I SA/Wr 662/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 16 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2011 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, zastępowany przez adwokata, wniósł o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi wskazując w uzasadnieniu na brak środków. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwójką synów (ur. w [...] i [...] r.). jedyny majątek, jaki posiada, to udziały w spółkach z o.o.: A i B. Nie ma żadnych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Jako źródło dochodów wnioskodawca wskazał "zlecenia" oraz umowę o pracę jego żony. Łączna kwota dochodów miesięcznie wynosi 4.500 zł netto. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: mieszkanie 2.000 zł, wyżywienie 2.000 zł, media i inne 500 zł. Do wniosku załączono wydruki historii rachunku z ujemnym saldem, którego posiadaczem jest C T. M.. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że wnioskodawca za 2015 rok uzyskał z działalności gospodarczej, prowadzonej w zakresie sprzedaży płodów rolnych, przychód w wysokości 169.446,08 zł i dochód w kwocie 10.149,65 zł. W 2016 r. wartości te, których źródłem również była działalność gospodarcza, wynosiły odpowiednio 1.261.538,79 zł i 56.734,11 zł. Jego żona zatrudniona jest w [...] jako [...] z wynagrodzeniem netto 3.036 zł. Wnioskodawca posiada zaległości podatkowe w kwocie 63.789,08 zł według stanu na dzień 20 września 2017 r. i prowadzona jest wobec niego egzekucja należności w kwotach 45.763,55 euro, 370.321,27 zł. Przedłożone zostały wydruki rachunków bankowych C T. M., A Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o., to jest spółek, w których wnioskodawca jest jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu. Pełnomocnik wnioskodawcy wyjaśnił nadto, że wnioskodawca nie ma podpisanych umów zlecenia czy umów o pracę, na podstawie których otrzymywałby wynagrodzenie. Wraz z żoną nie mają żadnych lokat bankowych ani kart kredytowych. Pomiędzy małżonkami ustanowiona jest rozdzielność majątkowa. Źródłem finansowania profesjonalnego pełnomocnika były środki pozyskane przez wnioskodawcę z jego dochodu w 2016 r. oraz pomocy rodziny, od której wnioskodawca zaciąga pożyczki na ten cel i na utrzymanie. Pełnomocnik zaznaczył, że oprócz przedmiotowej sprawy wnioskodawca ma szereg zaległości podatkowych. Obecnie toczy się wobec niego co najmniej kilka postępowań egzekucyjnych, w których dochodzone są należności w kwocie około 200.000 zł. Nadto bank wypowiedział małżonkom umowę kredytową i uzyskał w tym przedmiocie wyrok zasądzający od skarżących kwotę 370.321,95 zł. Jako znane z urzędu wskazać należy, że wpis od skargi w niniejszej sprawie został wyznaczony na kwotę 460 zł. Wnioskodawca jest obecnie stroną w tutejszym Sądzie w sześciu sprawach, z czego w pięciu, o sygn. akt I SA/Wr 662-666/17, ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. Łączna kwota wpisów od skarg w tych sprawach wynosi 7.682 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawą prawną jego rozpoznania są przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z ich treścią prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w części lub w całości), a więc w zakresie częściowym, należy przyznać osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. Tymczasem, zdaniem referendarza, wnioskodawca przedstawił swoją sytuację w sposób bardzo wybiórczy i niewiarygodny. W pierwszej kolejności odnieść się należy do oświadczenia o rozdzielności majątkowej małżonków, co miało stanowić odpowiedź na wezwanie do przedłożenia wydruków rachunków bankowych należących do żony skarżącego oraz jej zeznań podatkowych. W kwestii wpływu okoliczności małżeńskiej rozdzielności majątkowej na ogólną ocenę zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy niejednokrotnie wypowiadały się sądy administracyjne podkreślając, że rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie obowiązani są – każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych – przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. postanowienie NSA z 24 września 2013 r., sygn. akt II FZ 752/13). W związku z tym poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żonę skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego skarżącego, było konieczne (zob. postanowienie NSA z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt I GZ 417/13 oraz z dnia 5 kwietnia 2016 r., sygn. akt I GZ 179/16). Poza tym wnioskodawca przedłożył tylko takie dokumenty, które miałby potwierdzać jego złą kondycję finansową, mijając się przy tym z