II SA/Wr 553/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi D. i M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy rozgraniczenia nieruchomości postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący, po wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi, wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych. Sprawa z tego wniosku została prawomocnie rozstrzygnięta przez Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 lutego 2013 r., sygn. akt I OZ 122/13. Pismem z dnia 12 kwietnia 2013 r. skarżący ponownie wnieśli o przyznanie prawa pomocy, wskazując na urzędowym formularzu wniosku zakres żądania – zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach małżonkowie podali, że wspólnie prowadzą gospodarstwo domowe, posiadają działkę o powierzchni 2588 m2, poza tym nie dysponują żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami o wartości powyżej 3.000 euro. Dochody uzyskują tylko z emerytur w łącznej kwocie 2.400 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów dotyczących stanu finansowego, majątkowego i rodzinnego, skierowane na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wnioskodawcy powtórzyli informacje podane na urzędowym formularzu. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 23 maja 2013 r. odmówiono przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 20 czerwca 2013 r. skarżący wnieśli sprzeciw, w którym podnieśli, iż powyższe orzeczenie jest niesprawiedliwe, co uzasadnia jego uchylenie. Do rozpoznania przedmiotowego wniosku przyjęto dane wynikające z akt sprawy, z których wynika, że miesięczne wydatki skarżących są ponoszone na opłatę za energię elektryczną – 200-300 zł i za wodę – 50 zł. Wskazali, iż na zakup lekarstw potrzebowaliby kwotę 300-400 zł, ale nie posiadają takich środków. Podobnie na zakup obuwia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle powyższego, Sąd mając na uwadze zebrany materiał dowodowy, ponownie rozpoznał wniosek skarżących o przyznanie im prawa pomocy. W pierwszej kolejności wyjaśnić jednak trzeba, w jakim zakresie skarżący uprawnieni są ubiegać się o zwolnienie od kosztów sądowych na obecnym etapie postępowania. W niniejszej sprawie bowiem wnosili już o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, gdy ciążył na nich obowiązek uiszczenia wpisu od skargi. W tym zakresie wniosek został rozstrzygnięty prawomocnie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z kolei wniosek, który jest obecnie rozpoznawany, nie wskazuje żadnych nowych okoliczności niż te, na podstawie których Sądy obu instancji już orzekły. Wskazać trzeba, iż w orzecznictwie sądowym utrwaliło się stanowisko, że ponowne złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nawet dokonane w terminie określonym w ponownym wezwaniu do uiszczenia wpisu po wydaniu prawomocnego postanowienia odmawiającego zwolnienia od kosztów, nie uchyla skutków tego prawomocnego rozstrzygnięcia na toczące się postępowanie (por. przykładowo postanowienie NSA z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GZ 95/12, publ. na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Co za tym idzie, kwestia ponoszenia kosztów sądowych na etapie wpisu od skargi, jako że została prawomocnie rozstrzygnięta, pozostaje poza granicami rozpoznania przedmiotowego wniosku, złożonego po ww. postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lutego 2013 r. Tym samym na skarżących ciąży nadal obowiązek opłacenia wpisu od skargi. Sąd natomiast obecnie obowiązany jest rozpoznać wniosek co do dalszych kosztów sądowych w sprawie oraz zasadności ustanowienia adwokata z urzędu. Stosownie do treści z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu, czyli w zakresie całkowitym, może być przyznane osobie fizycznej, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W ocenie Sądu, wnioskodawcy powyższych przesłanek nie wykazali. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że przytoczona wyżej regulacja stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Tak więc, wskazane we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia, ale wręcz formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, "Polski model sądownictwa administracyjnego", Oficyna Wydawnicza VERBA s.c., Lublin 2003). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne, leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno, "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2004). Tymczasem skarżący nie dość, że nie podali żadnych argumentów odnoszących się do zasadności przedmiotowego wniosku, to nadto nie odpowiedzieli rzetelnie na wezwanie skierowane na podstawie art. 255 p.p.s.a. Nie podjęli też nawet próby podania okoliczności związanych z ich możliwościami płatniczymi i udzielenia odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wnosząc sprzeciw. Wprawdzie, mając na względzie treść przytoczonego wyżej przepisu art. 260 p.p.s.a., postanowienie referendarza sądowego wraz z wniesieniem sprzeciwu utraciło moc, to jednak nie utraciła na aktualności argumentacja przedstawiona w uzasadnieniu tego orzeczenia, w którym wytknięte zostały braki w złożonych oświadczeniach wnioskodawców oraz wątpliwości co do ich rzeczywistych możliwości płatniczych. Zaś sprzeciw jest uprawnieniem skarżących dającym szansę do uzupełnienia wskazanych braków i usunięcia wątpliwości. W związku z powyższym uzasadnione jest powtórzenie uzasadnienia postanowienia referendarza sądowego z 23 maja 2013 r. Wskazać zatem trzeba, iż sytuacja materialna skarżących nie uległa pogorszeniu, a wręcz poprawiła się, o czym świadczyć może m.in. wysokość aktualnie osiąganego dochodu – 2.400 zł (poprzednio 1.849 zł) – przy czym zwrócić należy uwagę, że z uwagi na brak dokumentów, które by potwierdziły wysokość dochodów, nie można stwierdzić, czy podane kwoty są wartością brutto, czy netto. Poza tym, skarżący w kilkunastu już innych prowadzonych przed tutejszym Sądem sprawach zatrudnili zawodowego pełnomocnika z wyboru, nie wyjaśniając źródła finansowania wynagrodzenia dla niego. Przedmiotowy wniosek nadal zawiera braki uniemożliwiające właściwą ocenę sytuacji majątkowej i finansowej małżonków. Pomimo wezwania, wnioskodawcy nie wyjaśnili ponownie wielu istotnych okoliczności, które mogą kształtować ich sytuację materialną – poza dokumentami potwierdzającymi wysokość pobieranych emerytur, nie zostały przedłożone dokumenty potwierdzające fakt zadłużenia kredytowego i jego wysokość oraz dowody potwierdzające ponoszenie kosztów sądowych w deklarowanych wysokościach. Nadto wnioskodawcy nie podali, jakie są ich miesięczne wydatki, natomiast dane wynikające z akt sprawy nie obejmują wszystkich wydatków ponoszonych standardowo w każdym gospodarstwie domowym, to jest na żywność, środki higieny, telefony. W rezultacie powyższego nie była możliwa rzetelna cena możliwości poczynienia rezerw na opłacenie kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie chociażby w części. Pamiętać bowiem należy, że zwolnienie od ponoszenia kosztów postępowania, w tym opłacenia profesjonalnego pełnomocnika jest równoznaczne z przerzuceniem tego ciężaru na Skarb Państwa, a więc przede wszystkim na podatników. Poza tym koszty sądowe są formą daniny publicznej, te zaś każdy obowiązany jest ponosić, zgodnie z konstytucyjną zasadą wyrażoną w art. 84 Konstytucji RP. W istocie konstytucyjną zasadą jest również prawo do sądu ustanowione w art. 45 ust. 1, dlatego też w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy dochodzi do konieczności dokonania wyważenia pomiędzy zapewnieniem prawa do sądu podmiotowi niemającemu dostatecznych środków, a zasadą powszechności i równości w ponoszeniu ciężarów i świadczeń publicznych. Wobec szczątkowych informacji co do stanu finansowego i majątkowego małżonków, Sąd nie był w stanie dokonać takiego wyważenia i ocenić, w jakiej części są oni w stanie opłacić koszty swego udziału w sprawie i w jakim stopniu Sąd winien udzielić im wsparcia w ramach prawa pomocy. Wobec powyższego, uzasadnione jest stwierdzenie, iż wnioskodawcy nie wykazali przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym i w związku z tym, na podstawie art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.