II SA/Wr 518/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia WSA Olga Białek po rozpoznaniu w Wydziale II w dniu 28 listopada 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 8 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia warunków zabudowy postanawia: oddalić wniosek. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, strona skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku strona oświadczyła, że powstała w czerwcu 2010 r. jako strat-up i spółka celowa do zrealizowania projektu – inwestycji bioenergetycznej OZE i nie posiada żadnego majątku ani dochodów. Poinformowała, że kapitał zakładowy spółki wynosi 1.000.000 zł, wartość środków trwałych w budowie to 68.480,00 zł, a strata za ostatni rok obrotowy wynosi – 59.943,04 zł. Z "Rachunku zysków i strat" wynika, że w okresie od 1.01.2012 r. do 31.12.2012 r. spółka uzyskała przychód w wysokości 1.150 zł. Z kolei z "Bilansu" sporządzonego na dzień 31.12.2012 r. wynika, że wartość środków trwałych w budowie wyniosła 129.862 zł, a należności krótkoterminowe spółki to 9.650.965,61 zł. Z wyciągu bankowego rachunku jaki posiada spółka w [...] wynika, że na dzień 31.07.2013 r. saldo końcowe wynosiło – 36.922,26 zł. Strona skarżąca w piśmie z dnia 27 września 2013 r. poinformowała, że firma prowadząca jej księgowość z uwagi na brak płatności za tą usługę zaprzestała z dniem 31 maja br. Współpracy. Od czerwca 2013 r. spółka składa tylko deklaracje VAT, a z powodu strat nie była zobowiązana do zapłaty podatku dochodowego. Z załączonego do ww. pisma zaświadczenia - mającego nagłówek dotychczas obsługującej spółkę firmy rachunkowej, ale podpisanego przez prezesa skarżącej spółki - wynika, że w bieżącym roku (do maja) spółka poniosła stratę podatkową w wysokości 3.098,74 zł. Postanowieniem z dnia 10 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił przyznania prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych. W sprzeciwie od ww. postanowienia Spółka wskazała, że rozstrzygnięcie jest błędne i w istocie ogranicza jej prawo do Sądu, ponieważ kwota kosztów sądowych, choć w istocie niewielka, stanowi barierę finansową, która może okazać się niemożliwa do przejścia. W sprzeciwie podkreślono, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca szczegółowo wykazała, z jakich przyczyn uiszczenie opłaty od skargi w kwocie dalszych 500 zł wykracza poza jej możliwości. Za niezrozumiały został uznany argument o możliwości ponoszenia wskazanych kosztów sądowych z uwagi na fakt, że wraz ze skargą wniesiono opłatę w znaczkach sądowych na kwotę 100 zł. Według Spółki istnieje zasadnicza różnica w możliwości uzyskania kwoty 100 zł, a kwoty dalszych 500 zł, a zatem kwoty pięciokrotnie większej. Spółka wyjaśniła, że akcentowana w uzasadnieniu orzeczenia referendarza, a niedochodzona przez nią należność wobec dłużników w kwocie ponad 9.000.000 zł stanowi w istocie kwotę przyszłą i niepewną. Stanowi ona kwotę odszkodowania za utratę możliwości odsprzedaży w całości Projektu Bioenergetycznego wraz z pozwoleniem na budowę - planowanej inwestycji. Wyjaśniono, że Spółka jak dotąd nie wystąpiła na drogę postępowania sądowego we wskazanej sprawie, ponieważ wiązałoby się to z kosztami, których wobec aktualnej sytuacji finansowej nie jest w stanie pokryć. W przekonaniu autora sprzeciwu, bez znaczenia pozostają także, z punktu widzenia oceny możliwości majątkowych skarżącej, powiązania kapitałowe ze spółkami mającymi tożsame adresy siedzib co strona skarżąca i tożsame podmiotowo władze. Wskazano, że spółki: A. sp. z o.o., B. sp. z o.o. oraz C. sp.j. mają zawieszoną działalność gospodarczą co potwierdzają stosowne wpisy w KRS, a zatem nie uzyskują one żadnych dochodów (ani przychodów). Skarżąca nie pozostaje także w żadnych stosunkach prawnych z D. sp. z o.o., albowiem umowa najmu lokalu położonego we W. przy ul. W. [...] została wypowiedziana w dniu 28 grudnia 2012 r. Wskazano także, że Spółka prowadzi rozmowy z bankiem w przedmiocie spłaty zadłużenia z tytułu umowy kredytowej oraz posiadanego rachunku bankowego. Zgodnie z aktualnymi ustaleniami bank wyraził zgodę na comiesięczne wpłaty w wysokości minimum 500 zł. Wbrew jednak twierdzeniom referendarza, Spółka nie traktuje tego zobowiązania, podobnie jak innych, priorytetowo względem kosztów sądowych. Z uwagi bowiem na brak możliwości wykładania wskazanych kwot, wpłat w imieniu Spółki dokonuje (z własnego majątku) jej udziałowiec. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony postanowienie wydane przez referendarza sądowego traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Dla oceny zasadności złożonego przez Spółkę wniosku w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych podstawowego znaczenia nabierają postanowienia art. 246 § 2 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy. W myśl art. 246 § 2 pkt 2 ww. ustawy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy winno każdorazowo wynikać ze zrównoważonej i wzajemnej oceny dwóch elementów: rozmiaru kosztów jakie musi ponieść strona wnioskująca o prawo pomocy na poczet postępowania sądowego i jej aktualnych możliwości płatniczych (por. w tej materii: m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 9 października 2008 r.; sygn. akt I SA/Po 825/08; System Informacji Prawnej LEX nr 507292). W realiach rozpatrywanej sprawy koszty sądowe kształtują: - wpis od wniesionej skargi wynoszący 500 zł (vide: § 2 