I SA/Wr 913/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Radom po rozpoznaniu w dniu 26 października 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności jako osoby trzeciej za zaległości spółki A Sp. z o.o. z/s w L. w podatku od towarów i usług za styczeń 2003 r. na skutek sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 14 lipca 2009r. (sygn. akt I SA/Wr 913/09) postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżący D. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że ma na utrzymaniu trójkę dzieci w wieku [...], [...] i [...] lat, nie posiada żadnego majątku, w tym samochodu, obligacji, środków pieniężnych na rachunku bankowym. Z żoną pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Od [...] r. pozostaje bez pracy i jest w trakcie jej poszukiwania. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z dziećmi i posiada nieruchomość niezabudowaną w Z. ([...] m2) – obecnie zajętą na rzecz Urzędu Skarbowego. Oświadczył, że żadna z osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada własnego majątku. Dodał, że na dzień składania wniosku posiada liczne zobowiązania w kwocie ponad 10.000.000 zł, z których część jest sporna (prowadzone jest postępowanie sądowe). Na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył dodatkowo własne zeznanie podatkowe za [...] r., akt notarialny małżeńskiej umowy majątkowej o rozdzielności, wyciągi z dwóch rachunków bankowych A oraz zawiadomienie z dnia [...] r. o zajęciu wynagrodzenia skarżącego w postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z zaległościami podatkowymi w łącznej wysokości ponad 10.000.000 zł. Z dokumentów tych wynika, że wnioskodawca w [...] r. nie uzyskał żadnego dochodu ze stosunku pracy, rozdzielność majątkowa małżeńska została ustanowiona w [...] r., a na rachunkach bankowych, których wyciągi zostały przedłożone, saldo wynosi 0 zł i (-) 17zł. Ponadto skarżący, uzasadniając brak żądanych dokumentów dotyczących stanu finansowego jego żony, podkreślał, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiadają żadnych wspólnych oszczędności, rachunków bankowych, lokat ani żadnego innego wspólnego majątku. Wskazał, że w [...] r., pomimo świadczenia pracy na rzecz swoich pracodawców, nie otrzymał wynagrodzenia w związku z trudną sytuacją finansową przedsiębiorstw, w których był zatrudniony. Począwszy od [...] r. podjął pracę w B Sp. z o.o. z wynagrodzeniem 700 zł brutto, na stanowisku [...] (który do tej pory od [...] r. administrował nieodpłatnie), położonego pod adresem wskazanym przez skarżącego jako adres do korespondencji. Nie posiada żadnych środków transportu i nie korzysta z żadnej formy wsparcia państwowego. W okresie pozostawania bez zatrudnienia w zaspokajaniu podstawowych potrzeb egzystencjalnych pomagało mu liczne rodzeństwo oraz bliższa i dalsza rodzina. Sporadycznie zajmował się też zbieraniem złomu i innych surowców wtórnych. Po rozpatrzeniu wniosku, referendarz sądowy postanowieniem z dnia 14 lipca 2009 r. odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od w/w postanowienia skarżący wyjaśnił, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z żoną ani też nie zamieszkuje z nią pod jednym adresem , co spowodowane jest licznymi problemami finansowymi i osobistymi. W związku z tym – w ocenie wnioskodawcy stan majątkowy jego żony nie ma wpływu na ocenę jego kondycji finansowej, która od dłuższego czasu jest bardzo zła i nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych bez uszczerbku zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjalnych. Podniósł ponadto, że zarówno we wniosku jaki i w jego uzupełnieniu udzielił wszelkich niezbędnych informacji, które pozwalają jednoznacznie określić złą sytuację finansową skarżącego uniemożliwiającą poniesienie kosztów sądowych. W piśmie z dnia 14 października 2009 r. wskazał ponadto, że sprawuje nad dziećmi opiekę alimentacyjną, zamieszkuje u swojej chorej matki sprawując również i nad nią opiekę alimentacyjną. Środki pomocy w postaci żywności, odzieży, środków higieny otrzymuje raz w miesiącu od brata A. D. i żony A. D.. Ponadto wskazał, że otrzymuje od byłych pracodawców zaległe wynagrodzenie w ratach po 100 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270; Nr 162 poz. 1692; Nr 94 poz. 788; Nr 169 poz. 1417 zwanej dalej u.p.s.a..) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosowanie do treści art. 245 § 1 u.