I SA/Wr 527/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 9 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie rozliczeń w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że z prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje symboliczny dochód. Ciążą na nim zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego i banków. Komornik sądowy wszczął egzekucję z majątku będącego zabezpieczeniem kredytu inwestycyjnego i obrotowego. Powodem egzekucji był brak spłaty rat kredytowych, brak źródła dalszego finansowania inwestycji stacji demontażu pojazdów, wpis hipoteki zabezpieczającej należności wobec Urzędu Skarbowego. Wnioskodawca wskazał też na okoliczność podjętych czynności egzekucyjnych Naczelnika Urzędu Skarbowego egzekwującego sporne zobowiązania podatkowe, co do których toczą się postępowania sądowe. Zauważył, że jego sytuacja majątkowa nie uległa zmianie od stycznia 2012 r., kiedy składał wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie I SA/Wr 1324/11, a wręcz pogorszyła się na skutek egzekucji komorniczej. W załączeniu przedłożył dokumenty potwierdzające wszczęte postępowania egzekucyjne sądowe i w administracji. Wynika z nich, że w maju 2012 r. wszczęte zostały postępowania egzekucyjne należności: w postępowaniu komorniczym – w łącznej kwocie 670.845,14 zł i w administracji – 919.569 zł oraz odsetek za zwłokę. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z żoną, dwiema córkami (ur. w 1992 i 1987 r.) i synem (ur. w 1994 r.). Posiada dom (230 m2) zabezpieczony hipoteką na rzecz banku i Urzędu Skarbowego i działkę inwestycyjną (0,41 ha) z niedokończoną stacją demontażu pojazdów. Poza tym nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi, to jest oszczędnościami, czy papierami wartościowymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Jako dane istotne skarżący wskazał, że w postępowaniu zabezpieczającym zajęto dom i działki, na których znajduje się niedokończona stacja demontażu pojazdów. Dochody rodziny wnioskodawcy pochodzą z wynagrodzenia córki z umowy o pracę w kwocie 1.500 zł i z działalności gospodarczej – 1.200 zł brutto. Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 – dalej: p.p.s.a.), wynika, że wnioskodawca w 2011 r. uzyskał przychód w wysokości 2.807.918,59 zł, z czego dochód wyniósł 1.322,07 zł. Wydruki zestawień remanentów wskazują, że od marca do maja 2012 r. przychody z działalności gospodarczej wyniosły 1.230.173,40 zł, a dochód – 74.052,41 zł. Córka wnioskodawcy zatrudniona jest w jego firmie z wynagrodzeniem netto 993,43 zł. Rodzina skarżącego miesięcznie wydatkuje łącznie 2.274 zł, w tym m.in. na żywność 600 zł, na spłatę karty kredytowej 500 zł, spłatę kredytu gotówkowego – 111 zł, spłatę dwóch pożyczek Provident – 400 zł. Wymagane, ale niespłacane kwoty miesięcznych zobowiązań to kredyt inwestycyjny – 6.900 zł i kredyt w SKOK – 1.091 zł. Wnioskodawca przedłożył również umowę pożyczki z 29 kwietnia 2009 r. kwoty 100.000 zł od osoby fizycznej – pożyczka była nieoprocentowana i spłacona, zgodnie z załączonymi aneksami – 31 marca 2012 r. wraz z kwotą 9.000 zł tytułem korzystania z kapitału. Przedłożony też został sądowy nakaz zapłaty z 20 czerwca 2012 r., na rzecz skarżącego kwoty 122.631 zł wraz z odsetkami ustawowymi w wysokości 13%. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma służyć przede wszystkim tym, którzy nie mają możliwości zgromadzenia środków na opłacenie kosztów związanych z obroną swoich praw przed sądem lub następuje to kosztem niezbędnego utrzymania własnej rodziny. Zwolnienie bowiem od kosztów sądowych jest jednoznaczne z przerzuceniem ciężaru ich ponoszenia na budżet państwa. Pamiętać trzeba, że koszty sądowe stanowią daninę publiczną. Natomiast Konstytucja RP przewiduje powszechny obowiązek ponoszenia takich danin, stanowiąc w art. 84, że każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków, określonych w ustawie. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. W świetle powyższych uwag, w ocenie Referendarza sądowego, brak jest przesłanek do przyznania prawa pomocy w okolicznościach, jakie przedstawił wnioskodawca. W pierwszej kolejności wskazać trzeba, że w sprawie I SA/Wr 1324/11, na którą skarżący się powołał, odmówiono przyznania prawa pomocy, a zażalenie na orzeczenie w tym przedmiocie zostało oddalone przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 czerwca 2012 r., sygn. akt I FZ 144/12 (publ. