I SA/Wr 974/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu – Barbara Koźlik po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych uzasadniając, że ma ustanowioną z żoną rozdzielność majątkową, nie ma żadnego majątku, a jedynym dochodem jest renta w kwocie 755 zł, która w całości przeznaczana jest na utrzymanie. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem i nie posiada jakiegokolwiek majątku poza wierzytelnością od A w wysokości 1.250.000 zł. Do jego żony należą nieruchomości niezabudowane (oświadczenie częściowo nieczytelne), o wartości około 20.000 zł. Małżonkowie uzyskują dochody z tytułu renty, umowy o pracę żony i podnajmu w łącznej kwocie 5.755,96 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: 200 zł udział wnioskodawcy w czynszu, leki 200 zł, 20 zł telefon, żywność i środki czystości 350 zł. Do wniosku załączona została kopia decyzji ZUS potwierdzająca wysokość renty skarżącego, której wartość do wypłaty po potrąceniach wynosi 608,25 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.) wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi. W związku z powyższym referendarz sądowy przyjął z urzędu do rozpoznania przedmiotowego wniosku dane wynikające z akt sprawy o sygn. I SA/Wr 893/17, w której wnioskodawca jak strona skarżąca również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Z dokumentów, które zostały w ww. sprawie przedłożone wynika, że w 2015 r. wnioskodawca uzyskał przychód z innych źródeł w kwocie 1.233,17 zł, a w 2016 r. z tytułu renty 13.064,75 zł. Jego żona w 2015 r. uzyskała ze stosunku pracy przychód w kwocie 21.000 zł, a w 2016 r. przychód ten wyniósł 22.200 zł. Zatrudniona w B Sp. z o.o. na stanowisku menadżera ds. pracowniczych, uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.459,48 zł netto. Wnioskodawca podał, iż jego miesięczne wydatki wynoszą: 100 zł mieszkanie, 80 zł lekarstwa, 370 zł żywność, 50 zł odzież. Oświadczył, że nie posiada żadnych środków transportu ani innego majątku ruchomego czy nieruchomości. Nie posiada też rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Przedłożone zostały też dokumenty potwierdzające kwotę wierzytelności oraz rozdzielność majątkową małżonków. Jako znane z urzędu wskazać trzeba, że wpis od skargi wyznaczony został na kwotę 2.000 zł. Mając na uwadze powyższe, w ocenie referendarza sądowego, przedmiotowy wniosek nie może zostać uwzględniony z tych samych względów, co wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie I SA/Wr 893/17. W związku z tym uzasadnione jest powtórzenie argumentacji wyrażonej w wydanym w ww. sprawie postanowieniu z dnia 1 grudnia 2017 r. Podstawą prawną rozpoznania przedmiotowego wniosku jest regulacja zawarta w art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć trzeba, że co do zasady każdy ma obowiązek ponosić koszty swego udziału w sprawie, co zostało wyrażone w przepisie art. 199 p.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób będących w bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Przy czym powyższe przesłanki powinien wykazać sam wnioskodawca w sposób logiczny i wiarygodny, poprzez dokładne wyjaśnienie całokształtu sytuacji finansowej, majątkowej i rodzinnej, nie ograniczając się tylko i wyłącznie do tych okoliczności, które miałyby uzasadnić jego żądanie i tylko takich, które są udokumentowane. W interesie wnioskodawcy jest jak najobszerniejszy opis stanu majątkowego, finansowego i rodzinnego oraz realnych możliwości płatniczych, a także jak najściślejsza współpraca z sądem, który dąży do tego, aby sytuację strony w pełni wyjaśnić. Powyższe obowiązki wnioskodawcy wynikają z brzmienia art. 252 § 1 i art. 255 p.p.s.a. – zgodnie z treścią pierwszego z nich, ubiegający się o przyznanie prawa pomocy obowiązany jest do złożenia oświadczenia obejmującego stan majątkowy i finansowy, zaś w przypadku osoby fizycznej – dokładne dane o stanie rodzinnym. Art. 255 stanowi, że w sytuacji, gdy dane wynikające z urzędowego formularza dotyczące stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego są niewystarczające lub budzą wątpliwości, do wnioskodawcy kierowane jest wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów. Co za tym idzie, wniosek o przyznanie prawa pomocy, złożony przez osobę fizyczną, rozpoznawany jest w trzech aspektach – nie tylko finansowym i majątkowym, ale i rodzinnym. W konsekwencji w procesie rozpoznania przedmiotowego wniosku bez znaczenia