II SA/Wr 157/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Filipowicz-Kremis Sędziowie: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Ewa Trojan po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Wojewody D. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wymeldowania z miejsca pobytu stałego oddala skargę w całości. Zaskarżoną decyzją Wojewoda D. (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy) nr [...] z dnia [...] utrzymał w mocy decyzję Wójta Gminy Ż. (dalej: organ I instancji) nr [...] z dnia [...] orzekającą o wymeldowaniu J. K. (dalej: skarżący) z miejsca pobytu stałego. Pismem z 30 V 2018 r. organ I instancji zawiadomił skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie wymeldowania go z miejsca pobytu stałego pod adresem S., gmina Ż. W celu ustalenia faktu zamieszkania skarżącego pod wskazanym adresem z zamiarem stałego przebywania organ przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w ramach którego zwrócił się do Komendy Powiatowej Policji w G. o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a także do Krajowego Rejestru Karnego, z zapytaniem, czy skarżący figuruje w kartotece osób pozbawionych wolności oraz poszukiwanych listem gończym. Organ I instancji uzyskał odpowiedź, z której wynikało, że skarżący nie widnieje we wskazanej kartotece. Z pisma Komendy Powiatowej Policji w G. wynika zaś, że pomimo kilkukrotnych wizyt pod adresem S., gmina Ż., nikogo tam nie zastano. Z rozmów przeprowadzonych przez funkcjonariuszy policji z sąsiadami wynika, że dom stoi pusty, zaś skarżący zamieszkuje w G. Pismem z dnia 28 VI 2018 r. organ I instancji ponownie przesłał skarżącemu zawiadomienie o wszczęciu postępowania na adres w G., gdyż uprzednio wysłane zawiadomienie na adres w S. powróciło jako nieodebrane. Pod adresem w G. skarżący odebrał przesyłkę osobiście. Nadto organ przesłuchał kilku świadków, w tym A. C. – sołtysa wsi S., która jest najbliższą sąsiadką skarżącego. Z jej zeznań wynika, że budynek w którym zameldowany jest skarżący przypomina budynek gospodarczy. Świadek zeznał, że skarżący rzadko jest tam widywany, sam zaś widział skarżącego miesiąc wcześniej. Świadek stwierdził, że skarżący nie nocuje w S., wraca bowiem do G., w którym ma drugie mieszkanie. Pismem z 13 VII 2018 r. skarżący zwrócił się do Gminy Ż. z wnioskiem dowodowym o przesłuchanie w charakterze świadkach sześciu wskazanych z imienia i nazwiska osób, a także o przeprowadzenie dowodu z oględzin po uprzednim uzgodnieniu terminu oraz o przesłuchanie skarżącego w miejscu zamieszkania również po uprzednim uzgodnieniu terminu. Skarżący pomimo wezwania przez organ I instancji o wskazanie adresów wymienionych osób, nie podał dodatkowych danych umożliwiających skontaktowanie się z tymi osobami przez organ. Ostatecznie organ I instancji wezwał trzy spośród wskazanych osób do złożenia zeznań, których dane organ pozyskał z rejestru mieszkańców gminy Ż.: A. L., a także G. Ż. oraz W. Ż., którzy dwukrotnie odmówili odebrania korespondencji. Z zeznań A. L. złożonych 21 IX 2018 r. wynika, że nie potrafi stwierdzić, czy skarżący mieszka w Ż. pod wskazanym adresem. Świadek widział skarżącego ostatni raz około tygodnia wcześniej w ogrodzie koło domu, zaś w lipcu był u niego w domu, w którym widział łóżko, butlę gazową oraz kuchenkę. Pozostałych świadków będących sąsiadami skarżącego w miejscowości Słone, organ I instancji przesłuchał z własnej inicjatywy, o czym również zawiadomił skarżącego. B. D. zeznała, że widuje skarżącego w S., jednak nie wie czy zamieszkuje w tej miejscowości. Świadek widuje skarżącego uprawiającego pole, spotyka go na zebraniach i czasami widzi go koło obejścia. Organ I instancji przesłuchał nadto A. S., która zeznała, że ciężko jest stwierdzić, co dzieje się na podwórku skarżącego, gdyż posesja jest ogrodzona oraz znajduje się na niej duża ilość drzew, jednak widuje na miejscu samochód skarżącego. Ponadto, świadek zeznał, że nie widział, by skarżącego odwiedzała rodzina lub znajomi, podobnie jak nie zaobserwował, by świadek wracał do domu z zakupami. Z zeznań I. S. wynika zaś, że czasami widuje skarżącego przed jego domem, jednakże nie widać co dzieje się na terenie posesji, podobnie jak nie widać, czy w domu jest zapalone światło, z uwagi na ogrodzenie oraz drzewa. Świadek A. D. A. oświadczyła, że ostatni raz widziała skarżącego około miesiąc wcześniej przy bramie na jego posesji. Żaden ze świadków nie widział, by z posesji skarżącego wywożone były odpady. W dniu 2 VIII 2018 r. pracownicy organu I instancji przeprowadzili oględziny przedmiotowej