zeznaniami podatkowymi, Wnioskodawca w 2016 r. uzyskał ze stosunku pracy przychód w wysokości 2.543,75 zł, w 2017 r. z tego samego źródła – 11.964,47 zł. Wnioskodawca zatrudniony jest w spółce z o.o. "A" na 1/8 etatu na stanowisku pośrednika w obrocie nieruchomościami z minimalnym wynagrodzeniem w tym wymiarze pracy. Postanowieniem z dnia 16 lipca 2018 r. starszy referendarz odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie starszego referendarza sądowego Wnioskodawca przedstawił swoją sytuację w sposób wybiórczy i niewiarygodny, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Po pierwsze, zwrócono uwagę na miesięczne przychody Wnioskodawcy, które w ocenie referendarza nie pozwalają na własne utrzymanie, w tym ponoszenie wydatków na wyżywienie, środki czystości oraz leki. Po drugie, w uzasadnieniu postanowienia referendarza podkreślono, że Skarżący nie udokumentował ponoszonych wydatków związanych m. in. z utrzymaniem mieszkania. W ocenie referendarza nielogicznym jest zatrudnienie w wymiarze 1/8 etatu i pozyskiwanie tak niskiego przychodu, gdy jak wskazuje Wnioskodawca, ma na utrzymaniu dwóch małoletnich synów. Starszy referendarz sądowy ustalił ponadto, że adres, który Wnioskodawca podaje we wniosku jako adres zamieszkania, jest siedzibą sześciu spółek z o.o.: "B", "C", "D", "E", "F" oraz "A", w której to spółce Skarżący jest zatrudniony jako pośrednik nieruchomości. We wszystkich tych spółkach jest jedynym członkiem zarządu, który pełni funkcję dyrektora zarządzającego lub prezesa zarządu. Wnioskodawca pełni też funkcję dyrektora zarządzającego spółkach z o.o. "G" i "H" oraz funkcję prezesa zarządu w "I" Sp. z o.o. – w spółkach mających również wspólny adres siedziby – we W. przy ul. S[...] [...] lok. [...]. Wszystkie ww. spółki są związane z branżą obrotu nieruchomościami i są ze sobą powiązane poprzez osobę wnioskodawcy. W świetle powyższego, starszy referendarz sądowy uznał za niewiarygodne, że jedynym źródłem dochodu Wnioskodawcy jest umowa o pracę na stanowisku pośrednika obrotu nieruchomościami na 1/8 etatu z minimalnym wynagrodzeniem. W konsekwencji, z uwagi na wyraźnie wybiórcze udostępnienie danych dotyczących sytuacji finansowej Skarżącego, starszy referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od ww. postanowienia Skarżący podniósł, że dokonana przez referendarza ocena sytuacji majątkowej skarżącego oparta była na błędnych ustaleniach. Skarżący podkreślił, że nie jest już członkiem zarządu w żadnej spółce prawa handlowego, wpisy w Krajowym Rejestrze Sądowym są nieaktualne, co wynika z tego, iż następcy Skarżącego w spółkach nie zadbali o wykreślenie nieaktualnych danych. Wnioskodawca poinformował, że sam informował sąd rejestrowy o orzeczeniu w stosunku do niego zakazu pełnienia funkcji członka zarządu, jednak sąd nie we wszystkich wypadkach orzekł o wykreśleniu Skarżącego z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przedmiotem sprzeciwu jest postanowienie starszego referendarza sądowego, którym odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie Sądu, mając na uwadze treść wniosku, złożone na wezwanie dokumenty i oświadczenia, a także treść sprzeciwu, uznać należy, że dokonana przez starszego referendarza sądowego ocena sytuacji finansowo-majątkowej Skarżącego, nie nosi znamion wadliwości. Tytułem wstępu Sąd pragnie zwrócić uwagą na charakter prawny oraz istotę instytucji prawa pomocy. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, zwłaszcza bezdomnych, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie stronie dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących jej żywotnych interesów. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy zgromadzenie przez stronę funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie Sąd pragnie zauważyć, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością w zapewnieniu środków na ten cel. Obowiązek ponoszenia opłat sądowych nie jest formą ograniczania prawa dostępu do sądu, lecz jest uzasadniony koniecznością zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jednocześnie podkreślić należy, że przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w przepisach je normujących. Z treści art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika, że przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwrot "gdy osoba ta wykaże", zawarty w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Innymi słowy, to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. W sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne są niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany wyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i musi odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 13 stycznia 2015 r., II OZ 1394/14, wszystkie orzeczenia opublikowane na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z akt sprawy, Wnioskodawca został wezwany w trybie art. 255 p.p.s.a. do przedłożenia szeregu dokumentów w celu udowodnienia swoich ograniczonych możliwości płatniczych oraz trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca jednak nie uczynił w pełni zadość temu wezwaniu. Przede wszystkim Skarżący w ogóle nie udokumentował ponoszonych przez siebie wydatków, zwłaszcza związanych z utrzymaniem mieszania (opłaty za gaz, energię elektryczną, czynsz). Jednocześnie wskazał, iż z miesięcznego wynagrodzenia w kwocie 215, 72 zł netto pokrywa koszty swojego utrzymania, wymieniając wydatki na wyżywienie, środki czystości, zakup ewentualnych leków czy odzieży. Wobec sprzecznych oświadczeń Skarżącego, Sąd nie miał możliwości jednoznacznie ustalić czy z wskazanej przez Wnioskodawcę kwoty pokrywane są również koszty utrzymania jego małoletnich dzieci. Oświadczenie Skarżącego w zakresie samodzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego jest bowiem sprzeczne z pierwotnie złożonym wnioskiem o udzielenie prawa pomocy, gdzie Skarżący wpisał dwóch synów w rubryce dotyczącej osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą. Wobec powyższego wskazać należy, iż słusznie starszy referendarz sądowy zważył, że względy logiki oraz doświadczenia życiowego nie pozwalają uznać za prawdopodobne ponoszenie kosztów utrzymania przy zarobkach w kwocie 215,72 zł, niezależnie od tego czy skarżący utrzymuje przy tym małoletnie dzieci, czy też sam prowadzi gospodarstwo domowe. Tym samym za niewiarygodne należy uznać – w kwestii realnych przychodów Skarżącego – przedłożone w niniejszym postępowaniu zeznania podatkowe za lata 2016 – 2017. Również polemika Wnioskodawcy z ustaleniami starszego referendarza sądowego w zakresie pełnienia funkcji członka zarządu, prezesa zarządu czy też dyrektora zarządzającego w spółkach prawa handlowego nie może odnieść pożądanego przez stronę skutku, gdyż kwestionując sprawowanie powyższych funkcji nie przedstawiono jakichkolwiek dowodów potwierdzających sprzeczność widniejących w rejestrach sądowych wpisów z aktualną sytuacją zawodową Wnioskodawcy. Podkreślenia wymaga, że same tylko oświadczenia czy twierdzenia Wnioskodawcy są w aspekcie uznania określonego faktu za uprawdopodobniony niewystarczające. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Informacje na temat możliwości płatniczych powinny być na tyle szczegółowe, aby możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, Wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2014 r., I FZ 28/14 oraz z 24 lipca 2014 r., II GZ 393/14). Mając zatem na uwadze tak ukształtowane okoliczności faktyczne sprawy wskazujące na wybiórcze oraz niewiarygodne przedstawienie swojej sytuacji finansowej oraz majątkowej przez Skarżącego, Sąd stwierdza, że Wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść wpisu sądowego od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, do czego był zobowiązany na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd podzielając stanowisko i argumentację starszego referendarza sądowego, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, o czym orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a.