I SA/Wr 974/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 974/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. (sygn. akt I SA/Wr 974/17). W następstwie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.000 zł, skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Podał, że ma orzeczoną częściową niezdolność do pracy, a otrzymywane z tego tytułu wynagrodzenie (renta) wynosi kwotę 755,96 zł. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem. Z żoną pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Skarżący nie posiada jakiegokolwiek majątku poza wierzytelnością od [...] w wysokości 1.250.000 zł. Do żony skarżącego należą nieruchomości niezabudowane (oświadczenie częściowo nieczytelne), o wartości około 20.000 zł. Małżonkowie uzyskują dochody z tytułu renty, umowy o pracę żony i podnajmu w łącznej kwocie 5.755,96 zł. Jako zobowiązania i stałe wydatki wymienione zostały: 200 zł udział wnioskodawcy w czynszu, leki 200 zł, 20 zł telefon, żywność i środki czystości 350 zł. Do wniosku załączona została kopia decyzji ZUS potwierdzająca wysokość renty skarżącego, której wartość do wypłaty po potrąceniach wynosi 608,25 zł. Na wezwanie do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej: p.p.s.a.) wnioskodawca nie udzielił odpowiedzi. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2017 r. (doręczonym 2 stycznia 2018 r.) referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jak wynika z uzasadnienia tego postanowienia, dokonując oceny sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy wykorzystał w tym zakresie informacje wynikające z akt sprawy o sygn. I SA/Wr 893/17, w której wnioskodawca jak strona skarżąca również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy. Na tej podstawie przyjął, że w 2015 r. wnioskodawca uzyskał przychód z innych źródeł w kwocie 1.233,17 zł, a w 2016 r. z tytułu renty 13.064,75 zł. Jego żona w 2015 r. uzyskała ze stosunku pracy przychód w kwocie 21.000 zł, a w 2016 r. przychód ten wyniósł 22.200 zł. Zatrudniona w A na stanowisku menadżera ds. pracowniczych, uzyskuje wynagrodzenie w wysokości 1.459,48 zł netto. Referendarz sądowy zwrócił również uwagę, że w ww. sprawie wnioskodawca podał, że jego miesięczne wydatki wynoszą: 100 zł mieszkanie, 80 zł lekarstwa, 370 zł żywność, 50 zł odzież. Oświadczył, że nie posiada żadnych środków transportu ani innego majątku ruchomego czy nieruchomości. Nie posiada też rachunków bankowych, lokat ani kart kredytowych. Podkreślił, że w ww. sprawie przedłożone zostały dokumenty potwierdzające kwotę wierzytelności oraz rozdzielność majątkową małżonków. Bazując na tych ustaleniach referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, poczynione ustalenia, przy bierności strony w zakresie wyczerpującego zobrazowania swojej sytuacji majątkowej nie dawały podstaw do zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych w sprawie. Jak podkreślił referendarz, w sprawie nie została też w sposób wyczerpujący zobrazowana sytuacja majątkowa żony wnioskodawcy. Wskazując na powyższe zwrócił uwagę referendarz sądowy na to, że sam fakt zawarcia przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej nie zwalniał skarżącego od obowiązku udostępnienia informacji mających wpływ na ocenę sytuacji majątkowej i finansowej żony wnioskodawcy. W dniu 5 stycznia 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia, domagając się przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie skarżący zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego. W ramach rej polemiki skarżący zasadniczo zanegował stanowisko referendarza sądowego co do podstaw domagania się od drugiego z małżonków partycypowania w kosztach sądowych wymaganych w sprawie, skoro małżonkowie zwarli umowę o rozdzielności majątkowej. Zanegował również zasadność wymagania od małżonki by środki na wymagane w sprawie koszty sądowe pozyskała ona ze sprzedaży udziałów w spółce prawa handlowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej - p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Sąd, po ponownym zbadaniu sprawy uznał, że referendarz sądowy zasadnie odmówił stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zgodzić się należy z referendarzem sądowym, że skarżący, pomimo takiego obowiązku, nie wykazał zasadności zgłoszonego żądania w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Przesłanką oceny wniosku strony stanowiły przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślić trzeba, że wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" (art. 246 p.p.s.a.) prowadzi do przyjęcia, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wr 425/17, opublik. na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej – CBOSA). Obowiązek ten sprzężony jest z uprawnieniem (referendarza sądowego, Sądu) do zobowiązania strony by w zakreślonym terminie, złożyła dodatkowe oświadczenie lub przedłożyła dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Nie ma zatem racji skarżący podnosząc w sprzeciwie, że dla oceny zasadności zgłoszonego wniosku wystarczyło spełnienie przesłanki uprawdopodobnienia braku środków na pokrycie kosztów sądowych. Stąd, sama okoliczność, że źródłem utrzymania skarżącego jest renta, nie mogła stanowić przesłanki usprawiedliwiającej bierność skarżącego w przedstawieniu dodatkowych dokumentów i informacji o jakie wezwał stronę referendarz sądowy w wezwaniu z dnia 3 listopada 2017 r. Innymi słowy, przedstawienie przez stronę decyzji o wysokości świadczenia rentowego (uwzględniającej także wysokość tego wynagrodzenia po potrąceniu egzekucyjnym) samo w sobie nie uzasadniało zasadności twierdzenia, że skarżący istotnie nie posiada środków pieniężnych na pokrycie wymaganych w sprawie kosztów sądowych. Stąd, dla ustalenia pełnego obrazu sytuacji majątkowej strony referendarz sądowy zasadnie wezwał stronę m.in. o: kopie zeznania podatkowego za lata 2015 i 2016; wydruki historii rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych za wrzesień, październik i listopad 2017 r.; a także, o kopię dokumentu potwierdzającego dochód z podnajmu; dokumentu potwierdzającego oświadczoną przez skarżącego wierzytelność od [...] oraz o szczegółowe, kwotowe zestawienie ponoszonych miesięcznie wydatków utrzymania trzyosobowego gospodarstwa domowego wraz z dokładnym wskazaniem źródeł ich finansowania. