I SA/Wr 893/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Kieres po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienie Referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z [...] lipca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące maj, czerwiec, lipiec, wrzesień, listopad 2010 r. postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Strona skarżąca – W. O. (dalej również jako Wnioskodawca) pismem z 20 października 2017 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku powołano się na orzeczoną częściową niezdolność do pracy, co powoduje, ze po odjęciu zobowiązań komorniczych pozostaje do dyspozycji kwota 755,96 zł. Kwota ta mając na uwadze wydatki i brak majątku powoduje brak możliwości poniesienia kosztów sprawy bez uszczerbku majątkowego koniecznego utrzymania własnego i rodziny. Do wniosku załączony został formularz PPF oraz decyzja rentowa. W formularzu wskazano: – prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego wraz z żoną i synem, – istniejącą rozdzielność majątkową, – rentę z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 755,96 zł., – wierzytelność od A w wysokości 1.250.000,00 zł., – dochody żony z: umowy o pracę - 3.000,00 zł., umowy podnajmu - 2.400,00 zł. brutto, – nieruchomość żony (niezabudowana) o wartości 20.000, zł. – zobowiązania: udział w czynszu – 200,00 zł miesięcznie, leki – 200,00 zł. miesięcznie, telefon – 20,00 zł. miesięcznie, żywność 350,00 zł. miesięcznie. Referendarz sądowy wezwał Wnioskodawcę o przedłożenie: 1. kopii zeznań podatkowych Strony skarżącej i żony za lata 2015 i 2016, 2. zaświadczenia pracodawcy żony z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia, 3. wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę za sierpień, wrzesień i październik 2017 r., 4. kopii dokumentu potwierdzającego dochód z podnajmu, 5. szczegółowego – określonego kwotowo – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez Stronę skarżącą i Jej rodzinę (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i inne) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, 6. wydruku historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez Wnioskodawcę i żonę, w tym związanych z działalnością gospodarczą za sierpień, wrzesień i październik 2017 r. 7. dokumentu potwierdzającego wierzytelność od A, 8. oświadczenia o posiadanych środkach transportu (marka, rocznik i wartość), 9. innych oświadczeń i dokumentów, które uzasadniałyby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. W odpowiedzi Strona skarżąca przedstawiła: – zeznania podatkowe własne i żony za 2015 i 2016 r. – zaświadczenie pracodawcy żony, – kserokopię 1 strony aktu notarialnego o rozdzielności majątkowej, – zestawienie ponoszonych przez Stronę skarżącą wydatków, – kserokopię faktury dotyczącej wierzytelności wraz z protokołami odbioru robót, – oświadczenie o nieposiadaniu przez Wnioskodawcę środków transportu, kont bankowych, lokat bankowych, kart kredytowych. Postanowieniem z 1 grudnia 2017 r. Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu odmówił Stronie skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że dla rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez znaczenia pozostaje okoliczność rozdzielności majątkowej małżeńskiej skoro Wnioskodawca wraz z żoną prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Zwrócono uwagę na przedstawienie w sposób wybiórczy możliwości płatniczych obojga małżonków (w tym dokumentów wskazanych w wezwaniu) i nieujawnienie takich okoliczności jak: – 70% udziałów żony Strony skarżącej w B Sp. z o.o. - spółce kapitałowej zatrudniającej równocześnie żonę z najniższym wynagrodzeniem, – 60% udziałów żony Strony skarżącej w C Sp. z o.o. – spółce kapitałowej, w której żona pełni funkcję prezesa zarządu, – prowadzenie przez żonę Strony skarżącej działalności gospodarczej pod nazwa E. O. D. Wymienione dane zostały ustalone w oparciu o jawne rejestry – CEiIDG i KRS. Zwrócono uwagę na: rozbieżności między kwotą dochodu żony zadeklarowaną w formularzu a wynikającą z oświadczenia pracodawcy, brak historii rachunków bankowych żony, brak udokumentowania dochodu z najmu, niewyjaśnienie kwestii wierzytelności (sporna, ściągalna, czy też zakwalifikowana jako nieściągalna). W konsekwencji mając na uwadze, że przewidzianą w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przesłankę braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny winien wykazać Wnioskodawca, a równocześnie w oparciu o przedstawione przez Stronę skarżącą dokumenty – z uwagi na stwierdzone braki nie było możliwości ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny i zdolności płatniczych odmówiono W. O. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 20 grudnia 2017 r. Strona skarżąca złożyła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z 1 grudnia 2017 r., w którym podniesiono, iż: – błędnym jest wywodzenie z obowiązku wzajemnego wspierania się małżonków możliwości poczynienia przez Wnioskodawcę zapasów finansowych umożliwiających opłacenie skargi w niniejszej sprawie, – umowa o rozdzielności majątkowej małżeńskiej została zawarta, aby małżonka Strony skarżącej nie musiała partycypować w kosztach niniejszej sprawy – sprawy osobistej Wnioskodawcy, – Referendarz sądowy dążył by Strona skarżąca udowodniła okoliczności podane w oświadczeniu, gdy ustawa wymaga jedynie uprawdopodobnienia, – w związku z lustracją stanu faktycznego małżonki Strony skarżącej nie jest właściwym wniosek, że skoro żona posiada udziały w spółce to jest w stanie pomóc Wnioskodawcy (dokładnie wskazano ile zarabia żona, a za pomoc nie może być uznana sprzedaż udziałów (wyzbywanie się majątku) przez małżonkę Wnioskodawcy celem partycypacji w kosztach wpisu). Wnoszący sprzeciw zwrócił się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Sprzeciw jest niezasadny. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 p.p.s.a.) – dalej jako p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Stosownie do przepisu art. 245 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przewiduje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy wykaże ona że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki w tym zakresie. Słusznie w postanowieniu z 1 grudnia 2017 r. został stwierdzony brak możliwości weryfikacji możliwości płatniczych co do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 2.187,00 zł. Należy tu podzielić stanowisko prezentowane przez Referendarza sądowego, że wobec pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną istotnym było dla ustalenia istnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. uzyskanie informacji o sytuacji majątkowej żony Strony skarżącej, a bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku o prawo pomocy było ustanowienie pomiędzy Wnioskodawcą, a Jego żoną rozdzielności majątkowej małżeńskiej. Podobnie wskazał Naczelny Sad Administracyjny w postanowieniu z 24 września 2013 r. o sygn. akt II FZ 752/13 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – dalej jako CBOSA): "W zażaleniu skarżący podniósł, że wzywanie go do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących sytuację majątkową jego małżonki było nieuzasadnione, przede wszystkim z uwagi na ustanowiony przez małżonków ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej. W ocenie skarżącego sytuacja finansowa jego żony nie powinna mieć znaczenia dla oceny wniosku. Pogląd ten, w świetle przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, nie jest zasadny. W przypadku osób pozostających w związku małżeńskim oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka niezależnie od panującego między nimi ustroju majątkowego. Rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego. Zgodnie bowiem z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm., dalej: k.r.o.) oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swoich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, między innymi uregulowania zawartego w art. 27 k.r.o. (por. M. Zychowicz, w: H. Ciepła i inni, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320). Błędne jest zatem przekonanie skarżącego odnośnie skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, gdyż nie ulega wątpliwości, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny i wzajemnej pomocy. W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żony skarżącego, w celu ustalenia sytuacji majątkowej samego skarżącego, było w pełni uzasadnione." WSA we Wrocławiu zacytowane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego podziela i przyjmuje jako własne. Mimo stosownego wezwania Strona skarżąca nie udostępniła: – wydruku z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/stratą z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę za sierpień, wrzesień i październik 2017 r. – kopii dokumentu potwierdzającego dochód z podnajmu, – zestawienia ponoszonych miesięcznie wydatków przez rodzinę Strony skarżącej (opłaty, żywność, środki higieny, ubrania, lekarstwa, spłata kredytów i inne) z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania, – wydruku historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych posiadanych przez żonę, w tym związanych z działalnością gospodarczą za sierpień, wrzesień i październik 2017 r. Natomiast jak słusznie zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 12 stycznia 2017 r. (sygn. akt II OZ 1469/16) – dostępne w CBOSA: "Z konstrukcji powołanego powyżej przepisu art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Strona, zatem powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby Sąd, co do zasadności przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy, bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane." Wymienione wyżej, a nie ujawnione przez Stronę skarżącą dokumenty, a także brak chociażby odniesienie się przez Stronę skarżącą do materii, którą miały owe dokumenty obejmować były również istotne z tego względu, że ujawnione dane nie dawały wiarygodnego obrazu, ani co do sytuacji majątkowej Strony skarżącej i Jej rodziny, możliwości płatniczych, ani wpływu uiszczenia kwoty wpisu na utrzymanie Wnioskodawcy i Jego rodziny. Za powoływanym już postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego o sygn. akt II FZ 752/13, stwierdzić należy, że: "... unikanie wskazania i udokumentowania dochodów i majątku żony, nie pozwoliło na pełną ocenę tej sytuacji (majątkowej – uzupełnienie własne WSA we Wrocławiu). W rozpoznawanej sprawie skarżący nie tylko nie przedstawił sytuacji majątkowej żony, ale również w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że dołożył wszelkiej staranności, żeby przedłożyć niezbędne dokumenty jej dotyczące." Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 260 §1-3 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.