II SA/Wr 583/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA – Olga Białek po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 17 października 2011 r. w sprawie ze skargi R.P. na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy nakazania zamontowania wkładu kwasoodpornego w lokalu mieszkalnym postanawia: I. przyznać skarżącemu prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych; II. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skardze na decyzję D. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy nakazania zamontowania wkładu kwasoodpornego w lokalu mieszkalnym, R.P. wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych w całości wskazując, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów. Pismem z dnia 14 września 2011 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do sprecyzowania i udokumentowania danych dotyczących jego dochodów i innych osób prowadzących wraz z nim gospodarstwo domowe, a także zobowiązań i miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem siebie i domu. Przesłał nadto skarżącemu – celem wypełnienia, podpisania i złożenia - urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący przesłał wypełniony formularz, w którym podał, że nie posiada żadnego majątku ani dochodu oraz że "popadł w długi bez swojej winy a z winy strony przeciwnej", czego dowód znajduje się w aktach Sądu Okręgowego w L.. Oświadczył, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. W załączonym piśmie podał, że z uwagi na "rozstrój" zdrowia "nie chcą" go zarejestrować w urzędzie pracy oraz że stara się uzyskać pomoc z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej ("sprawa w toku od kilku miesięcy"), na swoje bieżące potrzeby zadłuża się u różnych osób i aktualnie "nie ma zdolności spłaty długów". Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. referendarz sądowy przyznał skarżącemu prawo pomocy w części dotyczącej zwolnienia z kosztów sądowych i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Postanowienie to zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 5 listopada 2011 r. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem R.P. w dniu 12 listopada 2011 r. wniósł skutecznie sprzeciw, w wyniku czego postanowienie referendarza utraciło moc. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej u.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Mając na uwadze powyższe Sąd ponownie rozpoznał na podstawie zebranego materiału dowodowego wniosek strony o przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 u.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (§ 1). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 u.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast zgodnie z pkt 2 powołanego przepisu prawo pomocy następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Należy zauważyć, że regulacja prawna art. 246 § pkt 2 powoływanej ustawy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 u.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zatem przytoczone we wniosku okoliczności, jak i przedstawione dokumenty, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, że to na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w ciężkiej sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa, przy czym do Sądu należy uznanie tych dowodów za dostateczne do zwolnienia od kosztów. Przy ocenie wymienionej wyżej przesłanki punktem odniesienia winien być stan majątkowy wnioskodawcy, lecz nie tylko uzyskiwane wynagrodzenie, ale także stan posiadania, przy czym wartość tę należy zestawić z kosztami niezbędnego utrzymania. Dopiero wówczas możliwa jest ocena zasadności składanego wniosku. Wspomnieć należy, że orzekając w zakresie przyznania prawa pomocy, Sąd obowiązany jest wyważyć zarówno interes Państwa, to jest wszystkich obywateli, jak i skarżących (por. E. Ruśkowski – Glosa do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 11 stycznia 1995 r., sygn. III ARN 75/94 – Glosa z 1995 r., nr 7, s.14), bowiem ocena przesłanek przyznania prawa pomocy musi być relatywnie odnoszona do sytuacji majątkowej innych obywateli, na których – w razie przyznania tej pomocy – ciężar zwolnienia strony od kosztów sądowych zostałby przeniesiony. W świetle powyższych uwag oraz mając na uwadze okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy uznać należy, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie. Ustosunkowując się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że ustanowienie stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym I instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym, by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 u.p.s.a.). Skarga dla Sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem Sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia, czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 u.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez stronę skarżącą zarzutów, czy braku jej zaangażowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym (strona skarżąca nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach Sądu), akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez Sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (zob. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1134/04). Zauważyć przy tym trzeba, że zawarte w sprzeciwie twierdzenie skarżącego, iż nie może on "osobiście się bronić co stwierdził lekarz – pełnomocnik jest więc konieczny", nie zostało poparte żadnym dowodem, w szczególności stosownym zaświadczeniem lekarskim. Jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy, zgodnie z treścią art. 245 u.p.s.a. ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku środków na poniesienie kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jednostce dostępu do sądu. To ostatnie stwierdzenie ma szczególne znaczenie w odniesieniu do kwestii ustanowienia pełnomocnika (por. np. postanowienia NSA z dnia 24 września 2010 r. sygn. akt I FZ 347/10 – LEX nr 740790; z dnia 29 września 2010 r. sygn. akt II FZ 520/10 – LEX nr 742577; z dnia 16 lutego 2011 r. sygn. akt II FZ 29/11 – LEX nr 783817). W związku z powyższym na podstawie art. 245 § 1 w związku z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.