II SA/Wr 534/14

Wiesław Jakubiec – referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia ... w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 29 sierpnia 2014 r. skarżący wystąpił o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W dniu 29 września 2014 r. skarżący w złożonym na urzędowym formularzu wniosku zażądał ustanowienia radcy prawnego wskazując w uzasadnieniu, że prowadzi działalność gospodarczą ale nie podał dochodu jaki z tego tytułu uzyskuje. Poinformował, że ma żonę ale oświadczył, że nie prowadzi z nią gospodarstwa domowego i ma z nią zawartą umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową. Dodał, że posiada budynek, w którym prowadzi działalność gospodarczą i samochód "firmowy w kredycie". Z załączonej deklaracji PIT -36 L wynika, że skarżący w roku 2013 z tytułu prowadzonej działalności uzyskał przychód w wysokości 1 184 288,12 zł, w tym dochód w wysokości 21 096, 23 zł. W piśmie z dnia 5 listopada 2014 r. wnioskodawca wystąpił ponownie o przedłużenie mu terminu na złożenie wymaganych dokumentów i oświadczył, że koszty utrzymania jego oraz dwójki jego dzieci wynosi 1.500 zł, a rata miesięczna dwóch kredytów firmowych (1.200.703 zł) wynosi 13.264, 47 zł. Z załączonych dokumentów wynika, że w firmie skarżącego "P. przychód za rok 2014 do dnia 30 września wyniósł 942 568, 25 zł (w tym dochód- 20 963, 91 zł), a w firmie V.przychód za 2014 r. do dnia 1 września wyniósł 1.046169, 97 zł (w tym dochód w wysokości 20.754, 62 zł) Prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym - zwanej dalej p.p.s.a. (t.jedn. z 2012 r. Dz. U. poz. 270 ze zm.). W ocenie Sądu wnioskodawca nie dopełnił ww. obowiązku. Skarżący nie wykazał bowiem, że konieczność poniesienia przez niego kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika mogłoby spowodować uszczerbek dla jego koniecznego utrzymania. Wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być sporządzony w sposób rzetelny, powinny znaleźć się w nim wszelkie informacje niezbędne do oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy i okoliczności te -na żądanie Sądu- winny być należycie udokumentowane (art. 255 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie wnioskodawca – mimo wezwania i przedłużania mu terminu- nie wyjaśnił i nie udokumentował wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować jego sytuację finansową, np. nie przedłożył dokumentu potwierdzającego wysokość rzeczywistego dochodu uzyskiwanego przez siebie i inne osoby prowadzące z nim gospodarstwo domowe (np. żony); nie wyjaśnił czy korzysta ze wsparcia finansowego osób trzecich lub z Pomocy Społecznej; nie przedłożył (z wyjątkiem odrębnych kilku operacji finansowych) wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, w tym rachunków wykorzystywanych na potrzeby prowadzonej działalności gospodarczej; nie określił wartości posiadanych przez siebie ruchomości, w tym wykorzystywanych do prowadzonej działalności gospodarczej; nie wskazał z jakiego źródła czerpał środki na pokrycie wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł i nie określił dlaczego nie może z tego samego źródła pokryć kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika, tym bardziej że wnioskodawca został pouczony, że w postępowaniu przed Sądem I instancji z uwag na ustawowe obowiązki Sądu udział pełnomocnika nie jest niezbędny; nadto- nie określił on i nie udokumentował wysokości swoich niezbędnych miesięcznych wydatków. Przyznanie prawa pomocy to w istocie "kredytowanie" kosztów postępowania z budżetu Państwa (czyli jest to dodatkowe obciążenie innych obywateli) i dlatego winno być udzielane wyjątkowo. W przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na ten cel z jakichkolwiek źródeł. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Podkreślić należy, iż spłata rat kredytu lub pożyczek czy regulowanie zobowiązań wynikających z prowadzonej działalności gospodarczej nie stanowi wydatku niezbędnego, który mógłby mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Do oceny możliwości uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych nie jest istotne źródło, z którego czerpie on środki na koszty swego utrzymania (może to być m.in. wsparcie finansowe najbliższej rodziny czy pożyczka od osób trzecich). Zauważyć należy, iż do września br. firmy należące do skarżącego przyniosły łącznie przychód w wysokości prawie 2 000 000 zł. Wynikający z przedłożonych dokumentów fakt, że dochód z tego tytułu uzyskany był już tylko w wysokości 40 000 zł nie oznacza, że jego firmy mają trudności finansowe, a on sam jest osobą, którą nie stać na opłacenie wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika (który – tak na marginesie- w niniejszej sprawie za reprezentację przed sądem I instancji mógłby żądać maksymalnie 1440 zł kosztów wynagrodzenia, a powinien mniej). Wskazywane wysokie koszty działalności to bez wątpienia efekt znaczących inwestycji czy wydatków skarżącego, a te przecież wiążą się z posiadaniem zasobów finansowych. Pamiętać należy, że wskazane przez skarżącego posiadane składniki majątkowe wykorzystywane są przez niego co do zasady w prowadzonej działalności gospodarczej (koszty z nimi związane są zatem wliczane do kosztów tej działalności), a jednocześnie służą skarżącemu w codziennym życiu. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Sąd rozpoznający wniosek [o przyznanie prawa pomocy] bada nie tylko stan majątkowy i sytuację materialną strony ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, ale także wszystkich osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie. Brak jest w aktach dokumentu świadczącego o prawnym rozwiązaniu związku małżeńskiego skarżącego i jego żony, więc nawet umowa o rozdzielności majątkowej i odrębne prowadzenie przez nich gospodarstwa domowego (chociaż w ocenie Sądu to twierdzenie skarżącego, zwłaszcza w kontekście posiadanych dzieci, jest wątpliwe) nie zniosły obowiązku wynikającego art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. jedn. z 2012, Dz. U. poz. 788) nakazującego obojgu małżonkom przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych (postanowienie NSA z 27.11.2013 r., sygn. akt I FZ 434/13, LEX nr 1394354). W świetle powyższego małżonkowie mają obowiązek łożenia na utrzymanie współmałżonka, który znajduje się w gorszej sytuacji materialnej, w tym np. nie posiada środków na poniesienie kosztów sądowych (zob. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1957 r., OSN 1959, Nr 1, poz. 15). Dla oceny wniosku istotne zatem było przedstawienie sytuacji finansowej i majątkowej współmałżonki, czego skarżący- mimo pouczenia- nie uczynił (postanowienie NSA z 25 sierpnia 2011 r. sygn. akt II FZ 441/11, LEX nr 896371). W orzecznictwie podkreśla się wykluczenie możliwości zwolnienia od kosztów sądowych osoby, która dysponuje jakimkolwiek majątkiem, a szczególnie nieruchomym, który może przynosić pożytki, być zabezpieczeniem pożyczki lub podlegać obrotowi. Sąd podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy wnioskodawcy przysługuje prawo pomocy w żądanym przez niego zakresie. Niekorzystne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie jest spowodowane wyłącznie brakiem jego inicjatywy przy ustaleniu czy kwalifikuje się on do grona osób legitymowanych do uzyskania takiej pomocy ze strony Państwa. Kolejne żądanie przedłużenia terminu na złożenie dokumentów należało uznać za nieuprawnione zważywszy na fakt jak długi termin miał już skarżący aby uzasadnić i udokumentować swój wniosek, a nadto- większość z żądanych w wezwaniu zaświadczeń i wyjaśnień nie było czasochłonne i nie wymagało wizyt w urzędach, gdyż powinny one być w posiadaniu wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.