I SA/Wr 559/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. z/s we W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od stycznia do grudnia 2013 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskazując, że przyczyną gwałtownego pogorszenia się kondycji finansowej spółki była trudna sytuacja na rynku paliw w 2016 r. oraz załamanie transportu paliw, które to czynniki doprowadziły do straty bilansowej na poziomie 156.583,41 zł. W ostatnim czasie spółka poniosła koszt w wysokości 70.000 zł na naprawę niezbędnego do prowadzenia działalności ciągnika siodłowego. W bieżącym miesiącu koszty związane z wypłatą wynagrodzeń oraz zobowiązaniami wobec ZUS i Urzędu Skarbowego wyniosą około 18.000 zł. Ponadto zaległości z tytułu VAT wynoszą 22.263,60 zł. Decyzja organu podatkowego w tym przedmiocie jest ostateczna, a spółka ubiega się o rozłożenie tej zaległości na raty. Na dzień wniesienia skargi środki pieniężne na rachunku bankowym spółki wynosiły około 6.000 zł (saldo drugiego rachunku spółki jest ujemne). Zdaniem spółki, uiszczenie wpisu od skargi groziłoby popadnięciem w stan niewypłacalności, co rodziłoby ryzyko upadłości. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 260.000 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 252.558,66 zł, a wysokość straty według bilansu za ostatni rok to 156.583,41 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 3.108,64 zł i (-)694,70 zł. strona dodała, że stan środków na rachunkach bankowych spółki na dzień [...] 2017 r. wynosiło 6.094,11 zł (A) i (-)730 zł (B). Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że na koniec 2016 r. spółka odnotowała przychody (ze sprzedaży netto) w wysokości 16.327.662,51 zł, natomiast do końca czerwca 2017 r. przychody te wyniosły 2.026.982,86 zł, a strata 81.760,33 zł. Według bilansu na koniec czerwca 2017 r. kapitał własny spółki wynosił (-)4887,36 zł (był wynikiem odliczonych strat z lat poprzednich), zobowiązania krótkoterminowe 543.159,14 zł, a należności krótkoterminowe – 783.843,02 zł. Zgodnie z danymi deklaracji VAT-7 za marzec, kwiecień i maj 2017 r. spółka dokonała dostaw towarów i usług o wartości odpowiednio 394.253 zł, 225.997 zł i 184.155 zł. Jednocześnie dokonała zakupów związanych z działalnością opodatkowaną na kwoty 309.166 zł, 192.776 zł i 166.818 zł. Przedłożone zostały nadto: wydruki historii pięciu rachunków bankowych, w tym jednego rachunku z linią kredytową o wartości 900.000 zł, trzech rachunków bieżących oraz jednego rachunku spłacanego kredytu w kwocie 11.642 zł; kopie zawiadomień z [...] 2017 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego oraz zawiadomień z [...] 2017 r,. o zajęciu wierzytelności pieniężnej należnej od kontrahentów spółki; kopia umowy spółki. Pełnomocnik spółki wyjaśnił, że jego Kancelaria wystawiła za sporządzenie i wniesienie skargi do tutejszego Sądu fakturę, której z uwagi na bieżącą sytuację finansową spółka nie mogła opłacić. Kancelaria odstąpiła tymczasowo od przymusowego dochodzenia należności, ale będzie domagać się zapłaty, gdy sytuacja finansowa spółki ulegnie poprawie. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 55.843 zł. Mając na uwadze przedstawione przez skarżącą spółkę dane, w ocenie referendarza sądowego przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą rozpoznania wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w całości lub w części) w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć trzeba, że pojęcie "środków" użyte w przytoczonej regulacji nie obejmuje wyłącznie środków pieniężnych. Gdyby taki był zamysł ustawodawcy, pojęcie to zostałoby w ten sposób doprecyzowane. Chodzi tutaj jednak zarówno o środki finansowe, jak i majątkowe. Wywieść to należy z treści art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. Pierwszy z nich stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, zaś zgodnie z treścią art. 255, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się nadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanego wniosku, zdaniem referendarza sądowego, skarżąca spółka była w stanie zgromadzić środki na opłacenie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Wyjaśnienia wpierw wymaga, że ponoszenia kosztów swego udziału w sprawie strona winna się spodziewać przynajmniej od daty wniesienia skargi. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona [...] 2017 r., przy czym zaznaczyć trzeba, że była ona przygotowana przez pełnomocnika na wcześniejsze zlecenie spółki. W istocie, aktualnie spółka ma zajęte rachunki bankowe przez organ egzekucyjny, jednak zajęcie nastąpiło dopiero z końcem maja 2017 r. Do tego czasu, jak wynika z historii rachunków, spółka rozdysponowała dostępne środki ze wszystkich rachunków m.in. na rzecz kontrahentów, w tym na rachunek firmy należącej do jednego ze wspólników spółki, w niewielkim zakresie na rzecz Urzędu Skarbowego oraz poprzez wypłaty gotówki w bankomacie z karty na nazwisko prezesa zarządu, będącego wcześniej (jak wynika z przedłożonej kopii umowy spółki) jednym ze wspólników spółki. W kwietniu 2017 r. łączna kwota wypłat gotówki w bankomacie wyniosła 84.350 zł, zaś wypłaty dokonywane były czasami w ciągu jednego dnia w kwotach po 20.000 zł. Podkreślić należy, że w marcu 2017 r. takie wypłaty miały sporadyczny charakter. Rachunek, z którego dokonane były powyższe wypłaty, był rachunkiem z linią kredytową o wartości 900.000 zł. Jeszcze przed zajęciem egzekucyjnym, w datą [...] 2017 r., spółka dokonała przeniesienia tego zadłużenia na inne konto. Powyższe ustalenia zatem wskazują, iż fakt dokonania zajęć rachunków bankowych nie ma znaczenia dla oceny możliwości płatniczych spółki. Poza tym z historii rachunków wynika, że transakcje dokonywane były nie tylko za pośrednictwem rachunków, ale i gotówkowo, na co wskazują liczne wpłaty gotówki. Do prowadzenia działalności było wykorzystywane nadto konto prywatne na nazwisko A. N., z którego były przelewane kwoty utargu. Zatem już powyższe ustalenia wskazują wyraźnie, że spółka mogła poczynić rezerwy na opłacenie wpisu od skargi. Należy mieć też na uwadze fakt, że strona miała również inne możliwości pozyskania środków pieniężnych, np. poprzez pozyskanie dopłat od wspólników. Stosownie do treści art. 177 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 799/11). W przypadku strony skarżącej, dopłaty zostały przewidziane w umowie spółki, która w § 13 stanowi, w sytuacjach uzasadnionych potrzebami gospodarczymi spółki, zgromadzenie wspólników może zobowiązać wspólników do dopłat w wysokości nieprzekraczającej każdorazowo 100% wartości posiadanych udziałów. Zgodnie z danymi wynikającymi z Krajowego Rejestru Sądowego, trzech wspólników spółki posiada udziały o łącznej wartości 260.000 zł. Przy czym zaznaczyć trzeba, że jeden ze wspólników prowadzi własną działalność w formie spółki z o.o. (również w zakresie handlu paliwami), drugi jest wspólnikiem wraz ze stroną skarżącą spółki z o.o. C. Poza tym wsparcie spółki może przybrać postać nie tylko dopłat, ale także nieoprocentowanej pożyczki ze strony jej wspólników. Z powyższego wynika zatem, że spółka nie dość, że posiadała środki pieniężne w formie gotówki wypłaconej z rachunku bankowego przed dokonaniem zajęcia egzekucyjnego, to miała także inne możliwości ich zgromadzenia na pokrycie wpisu od skargi w niniejszej sprawie. Co do argumentacji spółki o gwałtownym pogorszeniu się jej kondycji, to w ocenie referendarza, udostępniony bilans oraz rachunek zysków i strat tego nie potwierdzają. W 2016 r. jakkolwiek strona odnotowała stratę, to jednak jej wartość stanowiła niewiele ponad 2% kwoty obrotów wynoszących ponad 6.000.000 zł. Poza tym w latach ubiegłych również odnotowana była strata, tyle że niższa. W bieżącym roku obroty spółki być może są nieco niższe, jednak nadal w pierwszym półroczu odnotowane zostały obroty o wartości ponad 2.000.000 zł, stratę natomiast generuje wysokość ponoszonych kosztów uzyskania przychodów, na wielkość których w pewnym zakresie ma sam przedsiębiorca. Wydatki, na które strona się powołuje (naprawa ciągnika, wypłata wynagrodzeń, składki ZUS, US) stanowią zwykłe koszty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, których należy się spodziewać. Nienajgorszą kondycję majątkowej spółki odzwierciedla też stosunek kwoty zobowiązań krótkoterminowych, która jest niższa od należności krótkoterminowych o ponad 200.000 zł. W każdym razie poczynione ustalenia wskazują, że strona nie wykazała przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.