pozostaje okoliczność rozdzielności majątkowej z małżonkiem. Istotne jest, że małżonkowie mieszkają wspólnie, a tym samym partycypują w wydatkach związanych z utrzymaniem jednego gospodarstwa domowego. Inaczej bowiem finansowane jest gospodarstwo jednoosobowe, inaczej kształtują się koszty utrzymania w sytuacji, gdy dwie lub kilka osób mieszka wspólnie, a nadto każda z nich uzyskuje mniejsze lub większe dochody. Poza tym, małżonkowie mają obowiązek wzajemnej pomocy i wspierania się, stosownie do treści art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obowiązek ten nie ma charakteru wyłącznie moralnego i nie jest zależny od ustanowionego ustroju majątkowego (zob. postanowienie NSA z dnia 10 lutego 2014 r., sygn. akt I FZ 530/13, publ. LEX nr 1422571). Małżonkowie winni wspierać się również finansowo. W tym stanie rzeczy uzasadnione było żądanie oświadczeń i dokumentów, które wykazywałyby sytuację finansową i majątkową także żony wnioskodawcy. Tymczasem wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi na skierowane do niego wezwanie, z kolei w sprawie I SA/Wr 893/17 udostępnił dane dotyczące możliwości płatniczych obojga małżonków w sposób wybiórczy, subiektywny, który miałby wyłącznie potwierdzać zasadność przedmiotowego wniosku. Znacząco zostały pominięte informacje odnoszące się do sytuacji jego żony. W związku z tym referendarz ustalił na podstawie ogólnodostępnych danych Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej oraz Krajowego Rejestru Sądowego, że małżonka, zatrudniona w B Sp. z o.o. z najniższym wynagrodzeniem, będącym jednocześnie kwotą wolną od potrąceń, jest jednocześnie wspólnikiem tej spółki z większością udziałów (70%). Jest też wspólnikiem spółki z o.o. C z większością udziałów (ponad 60%), gdzie pełni dodatkowo funkcję prezesa zarządu. Ponadto w CEiIDG figuruje jako prowadząca działalność (aktywną na dzień wydania niniejszego postanowienia) pod nazwą D, pod adresem zamieszkania małżonków. Stąd też wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów obejmowało również wydruk z ostatnich miesięcy z księgi podatkowej prowadzonej dla tej działalności. W tak ustalonych okolicznościach niewykluczone jest, że pomimo rozdzielności majątkowej małżonków (która faktycznie mogła być ustanowiona na potrzeby ich oddzielnych aktywności gospodarczych i ewentualnego zabezpieczenia majątku każdego z nich na wypadek egzekucji) wnioskodawca z niewielką rentą może pozostawać na utrzymaniu żony. Rzeczywista sytuacja finansowa małżonków natomiast może całkowicie odbiegać od tego, co wynika z informacji udostępnionych przez wnioskodawcę. Tym bardziej, że kwota dochodów z tytułu umowy o pracę oświadczona na urzędowym formularzu wniosku (3.000 zł netto) w sposób istotny różni się od tego, co wynika z zaświadczenia pracodawcy (1.459,48 zł netto). Nie jest zatem wiadome, na jakim poziomie faktycznie kształtują się dochody żony, gdyż po pierwsze, zostały pominięte przez wnioskodawcę ww. informacje, po drugie, nie zostały przedłożone wydruki historii rachunków bankowych należących do żony. Nie zostały też w żaden sposób wyjaśnione ani udokumentowane dochody z podnajmu (nie wiadomo, co jest jego przedmiotem) ani kwestia wierzytelności na ponad 1.000.000 zł – czy jest to wierzytelność sporna, czy prowadzone jest w związku z tym postępowanie sądowe, czy też wierzytelność jest ściągana od dłużnika lub ustalona jako nieściągalna. Końcowo zauważyć należy, że konieczność złożenia oświadczenia o dochodach wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a następnie o zobowiązaniach i stałych wydatkach ma na celu ustalenie, do jakiego stopnia wnioskodawca jest w stanie poczynić oszczędności na pokrycie kosztów swego udziału w sprawie. Wnioskodawca, na skutek podania wyłącznie własnych wydatków, został wezwany do przedłożenia szczegółowego zestawienia miesięcznych wydatków ponoszonych przez niego i rodzinę. W odpowiedzi ponownie wskazał tylko wydatki pokrywane z renty, ponadto ich kwoty znacząco się różniły z pierwotnym oświadczeniem. Takie rozbieżności wprawdzie nie mają bezpośredniego wpływu na ocenę zasadności wniosku, rzutują jednak na wiarygodność złożonych oświadczeń. W tym stanie rzeczy, wobec tak znaczących braków co do faktów mających wpływ na zdolności płatnicze wnioskodawcy, nie było podstaw do dokonania oceny zasadności przedmiotowego wniosku. W związku z tym, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.