II SA/Wr 277/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Halina Kremis po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 27 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. W. i M. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. W. i M. W. na Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w T. w przedmiocie niewykonania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 362/05 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 29 czerwca 2012 r. (sygn. akt II SA/Wr 277/12) odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zażalenie wnioskodawców na to postanowienie zostało oddalone prawomocnym postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2012 r. (sygn. akt II OZ 718/12). W reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, będące wykonaniem prawomocnego zarządzenia o ustaleniu wysokości wpisu, D. W. i M. Wn. złożyli kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 15 stycznia 2013 r. (sygn. akt II SA/Wr 277/12) odmówił wnioskodawcom przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny prawomocnym postanowieniem z dnia 7 marca 2013 r. (sygn. akt II OZ 154/13) oddalił zażalenie wnioskodawców na to postanowienie. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. (sygn. akt II SA/Wr 277/12) odrzucił skargę D. i M. W. w niniejszej sprawie. Postanowienie to jest prawomocne od dnia 23 maja 2013 r. Wnioskiem złożonym w dniu 15 kwietnia 2013 r. D. i M. W. złożyli ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie w dniu 21 maja 2013 r. do akt wpłynął wniosek złożony na urzędowym formularzu, zawierający wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Referendarz sądowy WSA we Wrocławiu postanowieniem z dnia 23 maja 2013 r. (sygn. akt II SA/Wr 277/12) przyznał wnioskodawcom prawo pomocy w części dotyczącej ustanowienia adwokata (pkt I) i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie (pkt II). W terminie ustawowym D. i M. W. złożyli sprzeciw od tego postanowienia, podnosząc, że nie zgadzają się z pkt II orzeczenia referendarza i uważają, że należy im przyznać zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Stosownie do art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W rozpoznawanym obecnie przez sąd przypadku kwestia przyznania D. i M. W. prawa pomocy była już dwukrotnie prawomocnie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny, o czym wspomniano już na wstępie. Wobec tego należało przyjąć, że kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy nie jest wnioskiem nowym, ale wnioskiem złożonym w trybie art. 165 p.p.s.a., czyli zmierzającym do weryfikacji poprzedniego postanowienia wskutek zmiany okoliczności (prawnych lub faktycznych) sprawy. Nie jest bowiem możliwe złożenie nowego wniosku dotyczącego kwestii już rozstrzygniętej (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FZ 106/08 oraz postanowienie NSA z 6 maja 2008 r., sygn. akt I OZ 308/08, orzeczenia.nsa.gov.pl). Przesłanki wymienione w art. 246 p.p.s.a. mają charakter dynamiczny i ich późniejsze wystąpienie może powodować, również w przypadku uprzedniego prawomocnego oddalenia wniosku strony o przyznanie prawa pomocy, konieczność udzielenia tego prawa w odpowiednim zakresie. Stąd też kolejny wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, złożony po uprawomocnieniu się poprzedniego postanowienia oddalającego takie żądanie, nie podlega odrzuceniu, tylko merytorycznemu rozpoznaniu. Jednakże sąd w niniejszej sprawie przyjmuje za Naczelnym Sądem Administracyjnym że ponowne rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy jest dopuszczalne, ale z uwagi na takie okoliczności, które powstały (wyszły na jaw) później i w sposób zasadniczy zmieniają sytuację materialną strony (zob. postanowienie z 4 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 564/08). Wskazać należy, że sprzeciw złożony od orzeczenia referendarza sądowego powoduje utratę mocy przez to orzeczenie w całości. Wobec tego na obecnym etapie wniosek skarżących podlega rozpoznaniu przez sąd. Zdaniem sądu, zgodnie z przytoczonymi przepisami obowiązkiem skarżących było wykazanie, że nie są oni w stanie ponieść kosztów sądowych i opłacić adwokata bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a nadto wykazanie, że między poprzednim rozpoznaniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, a datą złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie doszło do takiej zmiany okoliczności, która aktualnie uzasadniałaby przyznanie wnioskodawcom prawa pomocy. W ocenie sądu rozpoznającego wniosek, ze złożonych przez skarżących dokumentów nie wynika, aby sytuacja majątkowa skarżących uległa pogorszeniu, które uzasadniałoby przyznanie im obecnie prawa pomocy. W poprzednio złożonych wnioskach (z dnia 4 maja i z