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie takiego prawa osobie fizycznej następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 oraz art. 256 § 1 pkt 1 u.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części, albo tylko od tych wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a przyznanie tego prawa osobie fizycznej jest uzależnione od wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania , bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny (art. 245 § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a.). W świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego, ukształtowanego na podstawie analogicznych unormowań art. 113 kodeksu postępowania cywilnego, sformułowanie " osoba fizyczna (...) nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny" oznacza, iż ubiegający się o zwolnienie powinien wykazać, że nie jest w stanie poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r., sygn. akt II CZ 104/84). Zgodnie z powyższym, przyznanie prawa pomocy powinno mieć miejsce w sytuacjach wyjątkowych, nie pozostawiających wątpliwości, iż zdobycie przez stronę środków niezbędnych do jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście tj. obiektywnie niemożliwe. Dokonując oceny w myśl powołanych kryteriów okoliczności przedstawionych przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy Sąd nie stwierdził wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie stronie wnioskowanego prawa. W ocenie Sądu, okoliczności przedstawione przez wnioskodawcę nie zasługiwały także na choćby częściowe zwolnienie skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Zarówno treść art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. stanowiącego podstawę takiego zwolnienia ("gdy osoba ta wykaże"), jak i dorobek orzecznictwa sądowego wskazuje, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie jej tego prawa (por. postanowienie NSA z dnia 18 czerwca 2004 r., sygn. akt FZ 165/04 niepubl.). W stanie faktycznym sprawy konstatacja ta oznacza, iż skarżący oczekując pozytywnego rozpoznania zgłoszonego wniosku winien był należycie udokumentować deklarowaną sytuację finansową, tak, by w oparciu o przedstawione dowody Sąd mógł ponad wszelką wątpliwość ocenić, czy sytuacja strony istotnie wyczerpuje przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał prawdziwości twierdzeń co do braku środków finansowych na dochodzenie swoich praw przed sądem, w szczególności zaś nie uprawdopodobnił, że jest osobą znajdującą się w stanie ubóstwa. U podstaw tej oceny legła wątpliwość Sądu, czy przedstawione przez stronę informacje w odniesieniu do deklarowanej sytuacji majątkowej były wyczerpujące. Szczegółowa analiza treści wniosku strony oraz pism przedłożonych w jego uzupełnieniu a także treść sprzeciwu wykazywały bowiem szereg sprzeczności tak w odniesieniu do sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej wnioskodawcy. Sprzeczności te poddawały w wątpliwość prawdziwość twierdzeń wnioskodawcy, a także rodziły przypuszczenie, że informacje przedstawione przez wnioskodawcę nie są wyczerpujące, a w konsekwencji, nie pozwalają na rzeczywistą ocenę sytuacji materialnej strony. Kontynuując ten wątek należy podnieść, iż w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach (złożonym na wezwanie referendarza sądowego) skarżący oświadczył, iż gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z trójką nieletnich dzieci, tymczasem, w piśmie z dnia 14 października 2009 r. skarżący podał, że mieszka wspólnie z chorą matką, nad którą sprawuje opiekę alimentacyjną. W kontekście tym budzić może wątpliwość, dlaczego informacji o wspólnym gospodarstwie domowym także z matką skarżący nie podał wcześniej, tj. w tzw. oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach. Tym bardziej, że jak wynika z twierdzeń skarżącego w piśmie z dnia 14 października 2009 r., skarżący obciążony jest wobec matki obowiązkiem alimentacyjnym. Przy tej okazji wskazać należy na kolejną wątpliwość Sądu, a mianowicie, z jakich środków finansowych skarżący realizuje obowiązek alimentacyjny wobec matki, skoro, jak sam podał w piśmie z dnia 14 października 2009 r., nie jest w stanie ponosić opłat za korzystanie z lokali. Co więcej, użycie przez skarżącego słowa "lokali" sugeruje, iż skarżący zajmuje co najmniej dwa lokale, tj. że jednocześnie mieszka z matką i dziećmi, aczkolwiek w oddzielnych lokalach. Podobne wątpliwości Sądu budzi także kwestia