I SA/Wr 753/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel po rozpoznaniu w dniu 22 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług za miesiąc październik 2007 r. na poczet zaległego zobowiązania podatkowego. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w całości. W rozpatrywanej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata uzasadniając, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz nie uzyskuje żadnych dochodów. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z rodzicami, nie posiada żadnych nieruchomości, żadnych oszczędności, ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Wnioskodawca wskazał, że również jego rodzice nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych, a ich jedynym dochodem są emerytury w kwotach brutto: [...] (matka) oraz [...] (ojciec). Z załączonych do formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy kserokopii odcinków emerytur z grudnia 2006 r. i ze stycznia 2008 r. wynika, że emerytura A. O. (matki skarżącego) wynosi [...] netto, a R. B. (ojciec skarżącego) [...] netto. Do formularza skarżący załączył również dwie kserokopie zaświadczeń z Urzędu Pracy – pierwsze o zarejestrowaniu wnioskodawcy jako bezrobotnego bez prawa do zasiłku od dnia [...] listopada 2004 r., drugie – poświadczające powyższą okoliczność od dnia [...] kwietnia 2007 r. Ponadto załączone zostały zeznania podatkowe, z których wynika, że z działalności wykonywanej osobiście wnioskodawca uzyskał 2006 r. przychód w wysokości [...] i stratę w kwocie [...]. Wnioskodawca przedłożył również kartę wizyt bezrobotnego poświadczającą jego ostatnie stawiennictwo w Urzędzie Pracy w dniu [...] maja 2008 r. Do akt sprawy włączone zostały dodatkowo kserokopie dokumentów przedłożonych przez stronę w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1866/07, mianowicie zeznanie podatkowe za 2007 r., z którego wynika, że przychód wnioskodawcy wyniósł [...], a strata – [...] oraz list e-mail od kontrahenta strony skarżącej z dnia [...], dotyczący rozwiązania umowy o współpracy. We wskazanej sprawie o sygn. akt I SA/Wr 1866/07 wnioskujący w piśmie z dnia [...] wskazał, że z uwagi na pozostawanie na utrzymaniu rodziców nie ponosi żadnych stałych miesięcznych wydatków. Dodał, że w 2007 r. poniósł stratę z tytułu wydawanych publikacji jako wydawca. Zwrócił też uwagę na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka odnośnie obowiązku państwa zapewnienia stronie dostępu do sądu. Postanowieniem z dnia 21 lipca 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w całości. W sprzeciwie skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w całości, uzasadniając, iż postanowienie referendarza sądowego rażąco narusza jego prawo dostępu do Sądu i rzetelnego procesu wynikające z Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, z Konstytucji oraz przepisów procedury administracyjnej. Wnioskujący wskazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego, co jego zdaniem w wyraźny sposób udokumentował przedkładając zaświadczenie z Urzędu Pracy, iż jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku oraz zeznania podatkowe za lata 2006 i 2007, w których wykazał stratę. Dodatkowo wskazał, że tut. Sąd przy takich samych okolicznościach faktycznych przyznał mu całkowite prawo pomocy w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 107/06 i IV SA/Wr 74/08. Do sprzeciwu wnioskujący załączył zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy w Głogowie potwierdzające, że od [...] kwietnia 2007 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do pobierania zasiłku. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Wniosek na uwzględnienie nie zasługuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu prawo pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w taki sposób , iż nie jest on w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Podkreślenia wymaga, że regulacja prawna art. 246 § 1 pkt 1 i 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.s.a., stosownie do której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Oznacza to, iż to na wnoszącym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w ciężkiej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów sądowych. Przystępując zatem do analizy zasadności przedmiotowego wniosku, Sąd stwierdza, iż nie znalazł przesłanek dla udzielenia wnioskodawcy pomocy ze strony Skarbu Państwa