nieruchomości, o których zawiadomiono skarżącego. Skarżący oświadczył na miejscu, że nie zgadza się na przeprowadzenie oględzin, odmawia składania wyjaśnień oraz podpisania protokołu. Przebieg oględzin obserwował z samochodu zaparkowanego przy ulicy. Pracownicy przeprowadzili zatem oględziny jedynie w takim zakresie, w jakim było to możliwe przez ogrodzenie. Z protokołu oględzin wynika, że za ogrodzeniem znajdują się liczne drzewa, sama nieruchomość zaś jest niewidoczna i nieoznaczona numerem. Teren wokół ogrodzenia i za nim jest mocno porośnięty trawą oraz innymi roślinami, nieuporządkowany i od dłuższego czasu niekoszony. Pismem z 5 IX 2018 r. organ I instancji zwrócił się do sekretarza Gminy Ż. z prośbą o udzielenie informacji, czy do nieruchomości skarżącego doprowadzona jest woda oraz kanalizacja, jeżeli tak to jakie jest ich zużycie oraz kiedy była wystawiona ostatnia faktura. W odpowiedzi poinformowano, że do posesji w miejscowości S. doprowadzona jest woda, zaś jej zużycie wynosiło 2 m3 w okresie od 24 IX 2014 r. do 27 V 2016 r. oraz 0 m3 w okresie 28 V 2016 r. do 28 IX 2017 r. Ostatnia faktura wystawiona została 28 IX 2017 r. Faktury nie są przez skarżącego regulowane, a wezwania do zapłaty nie są odbierane. Ponadto, wskazano, że nieruchomość jest nie podłączona do kanalizacji. Skarżący odmówił złożenia wyjaśnień, do których w ramach pomocy prawnej wezwał go Urząd Miasta G. Z uwagi niepodejmowanie korespondencji wysyłanej zarówno pod adres zameldowania w S., jak i w G., organ I instancji podjął próbę doręczenia pisma informującego o możliwości zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do tych dowodów oraz pisma informującego o przedłużeniu terminu załatwienia sprawy osobiście w siedzibie Urzędu Gminy Ż., do której skarżący udał się celem wzięcia udziału w sesji rady gminy. Skarżący odmówił przyjęcia korespondencji. W uzasadnieniu skarżonej decyzji organ odwoławczy podkreślił, że o ile przepisy prawa nie wskazują ile czasu osoba zameldowana w danym lokalu na pobyt stały ma w nim faktycznie przebywać, to jednak kierować się należy w tym zakresie proporcjami okresów obecności i nieobecności tej osoby w lokalu. W ocenie organu odwoławczego, materiał dowodowy zebrany w sprawie świadczy jedynie o sporadycznych pobytach skarżącego w przedmiotowej nieruchomości w S. Podkreślono ponadto, że w treści odwołania skarżący sam stwierdził, że z uwagi na stan zdrowia nie może prowadzić pojazdów, a wobec uczęszczania jego niepełnoletniego syna do szkoły w G., niejako z konieczności zamieszkuje od poniedziałku do piątku w G. W ocenie organu okoliczności te nie przesądzają jednak o tym, że zamieszkiwanie przez skarżącego w G. jest niedobrowolne, gdyż podjął on świadomą – choć wywołaną zmianą okoliczności życiowych - decyzję o zamieszkaniu w G. W świetle powyższych okoliczności, organ odwoławczy podzielił ocenę wyrażoną w decyzji pierwszoinstancyjnej przyjmując, że spełnione zostały przesłanki wydania decyzji o wymeldowaniu skarżącego z miejsca stałego pobytu. W skardze na powyższą decyzję skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej decyzji, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Skarżący zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie art. 7, art. 8, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm., dalej: k.p.a.). Skarżący podkreślił, że nieruchomość, w której jest zameldowany stanowi jego ojcowiznę, z którą czuje się związany emocjonalnie, w której zaspokaja swoje potrzeby mieszkaniowe. Skarżący zauważył, że bierze aktywny udział w życiu miejscowości, na dowód czego przywołał okoliczność prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego, którego przedmiotem jest sporna budowa szybu wydechowego w S. przez A S.A. W ocenie skarżącego organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób niekompletny, zaś pominięte przez nie dowody mogłyby wpłynąć na końcową ocenę w sprawie. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi. Zwrócił przy tym uwagę, że skarżący utożsamia interes społeczny w utrzymaniu jego zameldowania w S. ze swoimi działaniami na rzecz ochrony powietrza w tej miejscowości. Organ II instancji podkreślił, że interesu społecznego w niniejszej sprawie dopatrywać się można jedynie w zakresie doprowadzenia do zgodności zapisów ewidencji ludności z faktycznym miejscem pobytu osób, na których ciąży obowiązek zameldowania się lub wymeldowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa, zaś pewne uchybienia procesowe organów nie miały znaczenia istotnego. Przedmiotem niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego jest kwestia prawidłowości wymeldowania J. K. z pobytu stałego z nieruchomości pod adresem: S., gmina Ż. Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o przepis art. 35 ustawy z 24 IX 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2017 r., poz. 657, ze zm.) – dalej jako "ustawa", zgodnie z którym organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle art. 28 ust. 4 ustawy zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. W kolejnych przepisach ustawy wyrażono treść obowiązku meldunkowego, zgodnie z którym obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest się wymeldować (art. 33 ust. 1 ustawy). Z treści przywołanych przepisów wynika, że obowiązek wymeldowania powstaje w przypadku zmiany miejsca pobytu stałego, a działanie takie związane jest z koniecznością utrzymania aktualnych wpisów w ewidencji ludności. Obywatel ma zatem obowiązek potwierdzenia faktu swojego pobytu w określonym miejscu, a więc zamieszkiwania w określonej miejscowości pod określonym adresem. Wypełnianie omawianego obowiązku przez obywateli jest zarazem gwarancją prawidłowego - aktualnego i odpowiadającego rzeczywistości - prowadzenia ewidencji ludności przez organy państwa, służy zatem wyłącznie celom ewidencyjnym. Zaprezentowane stanowisko, znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 V 2002 r., sygn. akt K 20/01 (OTK- A 2002, Nr 3, poz. 34), w którym wskazano, że: "ewidencja ludności służy zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie jest ona formą kontroli nad legalnością zamieszkania i pobytu". Pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania (art. 25 ust. 1 ustawy). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały (na stałe). Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 ustawy, jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne (m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 V 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09, opubl. w CBOSA). Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, w oparciu o analizę akt sprawy stwierdzić należy, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i na tej podstawie dokonały prawidłowej oceny zarówno w zakresie rzeczywistego przebywania skarżącego pod wskazanym adresem, jak w zakresie zamiaru (a ściśle jego braku) w przebywania w tym miejscu na stałe. Pierwsza wskazana przesłanka, jako że ma obiektywny charakter zdaje się być łatwiejsza do oceny. Badając, czy skarżący rzeczywiście przebywa w nieruchomości w S. pod wskazanym adresem organ w sposób kompleksowy ustalił okoliczności istotne dla tego ustalenia. Przesłuchał mieszkańców nieruchomości sąsiednich, przeprowadził oględziny nieruchomości, wystąpił do właściwej miejscowo Komendy Policji o dokonanie rozeznania, wystąpił o informacje w zakresie zużycia wody oraz podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej. W ocenie Sądu wymienione czynności wyjaśniające dały podstawy do przyjęcia oceny, zgodnie z którą skarżący nie przebywa stale pod wskazanym adresem. Z zeznań świadków zgodnie wynika, że widują skarżącego w pobliżu jego nieruchomości jedynie sporadycznie, nikt również nie miał okazji widzieć jak skarżący przyjeżdża do domu z zakupami lub by z nieruchomości były odbierane odpady. Ponadto zużycie wody w trzyletnim okresie wynoszące 2 m3, a przy tym brak podłączenia nieruchomości do sieci kanalizacyjnej, wskazują że lokal pozostaje niezamieszkany. Przeprowadzone oględziny oraz dokumentacja fotograficzna w aktach sprawy, potwierdzają, że teren wokół nieruchomości jest sporadycznie użytkowany. Nie bez znaczenia dla sprawy – zwłaszcza biorąc pod uwagę stawiane organom przez skarżącego zarzuty dotyczące prawidłowości ustalenia stanu faktycznego – jest brak współpracy skarżącego z organami. Skarżący pojawiając się na miejscu oględzin odmówił pracownikom organu I instancji udzielenia wyjaśnień oraz podpisania protokołu oddalając się następnie z posesji. Nadto, skarżący stawił się osobiście w Urzędzie Miasta G., który wezwał go do złożenia wyjaśnień w ramach pomocy prawnej, jednak wyłącznie celem odmowy złożenia wyjaśnień. Złożony przez skarżącego wniosek dowodowy dotyczący przesłuchania sześciu osób bez wskazania – pomimo późniejszych wezwań organu I instancji – adresów tych osób, stanowi wyraz jedynie iluzorycznej współpracy z organami w zakresie ustalenia stanu faktycznego. Wskazać należy, że o ile w istocie zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. to na organach spoczywa obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to niepodejmująca współpracy z organem strona musi