I SA/Wr 974/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 października 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 974/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we W z dnia [...], nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2010 r. postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 października 2018 r. (sygn. akt I SA/Wr 974/17) o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na etapie skargi kasacyjnej skarżący, reprezentowany przez adwokata, wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że koszty te przekraczają możliwości finansowe wnioskodawcy i ograniczają jego prawo do sądu. W uzasadnieniu tego wniosku wnioskodawca wskazał, że nie ma żadnego majątku, a jedynym jego dochodem jest renta z ZUS w kwocie 755,96 zł, którą wnioskodawca w całości przeznacza na zobowiązania i stałe wydatki, jak: udział w czynszu (200 zł miesięcznie), leki (200 zł miesięcznie), telefon (20 zł miesięcznie), żywność (352 zł miesięcznie). Z treści wniosku wynika również, że wnioskodawca pozostaje z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej. Z zawartego we wniosku oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i synem (ur. [...] r.) i nie posiada jakiegokolwiek majątku poza wierzytelnością od A w wysokości 1.250.000 zł. Do jego żony należą nieruchomości niezabudowane (oświadczenie częściowo nieczytelne), o wartości ok. 20.000 zł. Małżonka wnioskodawcy uzyskuje miesięczny dochód z umowy o pracę (3.000 zł) oraz z podnajmu (2.400 zł brutto). Do wniosku załączono kopię decyzji ZUS z [...] o wysokości renty po potrąceniach 608,25 zł netto. Z dokumentów przedłożonych na wezwanie wynika, że w latach 2016 i 2017 wnioskodawca uzyskał przychód tylko z renty w kwotach odpowiednio 13.064,75 zł i 10.079,40 zł. Aktualnie jego renta wynosi 625,07 zł netto. Jako zestawienie miesięcznych wydatków wnioskodawca wymienił potrącenia komornicze 259,49 zł, czynsz i media 120 zł, wyżywienie 450 zł, środki czystości i leki 55,07 zł. Przedłożono też kopię pierwszej strony majątkowej umowy małżeńskiej. Nie nadesłano, zgodnie z wezwaniem, zeznań podatkowych żony wnioskodawcy, zaświadczenia o wysokości jej wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę, kopii umowy najmu, szczegółowego zestawienia miesięcznie ponoszonych wydatków przez rodzinę wnioskodawcy, wydruków historii rachunków bankowych posiadanych przez oboje małżonków, oświadczenia o posiadanych środkach transportu oraz oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika zastępującego skarżącego w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Postanowieniem z dnia 10 października 2018 r. (doręczonym pełnomocnikowi strony w dniu 30 października 2018 r.) starszy referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podniósł, że wnioskodawca udostępnił dane ograniczające się tylko i wyłącznie do jego stanu finansowego i majątkowego. Pominął natomiast całkowicie informacje dotyczące swojej małżonki, od czego nie zwalniał strony obowiązujący między małżonkami ustrój rozdzielności majątkowej. Na podstawie ogólnodostępnych informacji ujawnionych w Krajowym Rejestrze Sądowym referendarz ustalił, że małżonka wnioskodawcy, zatrudniona w B z najniższym wynagrodzeniem (będącym jednocześnie kwotą wolną od potrąceń) jest jednocześnie wspólnikiem z tej spółki z większością udziałów (70%). Jest też wspólnikiem C z większością udziałów (ponad 60%), gdzie pełni dodatkowo funkcje prezesa zarządu. Wskazując na powyższe referendarz uznał, że wnioskodawca z niewielką rentą może pozostawać na utrzymaniu żony, oraz, że rzeczywista sytuacja finansowa małżonków może całkowicie odbiegać od tego, co wynika z informacji udostępnionych przez wnioskodawcę. Zwrócił uwagę, że w sprawie niewiadomym pozostaje to na jakim poziomie kształtują się dochody małżonki, a wnioskodawca nie przedstawił wydruków historii rachunków bankowych, których dane pozwoliłyby potwierdzić deklarowany brak