I SA/Wr 912/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Lidia Błystak po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. O/Z w W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości podatkowe w podatku dochodowym od osób prawnych za 2002 r. podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2003 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący D. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku 10, 12 i 15 lat, nie posiada żadnego majątku, w tym samochodu, obligacji, środków pieniężnych na rachunku bankowym. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Od 1 maja 2008 r. pozostaje bez pracy i jest w trakcie jej poszukiwania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dziećmi i posiada nieruchomość niezabudowaną w [...] (2.400 m2) – obecnie zajętą na rzecz Urzędu Skarbowego. Oświadczył, że żadna z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada własnego majątku. Dodał, że na dzień składania wniosku posiada liczne zobowiązania w kwocie ponad 10.000.000 zł, z których część jest sporna (prowadzone jest postępowanie sądowe). Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył dodatkowo własne zeznanie podatkowe za 2008 r., akt notarialny małżeńskiej umowy majątkowej o rozdzielności, wyciągi z dwóch rachunków bankowych Zakładu A oraz zawiadomienie z dnia 29 marca 2007 r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z zaległościami podatkowymi w łącznej wysokości ponad 10.000.000 zł. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca w 2008 r. nie uzyskał żadnego dochodu ze stosunku pracy, rozdzielność majątkowa małżeńska została ustanowiona w 1998 r., a na rachunkach bankowych, których wyciągi zostały przedłożone, saldo wynosi 0 zł i (-) 17zł. Ponadto skarżący, uzasadniając brak żądanych dokumentów dotyczących stanu finansowego jego żony, podkreślał, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiadają żadnych wspólnych oszczędności, rachunków bankowych, lokat ani żadnego innego wspólnego majątku. Wskazał, że w 2008 r., pomimo świadczenia pracy na rzecz swoich pracodawców, nie otrzymał wynagrodzenia w związku z trudną sytuacją finansową przedsiębiorstw, w których był zatrudniony. Począwszy od 1 lipca 2009 r. podjął pracę w A Sp. z o.o. z wynagrodzeniem 700 zł brutto, na stanowisku administratora obiektu (który do tej pory od 2005 r. administrował nieodpłatnie), położonego pod adresem wskazanym przez skarżącego jako adres do korespondencji. Nie posiada żadnych środków transportu i nie korzysta z żadnej formy wsparcia państwowego. W okresie pozostawania bez zatrudnienia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb egzystencjalnych pomagało mu liczne rodzeństwo oraz bliższa i dalsza rodzina. Sporadycznie zajmował się też zbieraniem złomu i innych surowców wtórnych. Po rozpatrzeniu wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 lipca 2009 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną ani też nie zamieszkuje z nią pod jednym adresem , co spowodowane jest licznymi problemami finansowymi i osobistymi. W związku z tym – w ocenie wnioskodawcy stan majątkowy jego żony nie ma wpływu na ocenę jego kondycji finansowej, która od dłuższego czasu jest bardzo zła i nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Podniósł ponadto, że zarówno we wniosku jaki i w jego uzupełnieniu udzielił wszelkich niezbędnych informacji, które pozwalają jednoznacznie określić złą sytuację finansową skarżącego uniemożliwiającą poniesienie kosztów sądowych. W piśmie z dnia 14 października 2009 r. wskazał ponadto, że sprawuje nad dziećmi opiekę alimentacyjną, zamieszkuje u swojej chorej matki sprawując również i nad nią opiekę alimentacyjną. Środki pomocy w postaci żywności, odzieży, środków higieny otrzymuje raz w miesiącu od brata A. D. i żony A. D. Ponadto wskazał, że otrzymuje od byłych pracodawców zaległe wynagrodzenie w ratach po 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 p..p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sadowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Dokonując oceny w myśl powołanych kryteriów okoliczności przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie stronie wnioskowanego prawa. W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie zasługiwały także na choćby częściowe zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Zarówno treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. stanowiącego podstawę takiego zwolnienia ("gdy osoba ta wykaże"), jak i dorobek orzecznictwa sądowego wskazuje, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). W stanie faktycznym sprawy konstatacja ta oznacza, iż skarżący oczekując pozytywnego rozpoznania zgłoszonego wniosku winien był należycie udokumentować deklarowaną sytuację finansową, tak, by w oparciu o przedstawione dowody Sąd mógł ponad wszelką wątpliwość ocenić, czy sytuacja strony istotnie wyczerpuje przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał prawdziwości twierdzeń co do braku środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem, w szczególności zaś nie uprawdopodobnił, że jest osobą znajdującą się w stanie ubóstwa. U podstaw tej oceny legła wątpliwość Sądu, czy przedstawione przez stronę informacje w odniesieniu do deklarowanej sytuacji majątkowej były wyczerpujące. Szczegółowa analiza treści wniosku strony oraz pism przedłożonych w jego uzupełnieniu a także treść sprzeciwu wykazywały bowiem szereg sprzeczności tak w odniesieniu do sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej wnioskodawcy. Sprzeczności te poddawały w wątpliwość