I SA/Wr 752/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski po rozpoznaniu w dniu 7 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca, po wezwaniu jej do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł wniosła o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Uzasadniała, że utrzymuje się ze skromnej emerytury w wysokości 1.060 zł netto, a także ponosi znaczne koszty związane z utrzymaniem oraz z zakupami niezbędnych środków medycznych potrzebnych do normalnego funkcjonowania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym tylko z mężem. Podała, że wynajmuje mieszkanie komunalne. Oznajmiła, że nie posiada żadnego majątku, w tym zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Zgodnie z oświadczeniem, podstawowymi dochodami, z których utrzymują się małżonkowie, są wynagrodzenie ze stosunku pracy męża skarżącej (zgodnie z oświadczeniem – 1.900,00 zł brutto) i emerytura skarżącej (zgodnie z oświadczeniem – 1.260,00 zł brutto). Z dokumentów i oświadczeń nadesłanych na wezwanie Referendarza sądowego wynika ponadto, że małżonkowie w 2012 r. uzyskali łączny przychód ze stosunku pracy i z emerytury w wysokości 34.454,61 zł. Natomiast miesięczne wydatki skarżącej i jej małżonka kształtują się na poziomie około 2.200 zł, z czego wydatki na leki wynoszą miesięcznie około 150 zł. Skarżąca przedstawiła także wydruki historii rachunku oszczędnościowego i rachunku bieżącego z kredytem odnawialnym. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2013 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu podał, że przedstawione przez stronę fakty i dokumenty wskazują, że ma ona możliwość zgromadzenia środków na opłacenie kosztów sądowych. Wskazał, że skarżąca w sposób ciągły i systematyczny dokonuje przelewów na rachunek M. B. w wysokości około [...] zł. Ponadto, w ocenie Referendarza sądowego, nie wszystkie dokumenty zostały przedłożone, w szczególności wydruki z rachunku bankowego męża skarżącej, co sprawia, że ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej jest niemożliwe. Strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego, w którym wskazała, że w jej ocenie spełnione zostały wszystkie ustawowe przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniała, że Referendarz sądowy błędnie ustalił, że jest ona w stanie poczynić rezerwy na opłacenie wpisu od skargi i ewentualnych przyszłych kosztów. Zdaniem skarżącej, nie jest ona w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – dalej: u.p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając powyższe na uwadze, Sąd ponownie rozpoznał wniosek strony o przyznanie jej prawa pomocy, stosując przepisy regulujące kwestię zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem intencją wnioskodawcy w niniejszej sprawie było uzyskanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie opłat sądowych. W myśl art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy osobie fizycznej, według art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu okoliczności uzasadniających wniosek spoczywa na stronie zwracającej się o takie prawo, zaś rozstrzygnięcie w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, rozpoznający wniosek nie musi się przychylić do zgłoszonego żądania, a jedynie może przyznać to prawo jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba. Istotne jest również zastrzeżenie, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z dnia 22 maja 2013 r., II OZ 383/13, LEX nr 1319081). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości (postanowienie NSA z dnia 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097). Nie bez przyczyny instytucja przyznania prawa pomocy w literaturze określana jest prawem ubogich i ma zapewnić dostęp do sądu tym podmiotom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (co odnosi się do osób fizycznych) bądź wykażą, że nie mają żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie mają dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (co odnosi się do osób prawnych). Wedle przekonania Sądu, skarżąca nie przedstawiła okoliczności pozwalających na przyjęcie, że nie jest w stanie ponieść opłat sądowych. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że skarżąca ma obiektywną możliwość opłacenia wpisu od skargi w wysokości 2.000 zł. Należy nadmienić, że zwolnienie z obowiązków ponoszenia kosztów postępowania sądowego powinno się sprowadzać wyłącznie do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków do sfinansowania udziału w tym postępowaniu jest niemożliwe (postanowienie WSA we Wrocławiu z dnia 9 marca 2009 r., sygn. akt II SAB/Wr 32/08, LEX nr 603148). W ocenie Sądu, kwestią znaczącą w niniejszej sprawie jest dokonywanie przez skarżącą stałych przelewów na rzecz M. B.. Ilość tych przelewów, ale także ich wysokość (około [...] zł miesięcznie), wskazują jednoznacznie, że skarżąca jest w stanie ponosić dodatkowe zobowiązania finansowe bez uszczerbku dla utrzymanie siebie i swojej rodziny. Ponadto należy nadmienić, że skarżąca na bieżąco reguluje swoje zobowiązania, w tym systematycznie spłaca zadłużenie kart kredytowych, co świadczy o jej stabilnej sytuacji finansowej. Oznacza to, że ani we wniosku, ani w sprzeciwie, strona nie wykazała, że posiadane przez nią środki wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca, mimo ciążącego na niej obowiązku, w sposób niedostateczny udokumentowała sytuację finansową swojego gospodarstwa domowego, gdyż z przesłanych dokumentów wynika, że małżonek skarżącej posiada rachunek bankowy, z którego dokonywane są spłaty karty kredytowej. Skarżąca nie przedstawiła jednak – mimo wezwania Sądu – wydruków z rachunku bankowego małżonka. Tym samym wnioskodawczyni w sposób niepełny udokumentowała swoją sytuację materialną oraz finansową, mimo że leżało to w jej interesie. Według Sądu, w przedmiotowej sprawie strona ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków. Zatem ocena sytuacji skarżącej w powiązaniu z przedłożoną dokumentacją daje uprawnienie do uznania, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.