I SA/Wr 596/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A Sp. z o.o. w likwidacji z/s w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za maj 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka, zastępowana przez adwokata, wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, że obecnie nie posiada żadnych środków finansowych, które pozwoliłyby na ich pokrycie. W wyniku wydanych decyzji administracyjnych spółka została pozbawiona całego majątku, zamknięte zostały salony gier, a znajdujące się w nich automaty wraz ze zgromadzoną w nich gotówką zostały zabezpieczone. Bilans wykazuje wyłącznie stratę, wobec czego firma nie posiada środków finansowych, aby opłacić wpis od skargi. Ponadto spółka utraciła płynność finansową, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej. Rachunki bankowe są zajęte przez Urząd Skarbowy w W.. Spółka jest sparaliżowana i nie może prawidłowo funkcjonować. W oświadczeniu o majątku i dochodach podano, że kapitał zakładowy spółki wynosi 13.945.505,03 zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – 14.438.655,42 zł, a wysokość straty według bilansu za ostatni rok to 407.266,24 zł. Strona wymieniła dwa rachunki bankowe, których saldo wynosiło na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku 0 zł. Oświadczyła dodatkowo, że w kasie na dzień [...]2017 r. stan środków wynosiło 185.832,41 zł. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika, że w 2015 r. spółka odnotowała przychody (ze sprzedaży netto i przychody operacyjne) w wysokości 1.774.820,13 zł i stratę na poziomie 269.765,76 zł. W 2016 r. wielkości te wynosiły odpowiednio 297.322,85 zł i 407.266,24 zł. Na koniec 2016 r. kapitał własny spółki miał ujemną wartość 15.868.701,12 zł, kapitał rezerwowy natomiast wynosił 270.000 zł. zobowiązania krótkoterminowe wynosiły 6.266.671,32 zł, a należności krótkoterminowe – 738.774,61 zł. W kasie i na rachunkach bankowych spółka posiadała 369.043,46 zł. Nie przedłożono dokumentacji finansowej za rok bieżący. Na deklaracjach VAT-7 za kwiecień, maj i czerwiec 2017 r. brak jakichkolwiek wartości. Na rachunkach bankowych w okresie od kwietnia do lipca 2017 r. brak jest odnotowanych obrotów, a saldo rachunków wynosi 0 zł i (-)25 zł. Wartość środków zablokowanych wynosi 0 zł. Przy czym na jednym z rachunków odnotowana jest wpłata kwoty 2.300 zł z innego konta skarżącej spółki, którego historia nie została przedłożona. Przedłożono natomiast kopie zestawienia zmian w kapitale własnym, sprawozdania z przepływu środków pieniężnych za 2016 r., zestawienia obrotów kont aktywnych za grudzień 2016 r., wprowadzenia do sprawozdania finansowego za 2016 r., a także kopię wydruku stanu zaległości spółki na rzecz urzędów skarbowych w W. i S., który na dzień [...] 2017 r. wynosił wraz z odsetkami 6.673.806,83 zł. Pełnomocnik strony oświadczył, że na prośbę likwidatora spółki, ze względu na dramatyczną sytuację finansową, Kancelaria nie pobiera żadnych wynagrodzeń za sporządzenie skargi do sądów administracyjnych i reprezentację spółki przed tymi sądami. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wnioskująca spółka jest w tutejszym Sądzie stroną w trzynastu sprawach, w których łączna kwota wpisów od skarg wynosi 73.560 zł. Podstawą rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z brzmieniem tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w przypadku osób prawnych może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Po pierwsze należy zwrócić uwagę, że brzmienie przytoczonej regulacji wskazuje, iż to wnioskodawca obowiązany jest wykazać przesłanki uzasadniające jego żądanie. Z kolei użyte sfomułowanie "wykaże" oznacza, że uprawdopodobnienie tylko okoliczności braku środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie jest niewystarczające. Skarżąca spółka natomiast, jakkolwiek przedłożyła obszerną dokumentację finansową, dotyczy ona jednak – zwłaszcza jeżeli chodzi o całokształt sytuacji finansowej i majątkowej – roku 2016. Za rok bieżący udostępnione zostały wyłącznie deklaracje VAT-7, potwierdzające zaprzestanie działalności gospodarczej oraz wydruki historii dwóch rachunków bankowych, na których brak jest środków pieniężnych, czego przyczyną jest zajęcie rachunków w postępowaniu egzekucyjnym. Dodać wypada, że strona wyraźnie pominęła przynajmniej jeden rachunek. Na urzędowym formularzu podała bowiem dwa numery kont o końcowych numerach **[...] ([...]) i **[...] ([...]). Następnie na wezwanie nadesłała wydruki pierwszego rachunku i innego rachunku w z o numerze końcowym **[...]