sprawowanej przez skarżącego opieki nad dziećmi, tj. nie wyjaśniona pozostaje okoliczność, czy skarżący mieszka z dziećmi na stałe, czy też doraźnie w poszczególnych dniach roku szkolnego. Raz bowiem skarżący utrzymywał, że prowadzi z dziećmi wspólne gospodarstwo domowe, innym razem, że sprawuje nad dziećmi jedynie opiekę alimentacyjną, co wskazywałoby na ograniczenie kontaktów z dziećmi jedynie do pieniężnych świadczeń alimentacyjnych, ewentualnie, w powiązaniu z czasowym tylko zamieszkiwaniem z dziećmi, na co wskazuje sam skarżący w piśmie z dnia 14 października 2009 r., że niekiedy tylko zamieszkuje z dziećmi "pod jednym dachem". Mając na uwadze wskazane rozbieżności, drugorzędnego znaczenia dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ma kwestia aktualnych zarobków skarżącego. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego, od [...] r. jest on zatrudniony na ½ etatu na stanowisku [...] z miesięcznym wynagrodzeniem 700 zł brutto. Co więcej, jak podał skarżący, od [...] r. funkcję tę pełnił nieodpłatnie, a przez cały [...] r. nie osiągnął żadnego dochodu ze stosunku pracy, pomimo jej świadczenia, co skarżący uzasadniał trudną sytuacją finansową przedsiębiorstw w których był zatrudniony. Jednocześnie, skarżący nie korzystał z żadnych form wsparcia państwowego. Zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy, pierwsze wynagrodzenie za pracę otrzymał on dopiero [...] r. Do tej pory utrzymywał się ze środków otrzymanych od rodziny, a także ze środków otrzymywanych ze zbieractwa złomu i owoców leśnych. Kwestia deklarowanego przez stronę wynagrodzenia, jakkolwiek wynosi ono zaledwie 700 zł brutto, nie mogła stanowić w tych okolicznościach zasadniczej podstawy przyznania stronie pomocy ze środków publicznych państwa, albowiem, budzi ona wątpliwości Sądu tak ze względu na fakt, że skarżący miał otrzymać to wynagrodzenie dopiero w [...] r. (a więc po trzech miesiącach pracy), jak i okoliczność, że do tej pory godził się na świadczenie pracy pomimo nie otrzymywania za nią wynagrodzenia. Jak wynika z informacji podanych przez skarżącego w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 395/08 (znanych Sądowi z urzędu), skarżący piastując kierownicze stanowiska [...] oraz [...] przez przeszło 2 lata nie otrzymywał z tego tytułu żadnego wynagrodzenia. W tych okolicznościach nasuwa się pytanie, dlaczego skarżący nie podjął wcześniej starań celem zmiany miejsca pracy, jak również, skąd pozyskiwał środki pieniężne (jak wskazał od rodziny uzyskiwał żywność, środki higieny i lekarstwa) na utrzymanie siebie, a przede wszystkim dzieci, przez ostatnie 2 lata. Powyższe nasuwa przypuszczenie, że skarżący posiada jeszcze inne źródła utrzymania, których nie ujawnił. Nawiązując do podniesionego we wniosku o przyznanie prawa pomocy argumentu strony o pozostawaniu w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej należy podkreślić, iż Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie akcentował w swoim orzecznictwie, że wynikający z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 23 i art. 128 kro) obowiązek wzajemnego wspierania się finansowego małżonków istnieje pomiędzy małżonkami niezależnie od łączącego ich ustroju majątkowego. Z informacji podanych przez skarżącego do sprawy o sygn. akt I SA/Wr 395/08 (znanych Sądowi z urzędu) wynika, że od [...] r. żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę na stanowisku [...] A Sp. z o.o. i ma przyznane z tego tytułu wynagrodzenie miesięczne w kwocie 3.025 zł. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał, iż obowiązek uiszczenia wpisu sądowego w sprawie w kwocie 100 zł leży w granicach możliwości finansowych wnioskodawcy i jego małżonki i z tych względów, odmowa zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie nie naruszy konstytucyjnego prawa strony do Sądu. Odnosząc się do kwestii zajęcia komorniczego części wynagrodzenia należy podnieść, iż koszty sądowe powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami strony. Kierując się powyższym Sąd nie znalazł przesłanek dla których pieniężne zobowiązania prywatno-prawne strony, a także zobowiązania publiczno-prawne należałoby traktować w sposób uprzywilejowany względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w sprawie. Mając na uwadze przedstawione okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.s.a. w zw. z art. 260 u.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.