I SA/Wr 586/14

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. B.-S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od lipca do grudnia 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że od lipca 2007 r. do sierpnia 2012 r. prowadziła działalność gospodarczą związaną z przeprowadzkami. W roku 2008 Urząd Skarbowy przeprowadził w jej firmie kontrolę skarbową za 2007 r. W związku z wciąż toczącym się postępowaniem firma popadła w długi, kondycja finansowa pogarszała. W toku postępowania przeprowadzono około 80 kontroli krzyżowych, w konsekwencji kontrahenci nie chcą współpracować. W sierpniu 2012 r. strona była zmuszona zakończyć działalność i zarejestrowała się w Urzędzie Pracy. Obecnie jest na utrzymaniu męża, jednak stale poszukuje pracy, którą trudno jej znaleźć. W związku ze stresem dodatkowo ma problemy ze zdrowiem. Urząd Skarbowy zajął rachunek bankowy skarżącej w związku z egzekucją zobowiązania podatkowego w wysokości prawie 70.000 zł. Mąż jest obcokrajowcem i przebywa w Polsce na czasowej karcie pobytu. Od roku prowadzi działalność gospodarczą, która nie przynosi jeszcze dochodów. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach strona (ur. w 1975 r.) podała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z mężem (ur. w 1984 r.), nie posiada jakiegokolwiek majątku, w tym nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Mąż natomiast, w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, posiada samochód ciężarowy IVECO i Renault oraz uszkodzony (ze względu na brak środków na jego naprawę) Mercedes z 2000 r. Dochody małżonkowie uzyskują tylko z działalności męża i wynoszą miesięcznie 3.000 zł netto (3.690 brutto). Miesięcznie ponoszone wydatki wynoszą łącznie 2.780 zł, w tym na wynajem mieszkania 1.500 zł, na media 260 zł, wyżywienie 500 zł, odzież, obuwie 200 zł, na art. chemiczne i art. gospodarstwa domowego 200 zł, na lekarstwa 120 zł. Z dokumentów i oświadczeń, przedłożonych w wyniku wezwania skierowanego na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) wynika, że strona w 2013 r. uzyskała przychód z innych źródeł w kwocie 4.276,10 zł. Natomiast przychód jej męża z działalności usługowej związanej z przeprowadzkami wyniósł 335.486,94 zł, a dochód – 18.936,96 zł. Za pierwsze trzy miesiące 2014 r. przychody z działalności wyniosły 71.695,11 zł, zaś zysk 7.653,92 zł. Strona przedłożyła również oświadczenie jej męża, iż 16 sierpnia 2012 r. ustanowiona została między małżonkami rozdzielność majątkowa, w związku z tym nie widzi zasadności przedkładania na wezwanie w niniejszej sprawie wydruków historii jego rachunku bankowego. Od 16 sierpnia 2012 r. prowadzi działalność gospodarczą zajmującą się przeprowadzkami/ transportem. Oświadczył też, że posiada kartę kredytową, na której obecnie ma zadłużenie, nie ma żadnych lokat bankowych, obligacji, nieruchomości. Jako znane z urzędu wskazać należy, iż w niniejszej sprawie wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 1.500 zł. Przedstawione wyżej okoliczności nie dają podstaw do uwzględnienia przedmiotowego wniosku. Podstawą prawną jego rozpoznania jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a więc w zakresie częściowym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Jednocześnie wykazanie, że strona rzeczywiście znajduje się w takiej trudnej sytuacji spoczywa na niej samej. Zatem w jej interesie jest zarówno jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Wszelkie wyjaśnienia powinny być przy tym logiczne i wiarygodne. Wyjaśnić też trzeba, iż w procesie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje, czy wnioskodawca pozostaje w rozdzielności majątkowej z małżonkiem. W tej kwestii niejednokrotnie wypowiadał się już Naczelny Sąd Administracyjny, który przykładowo w postanowieniu z dnia 10 listopada 2011 r., sygn. akt II FZ 362/11 (publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zwrócił uwagę, iż badając zasadność przyznania prawa pomocy istotna jest okoliczność pozostawania przez małżonków we wspólnym gospodarstwie domowym. Wpływa ona bowiem na ocenę zdolności ponoszenia kosztów sądowych niezależnie od istniejącego małżeńskiego ustroju majątkowego skarżącego. Majątek oraz dochody małżonka, pozostającego z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym muszą być wzięte pod uwagę przy badaniu zaistnienia przesłanek przyznania skarżącemu prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z dnia 23 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 112/11). Tak zajęte stanowisko wynika po pierwsze, z konstytucyjnie ustanowionego powszechnego obowiązku ponoszenia danin publicznych (art. 84 Konstytucji), do których zaliczane są też koszty sądowe, i po drugie, z obowiązku małżonków do udzielania sobie pomocy i wzajemnego wsparcia, sformułowanego w art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Mając zatem na uwadze powyższe, nieuzasadnione było uchylanie się od nałożonego obowiązku przedłożenia wydruków historii rachunku bankowego męża skarżącej, w tym związanego z prowadzoną działalnością gospodarczą. Tym bardziej, że – jak wskazała strona – jest ona na wyłącznym utrzymaniu męża. Jeśli zaś chodzi o dane wynikające z oświadczeń i dokumentów, które zostały złożone, to w ocenie referendarza sądowego, strona miała możliwość pozyskać środki na opłacenie wpisu od skargi, który w postępowaniu przed sądami administracyjnymi stanowi najwyższy koszt sądowy, a także na pokrycie ewentualnych przyszłych kosztów. Zwrócić należy uwagę, że mąż prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi niemałe przychody – w poprzednim roku ponad 300.000 zł, a w bieżącym, w pierwszym kwartale, ponad 70.000 zł. Wyjaśnić przy tym należy, że nawet jeśli jednocześnie odnotowany jest niski dochód, czy poniesiona byłaby strata, to pozostaje to bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych. Nadwyżka kosztów nad przychodem skutkuje bowiem jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Poza tym, ponoszenie znacznych kosztów uzyskania przychodów świadczy o dysponowaniu środkami na ich poniesienie, z kolei na ich wysokość w dużej mierze ma wpływ sam przedsiębiorca. W rezultacie najbardziej wymierna dla oceny zdolności zgromadzenia środków na poniesienie kosztów sądowych jest wartość przychodu, który – co należy powtórzyć – w przypadku powyższej działalności, jest znaczny. Dodać wypada, iż zdaniem referendarza, działalność męża strony tylko formalnie została rozpoczęta w sierpniu 2012 r., zaś w rzeczywistości stanowi kontynuację działalności prowadzonej wcześniej pod nazwiskiem skarżącej. Jak sama strona wskazywała, również w sierpniu 2012 r. zakończyła działalność związaną z przeprowadzkami. Jej mąż prowadzi działalność o tym samym profilu. Nie można zatem przyjąć, że jest ona dopiero w fazie rozwoju. W tym stanie rzeczy, zdaniem referendarza, strona nie wykazała okoliczności uzasadniających zwolnienie ją od kosztów sądowych. W związku z tym, na podstawie art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.