I SA/Wr 663/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 8 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2008 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca H. W., reprezentowania przez pełnomocnika procesowego, w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 13.977 zł złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W jego uzasadnieniu podała, że kwota wpisu sądowego od skargi jest dla niej bardzo wysoka. Wskazała, że aktualnie pozostaje w separacji z mężem, na wychowaniu ma dwoje dzieci. Z uwagi na swoją sytuację osobistą trudno jej podjąć pracę, środki otrzymywane od męża na dzieci, łącznie 1.500 zł, są skromne i pozwalają na poniesienie opłat za mieszkanie i utrzymanie dzieci. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca przedstawiła dokumenty, z których ponad wcześniej podane informacje wynika, że w stosunku do skarżącej prowadzone jest postępowanie egzekucyjne na kwotę ponad 2.000.000 zł. W treści pisma procesowego z dnia 18 maja 2014 r. skarżąca podała, że miesięczne wydatki jej gospodarstwa domowego zamykają się w kwocie 6.321 zł i obejmują między innymi raty spłaty kredytów bankowych zaciągniętych przez jej męża na dom w kwocie 2.600 zł. W latach 2012 i 2013 nie osiągnęła żadnego dochodu, nie może przedstawić historii rachunków bankowych z powodu ich zajęcia przez urząd skarbowy, natomiast koszty usług profesjonalnego pełnomocnika procesowego ponosi jej mąż. Nadto skarżąca przedstawiła kserokopię umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającą między nią i jej mężem rozdzielność majątkową, którą - obok separacji - skarżąca tłumaczyła fakt nieprzedłożenia dokumentów dotyczących sytuacji majątkowej jej męża. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2014 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie strona polemizowała z orzeczeniem referendarza zarzucając błędne przyjęcie, że nie wykazała okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy. Podniosła, że nie ma żadnych możliwości dowiedzenia się jakie dochody uzyskuje jej mąż i poza kwotami przeznaczonymi na utrzymanie dzieci, nie ma prawa domagać się od niego niczego więcej. Ponadto podkreśliła, że prowadzona egzekucja zobowiązań podatkowych skutecznie uniemożliwia jej posiadanie jakichkolwiek środków, które mogłaby zaoszczędzić i przeznaczyć na wpis od skargi. Nie ma i nie może mieć żadnych środków na rachunkach bankowych. Wskazała, że niezależnie od tego ile by zarabiała, zawsze będzie dysponowała tylko minimalną częścią, która jest zwolniona od egzekucji i która nie wystarczy na pokrycie wpisu. Dodała, że korzystanie z pełnomocnika jest jej ustawowym prawem, co nie może wpływać na pozbawienie innych konstytucyjnych praw. Ponadto jej zdaniem, ustawodawca nie prowadza wymogu, że kwota na wpis jest ważniejsza od tej przeznaczonej na opłacenie pełnomocnika. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Odnosząc się do istoty sprawy wskazać należy, że skarżąca wniosła o udzielenie jej prawa pomocy w zakresie częściowym (zwolnienie od kosztów sądowych). Zastosowanie mają zatem niżej przytoczone regulacje prawne. Stosownie do art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy musi uwzględniać treść art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Bezspornym zatem jest, że zwolnienie od kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania tego obowiązku. Przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą więc być interpretowane rozszerzająco, a zwolnienie strony z ponoszenia kosztów postępowania sądowego winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Wnioskodawca obowiązany jest zatem wykazać, tj. udowodnić w sposób wystarczająco przekonujący, istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie go z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanego wniosku Sąd stwierdził w oparciu o znajdujące się w aktach dokumenty i oświadczenia strony, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu, skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że nie może pozyskać dostatecznych środków na uiszczenie kosztów sądowych, sprowadzających się na obecnym etapie sprawy do wpisu od skargi w kwocie 13.977 zł. Skarżąca nie przedstawiła bowiem pełnych danych na temat swojej sytuacji finansowo-materialnej, ponieważ pomimo wezwania referendarza sądowego, nie przedłożyła wszystkich żądanych dokumentów. Powyższego nie dokonała również wnosząc sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Mianowicie, strona nie nadesłała wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, oświadczając, że nie może tychże złożyć z uwagi na zajęcie rachunków w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto nie wskazała gdzie owe rachunki posiada. Skarżąca przesłała natomiast odpisy zajęć rachunków bankowych w różnych bankach (gro w centralach banków) z dnia 19 grudnia 2013 r. na kwotę 2.386.463,49 zł. Niezależnie jednak od zastosowanego środka egzekucyjnego skarżąca winna owe wyciągi złożyć, gdyż brak informacji o rachunkach bankowych i występujących na nich obrotach, uniemożliwia weryfikację twierdzeń skarżącej o nieposiadaniu oszczędności i środków na tych rachunkach. Tym bardziej, że zajęcie rachunku bankowego – wbrew twierdzeniu skarżącej - nie jest przeszkodą dla uzyskania wyciągów, bowiem zastosowanie owego środka egzekucyjnego, nie pozwala jedynie na dysponowanie zajętą kwotą. Skarżąca nie przedłożyła również jakiejkolwiek dokumentacji źródłowej dotyczącej sytuacji finansowo-majątkowej jej męża zasłaniając się ustanowioną między nim rozdzielnością majątkową i separacją niepotwierdzoną stosownym odpisem rozstrzygnięcia wydanego przez właściwy sąd. Zaznaczyć należy, że uchylanie się strony od obowiązków związanych z wykazywaniem sytuacji majątkowej, nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 września 2005 r. II FZ 414/05 oraz z 14 września 2005 r. II FZ 575/05). Sąd nie jest w takiej sytuacji zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, ponieważ to na nim spoczywa w tym zakresie ciężar dowodu. W konsekwencji strona, która nie realizuje obowiązków wynikających z wezwania Sądu, nie ma podstaw oczekiwać rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem. Wskazać zatem należy w kwestii niewykazania dochodów uzyskiwanych przez męża skarżącej, że Sąd podziela stanowisko, które zdecydowanie dominuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, że rozdzielność majątkowa nie ma znaczenia w punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy, nie wyłączając zastosowania art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia ich pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, ONSAiWSA 2005, nr 1, poz. 8). Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09). Za powyższym poglądem opowiedział się również Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13 (LEX nr 1422571), rozważając zagadnienie w kontekście przewidzianego w art. 45 Konstytucji prawa do sądu, którego zapewnieniu służy instytucja prawa pomocy. Stwierdził, że prawo to nie ma charakteru absolutnego, gdyż jego realizacja zależna jest od różnych wymogów proceduralnych, w tym dotyczących kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi zaś odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Stąd obowiązek należytego wykazania przesłanek prawa pomocy nie może być postrzegany jako ograniczenia prawa do sądu. Obowiązek ten spoczywa przy tym na wnioskodawcy, który może ponieść negatywne następstwa procesowe jego niewykonania, czego powinien mieć świadomość współmałżonek, podejmując decyzję o tym, czy i w jakim zakresie pomoże w zgromadzeniu niezbędnej dokumentacji źródłowej, np. udostępniając materiały znajdujące się w jego wyłącznym posiadaniu. Wezwanie do uzupełnienia danych zawartych we wniosku miało więc swoją podstawę prawną także w części odnoszącej się do małżonka skarżącej. Tym bardziej, że ponosi on m.in. – jak oświadczyła skarżąca – koszty profesjonalnego pełnomocnika procesowego. Reasumując, brak pełnego obrazu sytuacji majątkowo-finansowej skarżącej i jej męża oznacza, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości Sądu, że nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, w związku z czym nie wystąpiły przesłanki dla uwzględnienia przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.