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przy czym okoliczności podane przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie niewiele różnią się od tych, które stały się podstawą wskazanych wyżej rozstrzygnięć. Przede wszystkim za odmową przyznania prawa pomocy przemawiają dane dotyczący wartości przychodów uzyskiwanych z tej działalności., które w 2011 r. wyniosły ponad 2.800.000 zł, a tylko w ciągu trzech miesięcy 2012 r., od marca do maja – ponad 1.200.000 zł. Fakt jednoczesnego odnotowania straty lub niskiego dochodu jest tylko skutkiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodów. Świadczy też o tym, że skarżący dysponował środkami na ponoszenie tych kosztów. Poza tym zauważyć należy, że nadwyżka kosztów nad przychodem skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty możliwości płatniczych, a co za tym idzie, sama ta okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielenia pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia NSA: z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11 oraz z dnia 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 260/08, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl, postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r., I GZ 260/08, Lex nr 479125). Poza tym, z wydruków zestawień remanentów, które zawierają tylko pozycje dotyczące wysokości przychodów, kosztów ich uzyskania i wyniku różnicy tych dwóch pozycji, nie można wywieść, jakiego rodzaju zakupy generują tak wysokie koszty podatkowe. Jedynym kosztem uzyskania przychodu, który można było ustalić, to wynagrodzenie dla córki, którą skarżący zatrudnia w swojej firmie. Nie można dać wiary wysokości poszczególnych wydatków w przedstawionym zestawieniu miesięcznym. Nie jest bowiem możliwe przy obecnych cenach żywności, aby 5-osobowa rodzina wydatkowała na ten cel zaledwie 600 zł. Wnioskodawca pominął też bardzo istotny koszt w utrzymaniu 230-metrowego domu, jakim jest energia elektryczna. W rezultacie podał jako łączną kwotę wydatków miesięcznych rodziny 2.274 zł, która odpowiadała oświadczonym na urzędowym formularzu dochodom skarżącego i jego córki. Zwrócić też należy uwagę, iż wnioskodawca, pomimo wezwania, nie przedłożył wydruków historii wszystkich posiadanych rachunków bankowych za marzec, kwiecień i maj 2012 r. Nadesłany został tylko za czerwiec 2012 r. wydruk z jednego rachunku, który stanowił kredyt w rachunku dla przedsiębiorcy, z linią kredytową około 130.000 zł. Z pozostałych dokumentów wynika, że rachunek ten został zajęty przez organ egzekucyjny dopiero na koniec maja 2012 r. razem z rachunkiem w innym banku. Nie została też przedłożona historia karty kredytowej, którą skarżący co miesiąc spłaca w kwocie 500 zł. Nie można zatem ocenić, jakimi środkami finansowymi faktycznie dysponuje i dysponował w dniu wniesienia skargi na wskazaną w sentencji decyzję. Na uwagę zasługuje też fakt, iż w dniu 31 marca 2012 r. wnioskodawca dysponował kwotą ponad 100.000 zł, którą wpłacił swojemu pożyczkodawcy. Pomijając już kwestię, że zobowiązania publicznoprawne, w tym również koszty sądowe będące wpływami budżetu państwa, mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami charakterze prywatnym, zauważyć trzeba, że skarżący nie miał obowiązku spłacać powyższej pożyczki, gdyż zgodnie z postanowieniami przedłożonej umowy termin spłaty został ustalony na 30 października 2012 r. i to bez odsetek i kary umownej. Istotne jest tutaj, iż zaskarżona decyzja została skarżącemu doręczona 9 marca 2012 r., a skarga datowana jest na 5 kwietnia 2012 r. Zatem w dniu spłaty kwoty 109.000 zł wnioskodawca miał świadomość konieczności ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Dodatkowo w postępowaniu nakazowym uzyskał wierzytelność w wysokości 122.000 zł, która – jak wynika z przedłożonych dokumentów – nie jest objęta egzekucją komorniczą ani administracyjną. Wobec powyższego stwierdzić należało, że nie zostały wykazane okoliczności uzasadniające przyznanie prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.