prawdą w oświadczeniach złożonych na urzędowym formularzu wniosku o przyznania prawa pomocy. Wskazał mianowicie, że źródłami jego dochodów są "zlecenia", wyjaśniając następnie za pośrednictwem pełnomocnika, że nie ma zawartych umów zlecenia, na podstawie których pobierałby wynagrodzenie. Tymczasem wnioskodawca być może uzyskuje dochody z tytułu zleceń, ale są to zlecenia w ramach działalności gospodarczej. Zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wnioskodawca kontynuuje jej prowadzenie pod firmą C. Na urzędowym formularzu nie wskazał wyraźnie działalności gospodarczej jako źródła dochodów, w związku z tym referendarz nie skierował wezwania o przedłożenie dokumentów finansowych z wykazanym bieżącym przychodem i dochodem/ stratą, które stałyby się podstawą oceny jego aktualnej sytuacji finansowej. Przy czym podkreślić należy, że to wnioskodawca zobligowany jest do dokładnego podania danych o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym (art. 252 § 1 p.p.s.a.). O konieczności jasnego, niebudzącego wątpliwości udostępnienia wszystkich tych informacji oraz ich udokumentowania – gdyż w procedurze rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy chodzi o wykazanie, a nie tylko uprawdopodobnienie – winien posiadać wiedzę pełnomocnik zastępującego w sprawie wnioskodawcę. Jeśli zaś chodzi o dane wynikające z zeznań podatkowych za poprzednie lata, wywieść należałoby z nich, że wnioskodawca uzyskuje z tego tytułu znaczne przychody, które wzrosły z roku na rok niemal dziesięciokrotnie i w 2016 r. wyniosły ponad 1.200.000 zł. Fakt, że jednocześnie został odnotowany relatywnie niski dochód jest bez znaczenia, gdyż po pierwsze, jest on tylko wynikiem ponoszenia wysokich kosztów uzyskania przychodu, na wielkość których znaczny wpływ ma sam przedsiębiorca, po drugie, wielkości takie jak koszt podatkowy, dochód i strata są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy. Dlatego też to przychód stanowi punkt odniesienia dla oceny jego możliwości płatniczych. Jego wysokość w 2016 r. daje natomiast podstawy do przyjęcia, iż wnioskodawca może dysponować znacznymi przychodami oraz oszczędnościami, których nie ujawnił, w każdym razie takimi, które umożliwiają mu opłacenie wpisu od skargi, z uwzględnieniem takiego samego obowiązku w pozostałych czterech sprawach. Ponadto wnioskodawca pominął też inne okoliczności mające wpływ na jego sytuację finansową. Oświadczył, że posiada udziały w A Sp. z o.o. i B Sp. z o.o. Udostępnił poza tym wydruki rachunków D Sp. z o.o. jako jedynym udziałowiec i członek zarządu tej spółki. Jednakże z danych Krajowego Rejestru Sądowego wynika, że dodatkowo jest w ½ wspólnikiem G Sp. z o.o., gdzie pełni również funkcję jednego z dwóch członków zarządu. Wyjaśnić w tym miejscu trzeba, iż wprawdzie spółka z o.o. jest odrębnym podmiotem prawnym, to jednak wnioskodawca jest udziałowcem (właścicielem) i zarządzającym ww. spółek, tym samym ich przychody i majątek w rzeczywistości kształtują jego sytuację majątkową i finansową. Nie zostały przedłożone wszystkie dokumenty wymienione w wezwaniu - z historii rachunków wynika, iż pominięty został z całą powinnością jeden rachunek. Na konto C dokonywane są regularnie wpłaty tytułem "uznania za towar" z rachunku spółki D (na marginesie: spółka ta zajmuje się przede wszystkim handlem kruszywem, zaś C handlem płodami rolnymi). Jednocześnie przedłożony został wydruk rachunku tej spółki za ten sam okres, gdzie saldo rachunku było ujemne i brak jest jakichkolwiek przelewów na rzecz C. Brak też wydruków historii rachunków B Sp. z o.o., w której to spółce wnioskodawca jest także jedynym wspólnikiem i członkiem zarządu. Końcowo zauważyć należy, że w pozostałych czterech sprawach o sygn. I SA/Wr 663-666/16, w których konieczne było ponowne złożenie wniosku na urzędowym formularzu w ramach uzupełnienia braków formalnych, wnioskodawca podał, że wspólne dochody w gospodarstwie domowym wynoszą nie 4.500 zł, a 7.036,01 zł, zaś miesięczne wydatki rodziny, nie 4.500 zł, a 6.700-8.300 zł, w tym na wyżywienie 2.000-3.000 zł, paliwo 1.000 zł, media (prąd, woda i gaz) 1.300 zł. Zostały zatem podane zasadniczo odmienne dane. Powyższe ustalenia zatem utwierdzają w przekonaniu, iż wnioskodawca w sposób wybiórczy przedstawił swoją sytuację finansową i majątkową, co skutkowało brakiem możliwości dokonania oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych. W tym stanie rzeczy, wniosek należało uznać za nieuzasadniony i w związku z tym postanowiono jak w sentencji na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a.