oszczędności. Wskazał także, że w sprawie nie zostały wyjaśnione ani udokumentowane dochody z podnajmu (nie wiadomo co jest jej przedmiotem), ani szczegóły związane z wierzytelnością na kwotę ponad 1.000.000 zł (czy jest to wierzytelność sporna, czy prowadzone jest w związku z tym postępowanie sądowe, czy jest to wierzytelność ściągana od dłużnika, czy ustalona jako nieściągalna). Z zachowaniem 7-dniowego terminu (w dniu 30 października 2018 r.) , wnioskodawca, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł sprzeciw od tego postanowienia, wnosząc o jego zmianę i przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu sprzeciwu wnioskodawca zarzucił, że przepis art. 27 k.r..o. statuuje obowiązek wzajemnego wspierania się małżonków, ale obowiązek ten należy rozpatrywać na gruncie spraw związanych z zaspokajaniem potrzeb rodziny. Zdaniem wnioskodawcy, nie sposób oczekiwać od małżonki by pomagała mu finansowo w sprawach z płaszczyzny jego majątku osobistego, skoro małżonkowie posiadają rozdzielność majątkową. W dalszej części sprzeciwu wnioskodawca zawarł polemikę ze stanowiskiem referendarza sądowego zarzucając, że z samego faktu posiadania przez małżonkę wnioskodawcy udziałów nie można wnioskować o jej możliwościach finansowych. Zwrócił uwagę, że małżonka wnioskodawcy incydentalnie wspiera męża finansowo, co czyni po to, aby mógł on zbilansować budżet potrzebny mu do przetrwania, co samo w sobie oznacza zaspokajanie potrzeb rodziny. Z urzędu należy wskazać, że do tej pory strona uiściła wpis sądowy od skargi w wysokości 2.187 zł (wpis ten został uiszczony w dniu 6 marca 2018 r. z rachunku bankowego D), zaś wpis od skargi kasacyjnej, wymagany na obecnym etapie sprawy, wynosi połowę wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej: p.p.s.a.) rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Stosownie zaś do treści art. 260 § 2 p.p.s.a. w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Dokonując na tej podstawie i w tych granicach kontroli zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego Sąd podzielił wnioski jakie z całokształtu materiału dowodowego sprawy wyprowadził referendarz sądowy odmawiając skarżącemu prawa pomocy w zakresie przez niego wnioskowanym. Przesłankami oceny wniosku były przepisy art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a Stosownie do treści tych przepisów, prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czyli w zakresie częściowym, przyznaje się osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy, odmawiając zaskarżonym postanowieniem wnioskowanego przez skarżącego prawa zasadniczą argumentację oparł na ocenie, że skarżący nie ujawnił stanu majątkowego swojej małżonki, z którą pozostaje w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Wiedzę o stanie majątkowym małżonki wnioskodawcy referendarz uznał za istotną w z punktu widzenia wynikającego z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 682, dalej: k.r.o.) obowiązku udzielania sobie przez małżonków (także pozostających w rozdzielności majątkowej) wzajemnego wsparcia finansowego. Kwestionując te ustalenia, skarżący stoi na stanowisku, że ciążący na małżonkach obowiązek udzielania sobie wzajemnego wsparcia dotyczy spraw związanych z zaspokajaniem potrzeb rodziny. W ocenie Sądu, zaskarżone postanowienie nie narusza art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a wnioski wyprowadzone przez referendarza sądowego z regulacji art. 27 k.r.o. są prawidłowe. Sąd podziela wyrażone w zaskarżonym postanowieniu stanowisko referendarza sądowego, że zawarcie przez małżonków umowy o rozdzielności majątkowej nie zwalniało skarżącego od możliwie wyczerpującego przedstawienia sytuacji majątkowej także swojej małżonki. Kwestia skutków zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na tle przepisów o przyznaniu prawa pomocy była wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi sądów administracyjnych, które zgodnie