w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Co prawda wnioskodawca od kwietnia 2007 r, jest zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku, jednak pozostaje we wspólnym gospodarstwie z rodzicami, którzy otrzymują świadczenie emerytalne w łącznej wysokości znacznie przekraczającej kwotę 1053 zł, stanowiącą kryterium dochodowe dla trzyosobowej rodziny określone w art. 8 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2003r. o pomocy społecznej (Dz. Nr 64, poz. 593 ze zm.), uprawniające do ubiegania się o świadczenia z pomocy społecznej. Mianowicie wg przedłożonych przez wnioskodawcę odcinków potwierdzających otrzymywanie przez jego rodziców emerytur, ojciec wnioskodawcy otrzymał za grudzień 2006 r. świadczenie w wysokości [...] netto, natomiast matka – [...] netto (świadczenie za styczeń 2008 r.). Biorąc pod uwagę okresową waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych należy uznać, iż świadczenia te uległy podwyższeniu. Tymczasem wnioskodawca w złożonym w dniu [...]lipca 2008 r. formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wykazał miesięczny dochód rodziców w łącznej wysokości [...] brutto. Powyższe dane mają decydujący wpływ na ocenę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy. Sąd bowiem ocenia nie tylko sytuację majątkową wnioskodawcy, lecz również możliwości finansowe osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Wynika to z przepisu art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym rodzice i dzieci obowiązani są wspierać się wzajemnie. Tak więc wnioskodawca może uzyskać wsparcie finansowe w zakresie ponoszenia kosztów postępowania sądowego ze strony rodziców. Nie stanowi również przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, okoliczność, iż skarżący w latach w 2006 i 2007 poniósł stratę z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej zlikwidowanej w 2007 r., co potwierdza fakt zarejestrowania się wnioskodawcy w kwietniu 2007 r. jako osoba bezrobotna. Ponadto ze złożonych zeznań podatkowych wynika, iż we wspomnianych okresach wnioskodawca w 2006 r. poniósł koszty uzyskania przychodu w wysokości [...], zaś przychód wyniósł [...], natomiast w 2007 r. koszty wyniosły [...], a przychód [...]. Oznacza to zatem, że wnioskodawca posiadał wówczas środki finansowe umożliwiające poniesienie kosztów uzyskania przychodu, przewyższające wykazany dochód. W ocenie Sądu, bezzasadna jest argumentacja wnioskodawcy, zawarta w sprzeciwie, że referendarz sądowy powinien poinformować wnioskującego "o swoich wątpliwościach" i "zakreślić termin do ich wyjaśnienia", strona bowiem miała możliwość załączenia do akt sprawy – w każdym czasie (także wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego) – dokumentów uwiarygodniających okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pomimo tego, wnioskodawca – chociaż spoczywa na nim obowiązek wykazania, iż spełnia przesłanki, od których zależy przyznanie prawa pomocy - nie załączyła do akt sprawy aktualnych dokumentów uprawdopodabniających dane zawarte w formularzu. Odnosząc się natomiast do podniesionej przez wnioskodawcę okoliczności, iż w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 107/06 (postanowienie z dnia 5 czerwca 2006 r.) i IV SA/Wr 74/08 (postanowienie z dnia 13 czerwca 2008 r.) przyznano mu prawo pomocy w całości, Sąd stwierdza, iż każdy wniosek o przyznanie prawa pomocy należy traktować jednostkowo. Fakt przyznania stronie tego prawa w innym postępowaniu nie może mieć wpływu na sposób rozpoznania identycznego wniosku wniesionego w innej sprawie. Są to bowiem odrębne postępowania, w których rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy są wydawane oddzielnie, na podstawie okoliczności ustalonych w konkretnej sprawie, których ocena może się od siebie różnić. Na marginesie podkreślić należy, że prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP), poprzez umożliwienie realizacji swoich praw na drodze sądowej podmiotom, które nie posiadają dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu natomiast, wnioskodawca nie spełnia przesłanek zawartych w art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a., w związku z czym orzeczenie odmowne nie będzie pozostawało w sprzeczności ze wskazaną zasadą. W związku z powyższym, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w oparciu o powołane wyżej przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.