I SA/Wr 868/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Semiczek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi W. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności W. J. jako osoby trzeciej za zaległości "A" spółka z o.o. w podatku od towarów i usług za VIII i IX/2007 r. postanawia: I. przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi w części przekraczającej kwotę 250 (dwieście pięćdziesiąt) zł oraz ustanowienie adwokata z urzędu; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący na dwóch oddzielnych formularzach wniosków o przyznanie prawa pomocy wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, a na następnie o ustanowienie adwokata uzasadniając, że jest emerytem i nie pracuje ze względu na stan zdrowia. Jak wskazał wnioskodawca, samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe a jego jedynym źródłem jego dochodu jest emerytura (4.128 zł brutto), z której od lipca 2010 r. potrącana jest kwota 1.031,91 zł z tytułu wdrożonego postępowania egzekucyjnego. Skarżący nie posiada żadnych oszczędności, albowiem spółka, w której był zatrudniony, nie wypłacała mu wynagrodzenia przez okres trzech lat. Z rodziną nie utrzymuje kontaktów i nie otrzymuje od niej pomocy. Wnioskodawca nie posiada żadnych nieruchomości ani przedmiotów o wartości powyżej 3.000 euro. Na formularzu wniosku o ustanowienie adwokata skarżący dodał, że kredyt, który spłaca, zaciągnął z powodu braku środków na utrzymanie. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w skrócie p.p.s.a., skarżący nadesłał: kopie zeznań podatkowych za lata 2008 i 2009, kopię decyzji o wysokości emerytury, pismo o wysokości potrącenia z emerytury, tytuł egzekucyjny z [...] 2010 r. wraz zawiadomieniem dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz zestawienie miesięcznie ponoszonych wydatków. Z dokumentów tych wynika, że w 2008 r. przychód wnioskodawcy ze stosunku pracy, z działalności gospodarczej oraz z innych źródeł wyniósł 43.200 zł, a dochód 40.331,28 zł. W 2009 r. wielkości te wyniosły odpowiednio 63.669,84 zł i 63.113,60 zł. Przy czym skarżący wyjaśnił, że wysokość dochodów była wynikiem pracy zarobkowej w firmie innej niż spółka, która nie wypłacała mu wynagrodzenia, a dodatkowo w 2009 r. do dochodów doliczona została odprawa emerytalna. Emerytura od marca 2010 r. wynosi brutto 4.127,66 zł i netto 3.379,17 zł. Potrącenie w związku z egzekucją zobowiązania w podatku od towarów i usług wynosi 1.031,91 zł i dokonywane jest od lipca 2010 r. Miesięcznie skarżący ponosi wydatki w łącznej wysokości 2.518 zł, w tym na spłatę raty kredytowej 456,79 zł, na żywność 500 zł, środki higieny 50 zł, lekarstwa 400 zł, na utrzymanie mieszkania 886 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, na telefon 66 zł i na utrzymanie samochodu 100 zł. Emerytura natomiast, po odliczeniu zajęcia egzekucyjnego, wynosi 2.347,26 zł. Wnioskodawca oświadczył, że nie posiada rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych, jest współwłaścicielem [...]-letniego samochodu M. [...], o wartości około 3.000 zł. Postanowieniem z dnia 13 września 2010 r. referendarz sądowy przyznał stronie prawo pomocy w zakresie częściowym, obejmującym ustanowienie pełnomocnika z urzędu, oddalając dalej idący wniosek. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżący – w nawiązaniu do pisemnych motywów zaskarżonego postanowienia – podniósł, że składając skargę w czerwcu br. nie poczynił oszczędności na poczet kosztów sądowych, albowiem na dzień wniesienia skargi nie zostało jeszcze wdrożone postępowanie egzekucyjne, a dotychczasowe dochody ze świadczenia emerytalnego uzasadniały przekonanie, że wymagany wpis od skargi skarżący będzie w stanie uiścić. Jak podniósł, sądził, że egzekucja związana z jego odpowiedzialnością jako byłego członka Zarządu spółki "A" zostanie wdrożona dopiero po rozpoznaniu zaskarżonych decyzji organów podatkowych przez Sąd. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Nawiązując do wniosku skarżącego, W. J. wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata). Dokonując analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy Sąd uznał, iż jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. obejmującym przyznanie pełnomocnika z urzędu oraz częściowym tylko zwolnieniem od wymaganego wpisu od skargi. Uwzględniając wniosek skarżącego w tym zakresie Sąd ważył z jednej strony miesięczne dochody strony oraz wymagany w sprawie wpis od skargi w kwocie 500 zł, z drugiej zaś, wysokość miesięcznych potrąceń ze świadczenia emerytalnego dokonywanych w związku z wdrożonym postępowaniem egzekucyjnym. Miał również Sąd na uwadze okoliczność, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Powyższa ocena, odniesiona do ustawowych przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych wskazanych w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. uzasadniała – w przekonaniu Sądu – przyjęcie, że skarżący, pomimo prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego będzie w stanie uiścić częściowy wpis od skargi w kwocie 250 zł. Rozważając jedynie częściowe zwolnienia skarżącego od wpisu sądowego Sąd miał na uwadze, że emerytura jaką otrzymuje wnioskodawca, nawet przy uwzględnieniu potrąceń egzekucyjnych, nie jest niska na tle stopnia ogólnej zamożności społeczeństwa polskiego. Swoją wysokością odpowiada bowiem niejednokrotnemu miesięcznemu wynagrodzeniu za świadczenie pracy i z tych też względów sama okoliczność, że wnioskodawca jest emerytem (co podkreśla skarżący) w żaden sposób nie ujmuje stwierdzeniu, że jego dochody miesięczne są dobre. Sąd miarkował wysokość wymaganego wpisu od skargi do wysokości 250 zł, który zgodnie z wysokością ustaloną w § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) powinien wynieść kwotę 500 zł, ze względu na okoliczność, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, co oznacza, że wszelkie niezbędne koszty utrzymania miesięcznego pokrywa z emerytury w kwocie 2.347,26 zł. Zestawienie miesięcznych wydatków i wysokości miesięcznego dochodu prowadziło do wniosku, że wymagany wpis od skargi w kwocie 500 zł stanowić będzie nadmierne obciążenie w domowym budżecie, finansowanym jedynie z emerytury. Jednocześnie, przy ocenie możliwości płatniczych strony Sąd nie uwzględnił wysokości obciążenia kredytowego uznając, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami publicznoprawnymi i z tych też względów nie mogą być wysuwane jako argument do uprzywilejowanego traktowania jakim jest przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 07.02.2006 r. sygn. akt I OZ 83/06; dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA) . Sąd przyznał stronie prawo pomocy jedynie w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi mając na uwadze, że na obecnym etapie sprawy jest to jedyny wydatek jaki strona zobowiązana byłaby ponieść, by Sąd mógł rozpoznać jej skargę. Ewentualne dalsze koszty postępowania, jak opłata za pisemne sporządzenie uzasadnienia oraz ewentualny wpis od skargi kasacyjnej zależą bowiem w dużej mierze od kierunku przyszłego rozstrzygnięcia Sądu, co na obecnym etapie nie jest przedmiotem rozważań Sądu. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie przepisu art. 256 § 1 pkt 2 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.