dnia 18 października 2012 r.) wnioskodawcy podali, że ich łączny dochód miesięczny wynosi odpowiednio: 2.523 zł i 1.849 zł. Tamte wnioski zostały przez sądy administracyjne obu instancji rozpoznane w ten sposób, że odmówiono wnioskodawcom przyznania prawa pomocy, a rozstrzygnięcia sądów stały się prawomocne. Obecnie wniosek o przyznanie prawa pomocy zawiera – znane sądowi także z innych pism procesowych skarżących – passusy na temat "bezprawia", "żebractwa" i "dyskryminacji", na które skarżący są rzekomo narażeni w sądzie. Z okoliczności istotnych dla rozpoznania wniosku podano jedynie, że skarżący są współwłaścicielami działki nr [...] i działki nr [...] w N. (o pow. 2588 m2), nie posiadają innego wartościowego majątku, gospodarstwo domowe prowadzą sami, a utrzymują się z emerytury w łącznej kwocie 2.400 zł (D. W. otrzymuje 905 zł, a M. W. 1.495 zł). Jeśli chodzi o koszty utrzymania skarżących, to z lakonicznych wyjaśnień towarzyszących poprzednim wnioskom można wnioskować, że składają się na nie w dalszym ciągu opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i leki (we wniosku z maja 2012 r. ok. 470-880 zł, a we wniosku z października 2012 r. około 550-750 zł). W dalszym ciągu wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów źródłowych na poparcie wysokości ponoszonych wydatków na utrzymanie. Innych danych pozwalających na ocenę wniosku skarżących dokumenty prezentowane przez stronę nie zawierają. W tym stanie rzeczy sąd stwierdził, że obecnie dochody skarżących są większe, niż kiedy ostatnio rozpoznawano ich wniosek o przyznanie prawa pomocy. Uprzednio dwukrotnie wnioski skarżących załatwiono negatywnie. Skoro więc aktualnie dochody skarżących kształtują się na wyższym poziomie, to należy wyrazić przekonanie, że nie wykazano istnienia takich okoliczności, które uzasadniałyby uchylenie lub zmianę prawomocnego postanowienia sądu w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Podkreślić bowiem należy, że nie zostało przez skarżących w żaden sposób wykazane, iż nie są w stanie ponieść kosztów sądowych i kosztów zastępstwa adwokackiego w zainicjowanym przez siebie postępowaniu. Natomiast odnośnie do oceny zasadności wniosku o ustanowienie skarżącym pełnomocnika, to należało również uwzględnić zdolność strony do samodzielnego prowadzenia sporu sądowego, tak by prawo strony do sądu z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, w tym postulat wyjaśnienia sprawy, zostało urzeczywistnione. Jednakże konstytucyjne prawo do sądu nie może być absolutyzowane i traktowane jako prawo samoistne, albowiem prawo to zawsze musi być skorelowane ze sprawą, której można nadać bieg w toku postępowania sądowego. Prawo do sądu nie jest również tożsame z koniecznością przyznania stronie prawa pomocy w zakresie przyznania profesjonalnego pełnomocnika. Przepisy art. 245 i art. 246 p.p.s.a. nie zakładają w tym względzie automatyzmu, ale kwestię ustanowienia adwokata w trybie przyznania prawa pomocy wiążą ze spełnieniem przesłanek dotyczących sytuacji materialnej strony wymienionych w tych przepisach (zob. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2005 r., I OZ 457/05, niepubl.). Wypada również wziąć pod uwagę, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest oczywiście, obiektywnie niemożliwe. Tymczasem w niniejszej sprawie sąd doszedł do przekonania, że skoro na skarżących spoczywał obowiązek wykazania, że ich sytuacja materialna zmieniła się tak, że obecnie kwalifikują się do przyznania im prawa pomocy, a skarżący okoliczności tego rodzaju nie wykazali, to należało odmówić im przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, to jest w całości. Na marginesie trzeba wskazać, że sprawa sądowoadministracyjna oznaczona sygnaturą akt II SA/Wr 277/12 została prawomocnie zakończona. Strona skarżąca w niniejszej sprawie mimo odrzucenia skargi z oczywistego powodu, jakim było nieopłacenie wpisu sądowego, prowadzi z sądami obu instancji obfitą korespondencję, zaskarżając wszystkie możliwe rozstrzygnięcia, jak również składając liczne wnioski o wyłączenie sędziów. Strona w tej i wielu innych sprawach była wielokrotnie pouczana o tym, jakie wymogi ma spełniać wniosek o przyznanie prawa pomocy, jednak uporczywie składa wnioski lakoniczne i opatrzone uwagami nieistotnymi dla sprawy, co powoduje, że wnioski te nie dążą do merytorycznego rozpoznania. Podejmowanie tego typu działań nie powinno zasługiwać na ochronę, ponieważ skoro sama strona nie wykazuje należytej staranności w inicjowanych przez siebie sprawach, to trudno obciążać budżet finansowaniem tego rodzaju postępowania. Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu działając na podstawie art. 246 § 1 i art. 260 w związku z art. 165 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.