I SA/Wr 567/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Danuta Mróz po rozpoznaniu w dniu 6 października 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego w sprawie ze skargi D. W. "A" we W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej we W. dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego za okres od stycznia do grudnia 2004 r. postanawia: 1. przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w części przekraczającej kwotę 1.000 zł (słownie: tysiąc złotych), 2. w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości [...] zł strona skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że znajduje się w ciężkiej sytuacji materialnej z uwagi na bankructwo firmy wnioskodawcy, które spowodowane zostało postępowaniem organu podatkowego. Jedynym źródłem dochodu skarżącego jest wynagrodzenie za pracę w kwocie brutto [...] zł. Jednocześnie wskazał, że rachunek bankowy służący do obsługi działalności gospodarczej został zablokowany, natomiast wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych skarżący posiada zobowiązania w wysokości kilkunastu tysięcy złotych. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a ponadto jest właścicielem nieruchomości gruntowej, która obciążona jest hipoteką z tytułu kredytu oraz zajęcia egzekucyjnego, na której skarżący rozpoczął budowę domu o powierzchni 200 m². W załączeniu złożonego wniosku skarżący przesłał kopie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. wymierzającą skarżącemu dodatkową opłatę z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, na ubezpieczenie zdrowotne oraz na Fundusz Pracy i FGŚP, zawiadomienia z ksiąg wieczystych o obciążeniach hipotecznych posiadanej nieruchomości, zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007 (PIT – 36L) oraz zaświadczenia o wynagrodzeniu. Z przedłożonego zeznania podatkowego wynika, że w roku 2007 wnioskodawca osiągnął przychód w kwocie [...] zł, poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...] zł, tak więc w ostatecznym rozrachunku poniósł stratę w wysokości [...] zł. W wykonaniu wezwania Sądu do uzupełnienia dokumentów niezbędnych do rozpoznania wniosku skarżący przedłożył kserokopie z księgi przychodów i rozchodów z działalności gospodarczej z wykazanym przychodem i dochodem za miesiące kwiecień, maj i czerwiec 2008 r. Wynika z nich, że do końca czerwca 2008 r. koszty prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej przekroczyły uzyskany z tego tytułu przychód w kwocie [...] zł, generując stratę w wysokości [...] zł. Jednocześnie skarżący wyjaśnił, że cały jego obrót wynikający z ksiąg przychodów i rozchodów jest efektem przekazywania innej firmie umów leasingowych za zgodą i na warunkach jakie postawiła firma leasingowa. Koszty faktycznie ponoszone przez skarżącego to niepłacone aktualnie zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz koszty usług wykonywanych na rzecz skarżącego przez biuro księgowe. Z przedstawionego zestawienia miesięcznych wydatków wynika, że skarżący ponosi miesięcznie wydatki w wysokości 772 zł, (w tym: żywność – 450 zł, środki higieny – 100 zł, ubrania – 100 zł oraz biuro księgowe – 122 zł). Skarżący nie korzysta z Pomocy Społecznej oraz innych form wsparcia państwowego. Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że wyjaśnienia skarżącego co do jego sytuacji materialnej oraz faktycznego zakresu prowadzenia działalności budzą wątpliwości Sądu, stąd nie jest możliwa realna ocena możliwości płatniczych skarżącego. W dniu [...] r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sprzeciw skarżącego od postanowienia referendarza sądowego. Skarżący wyjaśnił, że wykazane w zeznaniu podatkowym wysokie przychody oraz koszty uzyskania przychodów wynikają z faktu refakturowania z jednej strony kosztów leasingu jako kosztów uzyskania przychodów, a z drugiej strony refakturowanych kosztów leasingu obciążających użytkownika stanowiących przychód strony. Ponadto skarżący podniósł, że rozpatrywana sprawa jest jedną z kilku toczących się przed tutejszym sądem, co znacznie zwiększa koszty sądowe do pokrycia których zobowiązany jest skarżący. W tym miejscu z urzędu wskazać należy, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 429/08, I SA/Wr 430, I SA/Wr 488/08, I SA/Wr 489/08 oraz I SA/Wr 566/08 i I SA/Wr 567/08 wyznaczono wpis sądowy od skarg wniesionych przez D. W. w łącznej kwocie 29.681 zł. Strona uiściła wpis sądowy w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 488/08 i I SA/Wr 489/08 w łącznej kwocie 2.400 zł. Ponadto do rozpatrywanej sprawy