I SA/Wr 530/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 530/17 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M.P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia 20 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług za I, II, III i IV kwartał 2013 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 530/17. Skarżąca, zastępowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych argumentując, że obecnie razem z trójką małoletnich dzieci jest na utrzymaniu konkubenta. Miesięczne koszty utrzymania są niewystarczające do wygospodarowania środków na wniesienie opłaty. W utrzymaniu pomagają jej rodzice. Strona nie posiada żadnego majątku, mieszka w wynajmowanym domu, wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika. Jedynym dochodem wolnym od zajęcia jest świadczenie 500+. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem i trójką dzieci (ur. w 2012, 2014 i 2015 r.), rubryki dotyczące majątku zostały zakreślone, jako źródło i wysokość dochodów wymienione zostały umowa o pracę konkubenta z wynagrodzeniem 2.500 zł netto i świadczenie 500+ na dwoje dzieci - łącznie 3.500 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki strona wymieniła czynsz najmu domu - 1.500 zł i media - 500 zł. Bez odpowiedzi pozostało wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego skarżącej. Postanowieniem z dnia 14 sierpnia 2017 r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zdaniem referendarza, z uwagi na okoliczności sprawy i brak odpowiedzi strony skarżącej na wezwanie do złożenia dodatkowych oświadczeń i przedstawienia dokumentów źródłowych, nie było możliwe zweryfikowanie oświadczeń złożonych przez skarżącą na urzędowym formularzu, a w konsekwencji dokonanie oceny jej rzeczywistych możliwości płatniczych. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego skarżąca ponownie wskazała, że nie posiada żadnego majątku, a dom w którym zamieszkuje jest wynajmowany. Dodała, że wszystkie rachunki bankowe zostały zajęte przez komornika, zaś jedyne źródło dochodów jakie posiada to świadczenie 500+. Ponadto skarżąca pozostaje na utrzymaniu konkubenta, którego wynagrodzenie za pracę wynosi 2.500 zł netto. Tym samym, zdaniem wnioskującej, wykazano we wniosku brak możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowego. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 1.500 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2017 r. poz.1369, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd, po ponownym zbadaniu akt sprawy uznał, że zasadnie referendarz sądowy odmówił stronie prawa pomocy w żądanym zakresie. Po pierwsze, należy wyjaśnić, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalony jest pogląd, że przyznanie prawa pomocy ma na celu zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie ponieść kosztów ze względu na brak odpowiednich środków. Dlatego prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionym (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł, przy czym osoby ubogie to takie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 marca 2014 r. sygn. akt II OZ 280/14, z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1179/13, czy z dnia 12 grudnia 2013 r. sygn. akt II FZ 1179/13, dostępne na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Ponadto podkreślić trzeba, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. W ocenie Sądu, z okoliczności sprawy jednoznacznie wynika, że skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Stwierdzić bowiem należy, że strona uchyliła się od wyczerpującego przedstawienia informacji co do swojego stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego. Wyjaśnienia skarżącej są wybiórcze, a przedstawiane informacje nie znajdują poparcia w dokumentacji, której skarżąca nie przedstawiła ani na etapie złożenia wniosku ani wraz z wniesieniem sprzeciwu, nie usuwając tym samym wątpliwości Sądu co do jej możliwości płatniczych. Zgodzić się zatem trzeba z argumentacją referendarza, że skarżąca nie wykazała, jakie faktycznie ponosi wydatki związane z utrzymaniem siebie i rodziny (w tym: wyżywienie, środki higieny, przedszkole, telefon). Nie jest również Sądowi znany zakres pomocy, jakiej skarżącej udzielają rodzice, ani źródło finansowania profesjonalnego pełnomocnika zastępującego skarżącą w niniejszej sprawie. Nie zostały też potwierdzone żadne oświadczenia złożone na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i twierdzenia o toczących się wobec wnioskującej postępowaniach egzekucyjnych. Nadto, skarżąca w sprzeciwie w żaden sposób nie ustosunkowała się do podniesionej w postanowieniu referendarza sądowego kwestii prowadzenia przez jej konkubenta działalności gospodarczej w formie spółki z o.o. Zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Wezwanie, w trybie przytoczonego przepisu, służy weryfikacji oświadczeń strony oraz uzupełnieniu stanu wiedzy Sądu o jej sytuacji i możliwościach płatniczych. W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, zachodziła konieczność weryfikacji oświadczenia strony. Obowiązkiem wnioskodawcy jest współpraca w tym zakresie. Za bezzasadny należy uznać zarzut skarżącej, zgodnie z którym złożone przez nią dokumenty powinny być wystarczające do oceny jej sytuacji finansowej, a wskazane we wniosku okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości przemawiają za przyznaniem stronie prawa pomocy. Niewywiązanie się przez stronę z obowiązku udzielenia dodatkowych informacji, skutkować musi negatywną oceną jej wniosku. Reasumując, w ocenie Sądu, skarżąca nie sprostała ciężarowi dowodu, nałożonego na nią przez przytoczone przepisy i nie wykazała, że w sprawie zachodzą przesłanki przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W rezultacie, Sąd postanowił utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 sierpnia 2017 r., o czym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.