liczyć się z ewentualnymi negatywnymi konsekwencjami niemożności ustalenia pewnych składników stanu faktycznego lub wyprowadzenia oceny prawnej na podstawie przeprowadzonych dowodów, gdy części dowodów nie można było przeprowadzić z uwagi na postawę strony. Podobne stanowisko reprezentuje Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia z dnia 16 IV 2019 r. sygn. akt I OSK 1711/17 (publ. w CBOSA) podkreślił, że ciążąca na organach powinność zbadania wszystkich okoliczności istotnych w sprawie w żaden sposób nie może usprawiedliwiać bierności zainteresowanej strony oraz nie zwalnia jej z obowiązku współdziałania z organem w wyjaśnieniu sprawy. Jeżeli organ wyprowadził określone ustalenia dotyczące stanu faktycznego z posiadanych, nienasuwających zastrzeżeń dokumentów, to skuteczne ich zakwestionowanie wymaga przedłożenia stosownego kontrdowodu przez stronę postępowania, zwłaszcza gdy z określonych faktów zamierza ona wyprowadzić korzystne dla siebie skutki prawne. Bez wątpienia większe trudności dowodowe sprawia ustalenie istnienia zamiaru skarżącego przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że przesłanka istnienia zamiaru przebywania w określonym miejscu związana jest z kategorią dobrowolności. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 26 VII 2017 sygn. akt II OSK 2106/16 (publ. CBOSA) podkreślił, że opuszczeniem lokalu jest nie tylko fizyczne nieprzebywanie, ale i jednoczesne zerwanie związków z dotychczasowym lokalem. Jakkolwiek jednak zamiar ten, rozumiany jako przejaw woli osoby opuszczającej lokal, ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu. Wobec tak rozumianej dobrowolności w zakresie nieprzebywania w miejscu stałego zameldowania stwierdzić należy, że skarżący sam w treści odwołania przytacza okoliczności świadczące o skoncentrowaniu swojego ośrodka interesów osobistych w G. Skarżący stwierdził bowiem, że przebywa w G. w dni powszednie z uwagi na obowiązek szkolny syna, a nadto ma problemy z prowadzeniem samochodu z uwagi na swój stan zdrowia. Okoliczności te wprost wskazują, że skarżący zasadniczo przebywa w G. Jednocześnie bez znaczenia dla oceny istnienia zamiaru przebywania w miejscu stałego zameldowania jest zaangażowanie skarżącego w spór z A S.A. Z treści zeznań świadków wynika bowiem, że skarżący uprawia ziemię w S., co z jednej strony wyjaśnia okazjonalne wizyty skarżącego w tej miejscowości, z drugiej jednak nie daje wystarczających podstaw do przyjęcia, że skarżący właśnie w tym miejscu ma swojej centrum życiowe. Co więcej, podkreślić należy, że nie jest wystarczające samo twierdzenie skarżącego, że ma zamiar stałego zamieszkiwania w S., skoro oświadczeniu temu nie towarzyszy faktyczne zamieszkiwanie. Wobec powyższego Sąd nie podzielił wyrażonych przez skarżącego zarzutów naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. Organy zebrały materiał dowodowy w sposób służący rzetelnemu wyjaśnieniu istotnych dla sprawy okoliczności stanu faktycznego w sposób wyczerpujący i usystematyzowany. W konsekwencji przyjąć należy, że organ odwoławczy w oparciu o tak ustalony stan faktyczny dokonał prawidłowej oceny niezamieszkiwania skarżącego na stałe pod wskazanym adresem. Słusznie też organ odwoławczy zasygnalizował pewne uchybienia procesowe w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu dowodowym jednak skutecznie wykazał, że nie miały one istotnego wpływu na wynik postępowania. Do uchybień takich należy brak pouczenia o możliwości wniesienia ponaglenia w pismach informujących o nowym terminie załatwienia sprawy oraz niepełne pouczenie w wydanej decyzji pomijające pouczenie o możliwości i skutkach zrzeczenia się odwołania. Nieistotnym uchybieniem procesowym pozostającym bez wpływu na wynik sprawy jest również wezwanie świadków do złożenia zeznań przez pełnomocnika lub na piśmie oraz w określonym przedziale godzinowym. Reasumując, Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy ocenę sprowadzającą się do twierdzenia, że skarżący przebywa pod adresem S., Ż., Gmina Ż. jedynie okazjonalnie, zasadniczo czyniąc centrum życiowym mieszkanie w G. Przemawiają za tym zarówno przeprowadzone dowody, treść odwołania – co wobec odmowy złożenia przez skarżącego wyjaśnień stanowi jedyne oświadczenie pochodzące bezpośrednio od niego, jak i okoliczność podejmowania części korespondencji pod adresem w G., przy jednoczesnym niepodejmowaniu jakiejkolwiek korespondencji pod adresem w S. Mając powyższe na względzie Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ustawy z 30 VIII 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302).