Sąd włączył materiał dowodowy zgromadzony w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 429/08, a mianowicie: kopię zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2006 (PIT-36), decyzję o przydziale jego rodzicom lokalu mieszkalnego przy ul. [...], kopię aktu notarialnego z dnia [...] r. (Rep. A nr [...]) umowę sprzedaży nieruchomości gruntowej D. W. oraz oświadczenie, że nie posiada on środków transportu. Z przedłożonych dokumentów wynika, że skarżący w 2006 r. uzyskał dochód w kwocie [...] zł (przy przychodzie w kwocie [...] zł), natomiast cena zakupionej przez niego nieruchomości gruntowej wyniosła [...] zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p. p. s. a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy. Stosownie do brzmienia art. 245 § 1 p. p. s. a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Regulacja ta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p. p. s. a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. W orzecznictwie sądowym prezentowane jest stanowisko, że strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli ma jakiekolwiek środki majątkowe, w szczególności posiada stały miesięczny dochód przewyższający ustalone minimalne wynagrodzenie za pracę (postanowienie NSA z dnia 22 grudnia 2002 r. OZ 862/04, niepubl.). Sąd w przytoczonym postanowieniu dodał, że osoba ubiegająca się o prawo pomocy powinna poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby oszczędności poczynione w ten sposób okazały się niewystarczające, może zwrócić się o pomoc państwa. Z analizy akt sprawy wynika, że skarżący posiada stałe źródło dochodów w kwocie brutto [...] zł miesięcznie oraz uzyskuje pomoc od rodziny w postaci zamieszkiwania z rodzicami i nie ponoszenia opłat z tytułu zajmowania przez niego lokalu mieszkalnego. Ponadto, co należy podkreślić, Sąd - udzielając lub odmawiając przyznania prawa pomocy - bierze pod uwagę nie tylko wysokość obecnie uzyskiwanych przez wnioskodawcę dochodów bądź też ich brak, ale również jego możliwości zarobkowe. Przy rozpoznawaniu przedmiotowego wniosku, biorąc pod uwagę wiek skarżącego oraz kierując się zasadami doświadczenia życiowego należało przyjąć, że dochody skarżącego nie są takie, jakie miałby on, gdyby w pełni wykorzystał swoje możliwości zarobkowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 31 marca 1987 r., sygn. akt I CZ 26/87; OSNC 1988/7-8/103, jak również postanowienie WSA w Warszawie z dnia 24 maja 2005 r., III SAB/Wa 65/04). Nieuzasadnione jest zatem oczekiwanie od Państwa pomocy w tak szerokim zakresie przy jednoczesnym braku aktywności w zwiększeniu własnych możliwości zarobkowych. Kolejno podkreślenia wymaga, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, w tym zobowiązaniami cywilnoprawnymi, a zwolnienie od obowiązku ich ponoszenia – w sytuacji gdy są one dochodem budżetu państwa – stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania powinności finansowych. Z drugiej zaś strony, Sąd powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu swych roszczeń przed sądem z drugiej strony, gdyż wiąże się to z realizacją konstytucyjnego prawa do sądu. Oznacza to, że w każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty sądowe miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które umożliwia stronie wniesienie skargi, a tym samym realizację swoich praw przed sądem (por. postanowienie NSA z dnia 12 października 2006 r., I GZ 236/06). W tym miejscu należy wskazać, że skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wiele spraw, w których wpis sądowy w kwocie łącznej wynosi 29.681 zł. W ocenie Sądu, wskazana kwota znacznie przewyższa możliwości zarobkowe strony skarżącej i tym samym wezwanie do uiszczenia jej w całości mogłoby skutkować ograniczeniem stronie dochodzenia swoich roszczeń w postępowaniu sądowym. Biorąc powyższe pod uwagę, jak również fakt, że od dnia złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona skarżącą powinna była poczynić oszczędności na poczet spodziewanych wezwań do uiszczenia wpisu sądowego, Sąd uznał że należy przyznać wnioskodawcy prawo pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od wpisu sądowego w części przekraczającej kwotę 1.000 zł (słownie: tysiąc złotych). O możliwościach zgromadzenia przez stronę oszczędności bez uszczerbku koniecznego utrzymania świadczy fakt, że w sprawach o sygn. akt I SA/Wr 488/08 oraz I SA/Wr 489/08 strona skarżąca uiściła wpis sądowy w łącznej kwocie 2.400 zł. Z tych też względów, na podstawie art. 260 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.