uznają, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 1 pkt 2 p.p.s.a. należy uwzględniać przepis art. 27 k.r.o. także wtedy, gdy małżonkowie zawarli umowę o rozdzielności majątkowej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6.10.2004 r., sygn. akt GZ 71/04, z dnia 29.06.2010 r. I FZ 229/09 z dnia 28.12.2012 r. sygn. akt II FZ 981/12, oraz postanowienie WSA z dnia 3.03.2016 r. I SA/Kr 1975/15 dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl.) Powołany przepis k.r.o., zdanie pierwsze, stanowi o tym, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Błędne jest stanowisko skarżącego podnoszone w sprzeciwie, że przepis ten znajduje zastosowanie jedynie do przypadków udzielania sobie rzez małżonków wzajemnego wsparcia finansowego w sprawach związanych z zaspokajaniem stricte potrzeb rodzinnych. Jak już podkreślono, wykładnia przepisu art. 27 k.r.o. na tle spraw z zakresu prawa pomocy jest ugruntowana i nie budzi wątpliwości, że obowiązek z art. 27 k.r.o. pozostaje aktualny także na gruncie spraw sądowych jednego z małżonków i związanego z tym faktem obowiązku pokrycia kosztów sądowych w danej sprawie. Poczyniona uwaga ma istotne znaczenie z punktu widzenia wymaganego od wnioskodawcy obowiązku wyczerpującego udokumentowania nie tylko własnej sytuacji majątkowej, ale w równym stopniu, możliwości płatniczych swojego małżonka. Stąd, zasadnym było wezwanie jakie w trybie art. 255 p.p.s.a. skierował do strony referendarz sądowy, obejmujące m.in. wezwanie do przedłożenia kopii zeznań podatkowych żony za rok 2016 i 2017, zaświadczenia pracodawcy z wykazanym stanowiskiem, okresem i wymiarem zatrudnienia oraz wysokością wynagrodzenia żony skarżącego, a nadto, obejmujące wezwanie do przedłożenia kopii umowy najmu. Sąd podziela tym samym stanowisko referendarza sądowego, że dla spełnienia przez wnioskodawcę przesłanki wyczerpującego zobrazowania sytuacji majątkowej małżonki wnioskodawca zobowiązany był przedstawić dokumentację dotyczącą – zarówno bieżących dochodów małżonki, jak i tych osiągniętych w latach 2016 i 2017 r. Jak również, odnoszącą się do wszystkich innych informacji mających wpływ na zdolności płatnicze małżonki. Niewątpliwie, przedłożenie rachunków bankowych należących do małżonki pozwoliłoby ustalić ewentualny stan oszczędności, zaś przedłożenie kopii umowy najmu pozwoliłoby zweryfikować to, czy podana przez wnioskodawcę na formularzu wniosku kwota czynszu najmu (podnajmu) odpowiada tej ustalonej w umowie. Wymaganych dokumentów wnioskodawca nie przedłożył. Nie dołączył ich także do sprzeciwu, w którym zawarł jedynie polemikę ze stanowiskiem wyrażonym w kwestionowanym postanowieniu. Taka sytuacja skutkować musi oceną, że skarżący nie dopełnił ciążącego na nim obowiązku zobrazowania swoich zdolności płatniczych w sposób rzetelny i wyczerpujący. Powyższe jedynie potwierdza zaniechanie strony w zakresie przedstawienia wydruków historii z własnego rachunku bankowego, lub ewentualnie, w zakresie podania informacji że takowych rachunków wnioskodawca nie posiada. Dodatkowo należy podnieść, że skarżący, pomimo wezwania, nie złożył oświadczenia o źródłach finansowania pełnomocnika reprezentującego go w sprawie. Uzupełniająco należy dodać, że o skutkach zawarcia umowy o rozdzielności majątkowej na tle ubiegania się o prawo pomocy, jak i o ciążącym na stronie – pomimo deklarowanego świadczenia rentowego - obowiązku wszechstronnego wykazania, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy w sprawie wypowiadał się już Sąd w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2018 r., wydanym na skutek wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2017 r. Skarżący składając kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy posiadał zatem wiedzę o okolicznościach, które zobowiązany jest wykazać, chcąc na dalszym etapie uzyskać prawo pomocy. Kierując się przedstawioną argumentacją, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.