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie odpowiedział na to wezwanie. Bezspornie zatem, nie dołożył starań w rzetelnym i dokładnym zobrazowaniu swojej sytuacji majątkowej. Nie ma przy tym racji skarżący kwestionując w sprzeciwie zasadność obowiązku szczegółowego udokumentowania sytuacji majątkowej swojej małżonki, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej (skierowane do strony wezwanie z dnia 3 listopada 2017 r. obejmowało także zobowiązanie do przedłożenia: kopii zeznań podatkowych małżonki za lata 2015 i 2016; zaświadczenia jej pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia; wydruków z księgi podatkowej z wykazanym przychodem i dochodem/ stratą z działalności gospodarczej prowadzonej przez małżonkę za sierpień, wrzesień i październik 2017 r.; wydruków historii jej rachunków bankowych, lokat bankowych oraz kart kredytowych, w tym, związanych z działalnością gospodarczą za sierpień, wrzesień i październik 2017 r.). Kwestia skutków zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na tle przepisów o przyznaniu prawa pomocy była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, które zgodnie uznają, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. należy uwzględniać przepis art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, w myśl którego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy. Jak podkreśla się w orzecznictwie, z tego obowiązku nie zwalnia małżonków fakt pozostawania w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, z dnia 29 czerwca 2010 r. sygn. akt I FZ 229/09, z dnia 28 grudnia 2012 r. sygn. akt II FZ 981/12, oraz postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 3 marca 2016 r., I SA/Kr 1975/15 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.). Błędne jest zatem przekonanie skarżącego odnośnie skutków pozostawania z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej, albowiem nie ulega wątpliwości, że w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej (nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych), małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny i wzajemnej pomocy. W związku z tym, poszerzenie ustaleń faktycznych o dokumenty dotyczące bezpośrednio żony skarżącego, w celu ustalenia szeroko pojętej sytuacji majątkowej wnioskodawcy było w sprawie w pełni uzasadnione. Jak wynika z akt sprawy, także i w tym zakresie, uzasadnienie wniosku było wybiórcze, sprowadzające się jedynie do wskazania na źródło wynagrodzenia małżonki w postaci umowy o pracę, z miesięcznym dochodem netto w kwocie 3.000 zł. Niezależnie od zaniechania strony w zakresie żądanych przez referendarza sądowego dokumentów dotyczących sytuacji finansowej małżonki wnioskodawcy, z uzasadnienia referendarza sądowego wynika ponadto, że skarżący nie ujawnił faktu posiadania przez małżonkę strony udziałów w A (w której jest zatrudniona) oraz w B (w którym pełni funkcję prezesa zarządu). Jak dodatkowo ustalił referendarz sądowy, małżonka wnioskodawcy ma zarejestrowaną działalność (w CEiIDG) pod nazwą: C, prowadzoną pod adresem zamieszkania małżonków. W tym kontekście trafna jest konkluzja referendarza sądowego, że rzeczywista sytuacja małżonków może całkowicie odbiegać od tego, co wynika z informacji udostępnionych przez wnioskodawcę. Powzięte w tym stanie rzeczy wątpliwości, przy wybiórczym i lakonicznym uzasadnieniu wniosku - w ocenie Sądu – dawały referendarzowi sądowemu uzasadnione podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Trafnie przy tym uznał referendarz sądowy, że nawet przy uwzględnieniu informacji zawartych w aktach sprawy o sygn. akt I SA/Wr 893/17 rzetelna, pełna i wolna od wątpliwości ocena zdolności płatniczych strony nie jest w sprawie możliwa. Niewątpliwie, strona nie uczyniła zadość staranności w zakresie wyczerpującego udokumentowania swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej. Powyższe odnosi się także do braku wskazania (pomimo wezwania) na miesięczne wydatki trzyosobowej rodziny. Z treści informacji zawartych na formularzu wniosku wynika, że zadeklarowane przez stronę wydatki dotyczą kosztów przypadających na wnioskodawcę, a zatem nie uwzględniają potrzeb ani wydatków małżonki i syna, z którymi wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Wobec braku wyczerpującego obrazu sytuacji majątkowej wnioskodawcy, Sąd nie stwierdził również podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia jedynie od wpisu od skargi. Końcowo należy wskazać, że podobną argumentację przedstawił Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w postanowieniu z dnia 8 stycznia 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 893/17. Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.