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualny wpis od skargi kasacyjnej wynoszący 250 zł (vide: § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.); - ewentualna opłata kancelaryjna w kwocie 100 zł pobierana za doręczenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w sytuacji gdy orzeczenia nie uzasadnia się z urzędu (vide: § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych; Dz. U. Nr 221, poz. 2192). Per saldo orientacyjne koszty sądowe w niniejszym postępowaniu wynoszą zatem 850 zł. Przy czym, na obecnym etapie postępowania koszty sądowe zamykają się w kwocie 500 zł stanowiącej wpis od wniesionej skargi. Mając na uwadze ww. okoliczności faktyczne oraz powyższe regulacje normatywne Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że złożony przez spółkę wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy bowiem zauważyć, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych. Podkreślenia także wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dostępność do sądu wymaga bowiem z natury rzeczy posiadania środków finansowych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. (sygn. akt FZ 478/04), stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zdaniem Sądu, spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Pomimo sygnalizowanych problemów finansowych oraz braku środków finansowych na rachunkach bankowych i konieczności spłaty zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego Spółka nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, a z oświadczeń przez nią składanych nie wynika, że zamierza zaprzestać prowadzenia działalności. Tak więc koszty sądowe, które strona skarżąca jest obowiązana ponieść w zainicjowanej sprawie winny być traktowane na równi z innymi jej zobowiązaniami, wynikającymi z prowadzonej działalności gospodarczej oraz kosztami związanymi z jej prowadzeniem. Skoro Spółka jest obecna w obrocie prawnym, to znaczy, że gotowa jest ponosić ryzyko gospodarcze, w tym sporów prawnych. W orzecznictwie przyjmuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). O braku możliwości poniesienia kosztów sądowych nie przesądza fakt, że prowadzona przez skarżącą działalność wygenerowała stratę podatkową za okres od początku roku 2013 do końca maja 2013 r. Wskazać bowiem należy, że strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. W ocenie Sądu, kwoty, jakie Spółka uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, nie pozwalają dać wiary, że Spółka nie jest w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Na ocenę możliwości finansowych Spółki ma również fakt spłaty w ratach zadłużenia z tytułu umowy kredytowej, ponieważ ponoszenie takich wydatków świadczy o posiadaniu przez skarżącą środków finansowych i możliwości dysponowania nimi. Natomiast zobowiązania, zarówno publicznoprawne jak i pieniężne zobowiązania umowne należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności. Podkreślić należy, że koszty wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do kosztów sądowych. Wymaga również podkreślenia, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (por. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r. sygn. akt I FZ 323/10). W tej sytuacji uznać należało, że wniosek skarżącej spółki nie zasługuje na uwzględnienie. Skoro dostępność do sądu wymaga z natury rzeczy posiadania środków finansowych, posiadanie tych środków staje się istotnym składnikiem prowadzonej działalności. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością przedsiębiorstwa, przewidując realizację swoich praw przed sądem, należy uwzględniać także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego. Planowanie wydatków bez uwzględnienia tej zasady powoduje, że strona wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych. Nie może wówczas skutecznie podnieść zarzutu, że odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, prawo do sądu nie zostanie ograniczone, gdyż podmiot działający w formie spółki posiada przewidzianą prawem możliwość pozyskiwania środków finansowych, w tym możliwość finasowania kosztów prowadzonej działalności przez jej udziałowców z ich odrębnych majątków, a fakt ich niewykorzystywania nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony. Dlatego też mając na uwadze sytuację majątkową Spółki stwierdzić należy, że dysponuje ona dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. W tym kontekście powoływane przez Spółkę okoliczności związane z brakiem środków na uiszczenie wpisu od skargi w kwocie 500 zł, w ocenie Sądu nie są zasadne. Jednocześnie wypada zwrócić uwagę, że ustawodawca, przewidując możliwość przyznania prawa pomocy podmiotom niebędącym osobami fizycznymi, wprowadził rozwiązanie oparte na uznaniu. Otóż z treści art. 246 § 2 p.p.s.a. wynika, że nawet w przypadku, gdy podmiot nie posiada środków finansowych, prawo pomocy jedynie może zostać przyznane, co wyłącza powinne zachowanie Sądu. W konsekwencji, nawet w sytuacji, gdy z oświadczenia o majątku i dochodach wynikać będzie braków środków do partycypacji w kosztach postępowania, uprawnione jest oddalenie wniosku strony, jeśli nie stanie to na przeszkodzie realizacji prawa do sądu, które nie ma jednak charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W tym stanie rzeczy uznano, że Spółka nie spełnia przesłanek uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych, w związku z czym na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.