II SA/Wr 221/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mieczysław Górkiewicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata W. B. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi W. Ł. na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2009r. nr 281/2009 w przedmiocie wymierzenia kary z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu postanawia: przyznać adwokatowi W. B. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w drugiej instancji kwotę 2488,80 zł złotych (dwa tysiące czterysta osiemdziesiąt osiem złotych i osiemdziesiąt groszy), na którą składa się: kwota 1800 złotych (tysiąc osiemset złotych) za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej i 396 złotych (trzysta dziewięćdziesiąt sześć złotych) należnego podatku od towarów i usług oraz kwota 240 zł tytułem kosztów postępowania zażaleniowego i 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy) należnego podatku od towarów i usług. Uzasadnienie: Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. sygn. akt II SA/Wr 221/09 odmówił przyznania adwokatowi W. B. opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że postanowieniem z dnia 27 listopada 2009 r. przyznano skarżącemu prawo pomocy m.in. w zakresie ustanowienia adwokata. Na tej podstawie, po wystąpieniu sądu do Okręgowej Rady Adwokackiej we Wrocławiu, na pełnomocnika skarżącego został wyznaczony w dniu 6 stycznia 2010 r. adwokat W. B.. Pełnomocnik wraz ze skargą kasacyjną z dnia 2 lutego 2010 r. wniósł o "zasądzenie od organów administracyjnych na rzecz skarżącego należnych kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych". Postanowieniem z dnia 19 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił skargę kasacyjną w związku z faktem, że pełnomocnik skarżącego nie złożył wraz ze skargą kasacyjna wniosku o przywrócenie terminu do jej złożenia. W dniu 5 marca 2010 r. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, a w dniu 11 marca 2010 r. pełnomocnik złożył zażalenie na ww. postanowienie z dnia 19 lutego 2010 r. Postanowieniem z dnia 19 marca 2010 r. sąd odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, wskazując, że zachowanie pełnomocnika w sprawie było przejawem braku zwykłej staranności w prowadzeniu sprawy, prawdopodobnie przeoczeniem noszącym cechy niedbalstwa. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie pełnomocnika skarżącego złożone na postanowienie z dnia 19 marca 2010 r. podkreślając, że profesjonalny pełnomocnik powinien posiadać odpowiednią znajomość procedury sądowej, pozwalającą mu w sposób skuteczny reprezentować jego mocodawcę. Również w tym dniu Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wniesione przez pełnomocnika skarżącego na postanowienie z dnia 19 lutego 2010 r. odrzucające skargę kasacyjną. Pismem z dnia 5 lipca 2010 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił o przyznanie mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu oraz w postępowaniu zażaleniowym i kasacyjnym w łącznej wysokości 7.978, 80 (siedem tysięcy dziewięćset siedemdziesiąt osiem 80/1000) złotych. Postanowieniem z dnia 6 sierpnia 2010 r. referendarz sądowy odmówił przyznania adwokatowi kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Pismem z dnia 19 sierpnia 2010 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw adresowany do "Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu" od postanowienia z dnia 6 sierpnia 2010 r. zarzucając mu naruszenie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), poprzez zastosowanie błędnej wykładni celowościowej. Jednocześnie wniósł o "uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu bądź ewentualnie zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej według norm przepisanych". W uzasadnieniu, obok polemiki z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wskazującą na "rażącą nieznajomość procedury sądowoadministracyjnej" pełnomocnik m.in. powołał się na pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 12 lipca 2004. sygn. akt FSK 1187/04 zgodnie z którym "mimo nieprofesjonalnego sporządzenia skargi kasacyjnej przez pełnomocnika działającego z urzędu, przysługuje mu wynagrodzenie". Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, że pełnomocnik obowiązany jest wykonywać czynności zawodowe zgodnie z obowiązującymi przepisami, według najlepszej woli i wiedzy, uczciwie, rzeczowo i z należytą starannością. W ocenie Sądu skarga kasacyjna sporządzona przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika ponad sześć miesięcy od dnia doręczenia z uzasadnieniem postanowienia odrzucającego skargę złożoną w tej sprawie, lecz bez jednoczesnego wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia nie stanowi czynności prawnej za którą należy się wynagrodzenie. Sąd stwierdził, że sporządzenie skargi kasacyjnej po tak długim upływie czasu od dnia otrzymania odpisu postanowienia odrzucającego skargę bez odpowiedniego wniosku o przywrócenie terminu, realnie uniemożliwiło skarżącemu skorzystanie w ramach przyznanego jemu prawa pomocy, z ochrony interesu prawnego w toku postępowania sądowego w drugiej instancji. Sąd wskazał, że rozstrzygając wniosek o przyznanie kosztów, należy mieć na uwadze przede wszystkim to, czy czynność, za którą pełnomocnik domaga się opłaty, spełnia podstawowe elementy profesjonalizmu, takie jak umiejętność prawidłowego zredagowania pisma procesowego pod względem formalnoprawnym. Jeżeli pismo z przyczyn formalnych nie wywołało żadnych skutków (skarga kasacyjna odrzucona), to nie można przyjąć, że czynność została w istocie zrealizowana (skarga kasacyjna nie została rozpoznana). Sąd podkreślił, że rozstrzygając o kosztach wynagrodzenia pełnomocnika za udzieloną pomoc prawną (stanowiących wszakże jeden ze składników kosztów sądowych), należy mieć na względzie, czy owa pomoc prawna była celowa, udzielona słusznie i zasadnie, czy też jak w przedmiotowej sprawie pomoc prawna była zupełnie nieprzydatna. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, odmówił przyznania adwokatowi W. B. opłaty za czynności z tytułu zastępstwa prawnego świadczonego z urzędu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł adwokat W. B., zaskarżając je w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. "art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) w związku z art. 16 § 2 i art. 29 ust. 1 Prawa o adwokaturze w związku z § 18 ust. 1 lit. A rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie z urzędu (...)" poprzez ich błędną celowościową wykładnię – sprzeczną z literalnym brzmieniem przepisu i w konsekwencji nieprzyznanie pełnomocnikowi z urzędu kosztów nieopłaconej obrony od Skarbu Państwa za postępowanie sądowe, w sytuacji gdy ustawowym wymogiem przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach przyznanego stronie prawa pomocy jest faktyczne udzielenie pomocy prawnej stronie, oraz złożenie przez pełnomocnika oświadczenia o nieopłaceniu przez stronę wynagrodzenia. Z tych względów pełnomocnik wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. Postanowieniem z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt II OZ 1119/10 Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia powołując się na przepisy art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. oraz § 2. 1. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1348 ze zm.). wskazał, że znajdujące się we wskazanych przepisach zwroty, takie jak "(...) adwokat otrzymuje (...) wynagrodzenie" oraz "zasądzając opłatę za czynności adwokata (...)", jednoznacznie wskazują na obowiązek Sądu rozpoznania wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zasądzenia opłaty za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego. Podobnie, zdaniem NSA, z analizy dyskusji odbywającej się w połączonych Komisjach Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Ustawodawczej nad projektem ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynika, że zamiarem projektodawcy, a w konsekwencji również ustawodawcy było wprowadzenie przepisów "rozstrzygających" o przyznaniu pełnomocnikom wynagrodzenia. Tym samym, nie jest niemożliwe odstąpienie od wyników wykładni językowej na rzecz rezultatów wykładni systemowej, czy funkcjonalnej. Muszą za tym przemawiać jednak przede wszystkim: niejasność znaczenia przepisu po zastosowaniu reguł wykładni językowej i szczególne wartości oraz cele przemawiające za odstąpieniem od rezultatu wykładni językowej. Przykładowo, niejednokrotnie występują sytuacje w których ustawodawca wprowadzając zmiany określonych przepisów wykonuje obowiązek dostosowania systemu prawnego do wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Źródłem wartości, mających wpływ na odczytanie treści wprowadzonej regulacji będzie wówczas niewątpliwie uzasadnienie takiego orzeczenia. Skoro jednak, zdaniem Sądu II instancji, znaczenie przepisu zawartego w art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie budzi wątpliwości, to sąd obowiązany jest zasądzić na rzecz wyznaczonego adwokata, radcy prawnego, doradcy prawnego albo rzecznika patentowego wynagrodzenie według zasad określonych w przepisach odrębnych. Nakład pracy pełnomocnika, charakter sprawy, wkład jego pracy w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia powinny być brane pod uwagę ustalając wysokość opłaty za czynności pełnomocnika. Nie ma również przeszkód aby w razie stwierdzenia w toku rozpoznawania sprawy istotnych naruszeń prawa lub okoliczności mających wpływ na ich powstanie, skład orzekający sądu, w formie postanowienia, poinformował właściwe organy lub ich organy zwierzchnie o tych uchybieniach (art. 155 § 1 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Ponadto Sąd podkreślił, że również strona, swoje niezadowolenie (ewentualne - bo nie można go przesądzić również na gruncie niniejszej sprawy rozpoznając wniosek o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej) ze sposobu reprezentowania jej przez wyznaczonego z urzędu pełnomocnika, powinna zgłosić organom właściwych korporacji zawodowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Rozpatrując ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, mając na względzie wytyczne zawarte w wyżej powołanym postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt II OZ 1119/10 oraz przedstawione wyżej okoliczności Sąd uznał, że pełnomocnikowi należy przyznać opłatę za zastępstwo prawne w łącznej wysokości tj. 2488,80 zł zł (kwota ta zawiera podatek VAT) wyliczoną stosownie do § 19 w zw. z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. b i d oraz w zw. z § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 z późn. zm.) w zw. art. 5 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 8 ust. 1 w zw. z art. 41 ust. 1 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535 ze zm.). Wniosek pełnomocnika skarżącego o przyznanie opłaty za zastępstwo prawne w zakresie przekraczającym ww. kwotę jest bezzasadny. Wymieniona we wniosku kwota żądanego wynagrodzenia wskazuje, że pełnomocnik błędnie ją wyliczył w oparciu o pkt 1 § 18 ww. rozporządzenia, który to przepis określa stawki minimalne wynagrodzenia pełnomocnika za dokonywanie czynności przed sądami administracyjnymi w pierwszej instancji, żąda przyznania kosztów nieopłaconej w całości pomocy prawnej udzielonej z urzędu w także postępowaniu w I instancji. Tymczasem postanowienie odrzucające skargę w tej spawie zostało wydane w dniu 1 lipca 2009 r. a pełnomocnik został wyznaczony dla skarżącego w dniu 6 stycznia 2010 r. W tym miejscu należy przypomnieć, że postępowanie w pierwszej instancji kończy się z chwilą wydania przez sąd administracyjny wyroku lub postanowienia kończącego postępowania w sprawie i wszelkie czynności dokonane po tej chwili uznawane są za dokonane już w postępowaniu "w drugiej instancji", a podstawą określenia wynagrodzenie pełnomocnika za ich dokonanie jest pkt 2 § 18 ww. rozporządzenia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- zwanej dalej u.p.s.a. (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), wyżej wskazanych przepisów orzeczono jak w sentencji.