prawdziwość twierdzeń wnioskodawcy, a także rodziły przypuszczenie, że informacje przedstawione przez wnioskodawcę nie są wyczerpujące, a w konsekwencji, nie pozwalają na rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej strony. Kontynuując ten wątek należy podnieść, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na wezwanie referendarza sądowego) skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z trójką nieletnich dzieci, tymczasem, w piśmie z dnia 14 października 2009 r. skarżący podał, że mieszka wspólnie z chorą matką, nad którą sprawuje opiekę alimentacyjną. W kontekście tym budzić może wątpliwość, dlaczego informacji o wspólnym gospodarstwie domowym także z matką skarżący nie podał wcześniej, tj. w tzw. oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Tym bardziej, że jak wynika z twierdzeń skarżącego w piśmie z dnia 14 października 2009 r., skarżący obciążony jest wobec matki obowiązkiem alimentacyjnym. Przy tej okazji wskazać należy na kolejną wątpliwość Sądu, a mianowicie, z jakich środków finansowych skarżący realizuje obowiązek alimentacyjny wobec matki, skoro, jak sam podał w piśmie z dnia 14 października 2009 r., nie jest w stanie ponosić opłat za korzystanie z lokali. Co więcej, użycie przez skarżącego słowa "lokali" sugeruje, iż skarżący zajmuje co najmniej dwa lokale, tj. że jednocześnie mieszka z matką i dziećmi, aczkolwiek w oddzielnych lokalach. Podobne wątpliwości Sądu budzi także kwestia sprawowanej przez skarżącego opieki nad dziećmi, tj. nie wyjaśniona pozostaje okoliczność, czy skarżący mieszka z dziećmi na stałe, czy też doraźnie w poszczególnych dniach roku szkolnego. Raz bowiem skarżący utrzymywał, że prowadzi z dziećmi wspólne gospodarstwo domowe, innym razem, że sprawuje nad dziećmi jedynie opiekę alimentacyjną, co wskazywałoby na ograniczenie kontaktów z dziećmi jedynie do pieniężnych świadczeń alimentacyjnych, ewentualnie, w powiązaniu z czasowym tylko zamieszkiwaniem z dziećmi, na co wskazuje sam skarżący w piśmie z dnia 14 października 2009 r., że niekiedy tylko zamieszkuje z dziećmi "pod jednym dachem". Mając na uwadze wskazane rozbieżności, drugorzędnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ma kwestia aktualnych zarobków skarżącego. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, od 1 lipca 2009 r. jest on zatrudniony na ½ etatu na stanowisku administratora obiektu z miesięcznym wynagrodzeniem 700 zł brutto. Co więcej, jak podał skarżący, od 2005 r. funkcję tę pełnił nieodpłatnie, a przez cały 2008 r. nie osiągnął żadnego dochodu ze stosunku pracy, pomimo jej świadczenia, co skarżący uzasadniał trudną sytuacją finansową przedsiębiorstw w których był zatrudniony. Jednocześnie, skarżący nie korzystał z żadnych form wsparcia państwowego. Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, pierwsze wynagrodzenie za pracę otrzymał on dopiero 10 października 2009 r. Do tej pory utrzymywał się ze środków otrzymanych od rodziny, a także ze środków otrzymywanych ze zbieractwa złomu i owoców leśnych. Kwestia deklarowanego przez stronę wynagrodzenia, jakkolwiek wynosi ono zaledwie 700 zł brutto, nie mogła stanowić w tych okolicznościach zasadniczej podstawy przyznania stronie pomocy ze środków publicznych państwa, albowiem, budzi ona wątpliwości Sądu tak ze względu na fakt, że skarżący miał otrzymać to wynagrodzenie dopiero w październiku 2009 r. (a więc po trzech miesiącach pracy), jak i okoliczność, że do tej pory godził się na świadczenie pracy pomimo nie otrzymywania za nią wynagrodzenia. Jak wynika z informacji podanych przez skarżącego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 395/08 (znanych Sądowi z urzędu), skarżący piastując kierownicze stanowiska dyrektora ds. handlowych oraz dyrektora generalnego przez przeszło 2 lata nie otrzymywał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. W tych okolicznościach nasuwa się pytanie, dlaczego skarżący nie podjął wcześniej starań celem zmiany miejsca pracy, jak również, skąd pozyskiwał środki pieniężne (jak wskazał od rodziny uzyskiwał żywność, środki higieny i lekarstwa) na utrzymanie siebie, a przede wszystkim dzieci, przez ostatnie 2 lata. Powyższe nasuwa przypuszczenie, że skarżący posiada jeszcze inne źródła utrzymania, których nie ujawnił. Nawiązując do podniesionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy argumentu strony o pozostawaniu w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej należy podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Z informacji podanych przez skarżącego do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 395/08 (znanych Sądowi z urzędu) wynika, że od 30 czerwca 2008 r. żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na stanowisku Prezesa Zarządu spółki B Sp. z o.o. i ma przyznane z tego tytułu wynagrodzenie miesięczne w kwocie 3.025 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, iż obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w sprawie w kwocie 188 zł leży w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jego małżonki i z tych względów, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie nie naruszy konstytucyjnego prawa strony do Sądu. Odnosząc się do kwestii zajęcia komorniczego części wynagrodzenia należy podnieść, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Kierując się powyższym Sąd nie znalazł przesłanek dla których pieniężne zobowiązania prywatno-prawne strony, a także zobowiązania publiczno-prawne należałoby traktować w sposób uprzywilejowany względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.