. Natomiast w historii rachunku w B odnotowana jest wpłata kwoty 2.300 zł z rachunku spółki o numerze końcowym **[...]. Z powyższego wynika, że strona odniosła się do wezwania o przedłożenie dodatkowych dokumentów finansowych za poszczególne miesiące 2017 r., w tym wydruków historii posiadanych rachunków bankowych, w sposób wybiórczy. Co do zestawienia egzekwowanych zobowiązań wobec urzędów skarbowych, to wynika z niego tylko tyle, że łączna ich kwota na dzień [...] 2017 r. wynosiła ponad 6.000.000 zł. Nie jest to jednak równoznaczne z tym, że strona została takiej kwoty pozbawiona. Nie wiadomo, jakie środki egzekucyjne tutaj zastosowano – strona jedynie oświadczyła, że została pozbawiona majątku i zajęte są rachunki bankowe. Przy czym w historii rachunków odnotowane są egzekucje tylko niewielkich kwot. Zauważyć natomiast należy, że zgodnie z oświadczeniem, spółka na dzień [...] 2017 r. dysponowała w kasie nadal kwotą 185.000 zł. Po drugie, stosownie do brzmienia przytoczonej wyżej regulacji prawnej, w procedurze o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej (czy jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej) ocena możliwości płatniczych sprowadza się tylko i wyłącznie do ustalenia, czy strona dysponuje środkami wystarczającymi na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Brak tutaj dodatkowych obwarowań, które występują w regulacjach dotyczących przyznania prawa pomocy osobom fizycznym i nakazują uwzględnienie na rzecz wnioskodawcy tych środków, które muszą pozostać do jego dyspozycji na niezbędne utrzymanie własne i rodziny. Pomimo braku takich regulacji w stosunku osób prawnych, w rzeczywistości należy uwzględnić zakres i cel działalności wnioskodawcy, a także wpływ poniesienia kosztów sądowych na płynność finansową i możliwość prowadzenia dalszej działalności. Wnioskująca spółka tymczasem nie prowadzi działalności gospodarczej. Tym samym uiszczenie ze środków posiadanych w kasie przede wszystkim wpisu od skargi, który gwarantuje merytoryczne rozpoznanie sprawy przez Sąd, pozostanie bez wpływu na funkcjonowanie skarżącej spółki. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się ponadto, że poza stanem posiadania, dla oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy istotna też jest jego zdolność do zgromadzenia środków na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie (przykładowo: postanowienia NSA z dnia 6 lutego 2014 r., sygn. akt II OZ 107/14, publ. LEX nr 1452885, z dnia 5 marca 2014 r., sygn. akt II FZ 1535/13, publ. LEX 1450453 i z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II FZ 821/14, publ. LEX nr 1479183). Spółka przykładowo może pozyskać środki w sposób przewidziany w art. 177 k.s.h. (w związku z art. art. 275 § 3 k.s.h. z uwagi na stan likwidacji). Stosownie do treści tego przepisu, umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. W doktrynie wskazuje się, że dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych. Ze względu na to, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, przyjąć należy, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 25 stycznia 2012 sygn. akt II FZ 799/11). Przedstawione wyżej uwagi wskazują zatem, iż przedmiotowy wniosek jest niezasadny. Poza tym strona nie podjęła nawet próby wyjaśnienia danych wynikających z dokumentacji finansowej ani tym bardziej wykazania, że podjęła wszelkie możliwe działania zmierzające do zgromadzenia środków pieniężnych. Tak zajęte stanowisko podyktowane jest wyjątkowym charakterem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa. Jej celem jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika, gdyż co do zasady, która została wyrażona w art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (por. postanowienie NSA z dnia 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1189/14, publ. LEX nr 1503696). W tym stanie rzeczy, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji postanowienia.