II SA/Wr 277/12

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. i M.W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D. i M.W., J. W.i M. W. o wymierzenie Powiatowemu Inspektorowi Nadzoru Budowlanego w T.grzywny za niewykonanie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 października 2009 r. sygn. akt II SA/Wr 362/05 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 4 maja 2012 r. D. i M. W. złożyli na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazali, że uzyskiwany przez nich łącznie dochód wynosi 2.523 zł. Wśród posiadanych składników majątkowych wymienili udziały (1/4) we własności działek gruntu o łącznej pow. 2.500 m2. W odpowiedzi na wezwanie o sprecyzowanie i udokumentowanie przez wnioskodawców swojej sytuacji finansowej i majątkowej, w piśmie z dnia 21 maja 2012 r. wnioskodawcy oświadczyli, że "zwrócili się o pomoc, bowiem nie są w stanie jej opłacić bez uszczerbku dla siebie i swojej rodziny". Prawo pomocy w zakresie całkowitym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270)). W ocenie Sądu wnioskodawcy nie dopełnili ww. obowiązku. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 u.p.s.a.). W niniejszej sprawie- mimo wezwania- wnioskodawcy nie wyjaśnili i nie udokumentowali wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację finansową np. nie przedłożyli dokumentu potwierdzającego wysokość uzyskiwanego przez nich dochodu; nie wyjaśnili czy korzystają ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożyli dokumentów potwierdzających fakt swojego zadłużenia (kredyt) i jego wysokość oraz dowodów potwierdzających ponoszenie kosztów sądowych w deklarowanych wysokościach; nie wskazali z jakiego źródła czerpią środki na pokrycie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika (adwokat A. K.), która niedawno sporządziła już im w kilku innych sprawach skargi kasacyjne i nie wyjaśnili dlaczego z tego samego źródła nie mogą pokryć wpisu sądowego od skargi; nadto- nie określili i nie udokumentowali wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Podkreślić należy, że wnioskodawcy od wielu już lat uzasadniają swoje wnioski o przyznanie prawa pomocy w taki sam sposób (jak wyżej), tj. bardzo lakonicznie. Z tego powodu wielokrotnie odmawiane było skarżącym przyznanie prawa pomocy (zresztą uznawane za słuszne przez rozpatrujący zażalenia w tych sprawach Naczelny Sąd Administracyjny) i w tej sytuacji niezrozumiałym jest dlaczego wnioskodawcy uparcie składają w takiej lapidarnej formie wnioski licząc na ich uwzględnienie. Wnioskodawcy nie mają nikogo na utrzymaniu, wskazany przez wnioskodawców dochód (powyżej 2.500 zł netto), brak określenia wysokości niezbędnych wydatków oraz uwzględniając wysokość jedynego na tym etapie postępowania kosztu sądowego (wpis sądowy od skargi- 200 zł) pozwala na uznanie, że wnioskodawców stać na to, aby sfinansować ww. opłatę sądową. Przywołać także należy postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2011 r. (sygn. akt II OZ 546/11, LEX nr 844614), w którym ten Sąd stwierdził, że to na stronie postępowania sądowoadministracyjnego ciąży obowiązek uczestniczenia w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu (...) prowadzenie licznych postępowań nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy – strona, decydując się na prowadzenie wielu postępowań sądowych, musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w jego kosztach, a sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. Przyznanie prawa pomocy, to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Jeśli według twierdzeń wnioskodawców znajdują się oni w niedostatku, to powinni wystąpić do swoich dzieci o świadczenie alimentacyjne (art. 133 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Wnioskodawcy posiadają składniki majątkowe, które nie są im niezbędne do utrzymania (a za takie Sąd uważa np. posiadanie udziałów we własności działek budowlanych), to w przedstawianej przez nią sytuacji finansowej zbycie zbędnych składników majątkowych byłoby zupełnie racjonalne i uzasadnione. Zaznaczyć również należy, iż pozostali skarżący (dzieci wnioskodawców) są solidarnie odpowiedzialni za uiszczenie wpisu od skargi i zapłat przez nich tej opłaty zwolni z tego obowiązku wnioskodawców. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie adwokata zwrócić uwagę należy na fakt, że sąd administracyjny obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez zawodowego pełnomocnika udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Sąd ten z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną spraw, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżących zarzutów czy braku ich zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie mają obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu) sprawa będąca przedmiotem skargi zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadana. Dodać należy, iż kwestia będąca przedmiotem skargi (wymierzenia organowi grzywny za niewykonanie wyroku) nie należy do spraw skomplikowanych procesowo, wymagających merytorycznego udziału stron (a tym bardziej zawodowego pełnomocnika). Nie bez znaczenia dla oceny wniosku w tym zakresie pozostaje również okoliczność, iż skarżący bardzo niedawno w kilku już sprawach (np. o sygn. akt II SA/Wr 465/08, II SA/Wr 57/09 itd.) zatrudnili adwokata z wyboru (adwokat A. K.), co świadczy bezsprzecznie po pierwsze o tym, iż posiadają oni środki na opłacenie wynagrodzenia pełnomocnika, a po drugie- z uwagi na fakt, iż w tych sprawach zostało im przyznane wcześniej prawo pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika była konieczność uchylania postanowień w tej części. W tej sytuacji musi budzić zdziwienie żądanie wnioskodawców o przyznanie im pełnomocnika z urzędu, gdy okazuje się, że ich stałą praktyką stało się zatrudnianie pełnomocnika z wyboru pomimo świadomości że mają pełnomocnika z urzędu i to zatrudnianie zanim taki pełnomocnik z urzędu miał możliwość działania. Powtórzyć należy, iż w niniejszym przypadku Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcom przysługuje prawo pomocy w żądanym przez nich zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawców rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem ich inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikują się oni do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 u.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.