II SA/Wr 670/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Julia Szczygielska /sprawozdawca/, Sędziowie Sędzia NSA - Zygmunt Wiśniewski, Asesor WSA - Olga Białek, Protokolant Szymon Krzyszczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 27 marca 2008 r. sprawy ze skargi J. i W.B. o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2005 r. o sygn. akt II SA/Wr 2296/03 w przedmiocie rozpatrzenia zarzutu wniesionego do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miejscowości S. I. oddala skargę; II. przyznaje pełnomocnikowi skarżących należne od Skarbu Państwa wynagrodzenie w łącznej kwocie 320,45 zł /w tym podatek VAT/ z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu. Pismem z dnia 9 października 2006 r. /wpływ do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu 13 października 2006 r./ J. i W.B. wnieśli o stwierdzenie nieważności postępowania oznaczonego sygn. akt II SA/Wr 2296/03. Żądanie swe oparli powołując się na przepis art. 183 § 2 ust. 4 w związku z art.18 § 1 ust.5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), podnosząc, że w dniu 9 października /brak określenia roku/ dowiedzieli się, że Sędzia WSA A.C. - sprawozdawca w sprawie wyżej oznaczonej, świadczył usługi prawne dla strony postępowania. Skarżący zarzucili, że w/w Sędzia nie dopuścił dowodu z akt najistotniejszych dla sprawy tj. akt administracyjnych, rozpraw wodno-prawnych połączonych z wizjami lokalnymi i pozostałych wnoszonych przez skarżących, a z których to akt i dowodów z dokumentów skarżący wywodzili swój interes prawny. Wskazali przy tym, że Sąd orzekał w sprawie urządzeń wodnych małej retencji chroniących przed powodziami i suszami, a zatem o takich urządzeniach wodnych, które stanowią o bezpieczeństwie przeciwpowodziowym oraz o zasobach wodnych, którym ustawa nadała rangę narodowego charakteru strategicznych zasobów naturalnych kraju. Zdaniem skarżących Sąd swym działaniem i zaniechaniem dopuścił się rażącego naruszenia prawa wspólnotowego - wspólnotowej dyrektywy wodnej i bez znaczenia dla sprawy jest udzielenie Polsce przez Wspólnotę Europejską okresu przejściowego w dostosowaniu zasobów wodnych do standardów europejskich. Takie działanie i zaniechanie Sądu doprowadza w ocenie skarżących do nieracjonalnego przewlekania postępowania. Skarżący podkreślili także, że istotą Ich skarg był przede wszystkim ważny interes publiczny, który w konsekwencji prowadziłby do rozwoju gminy, inwestowania ze środków wspólnotowych w infrastrukturę inżynierii ochrony środowiska, likwidacji bezrobocia i patologii z nim związanych, poprawy bezpieczeństwa przeciwpowodziowego, dostosowaniu wód do standardów wspólnotowych jak również odbudowy lokalnych społeczności obywatelskich. Na wezwanie Sądu o sprecyzowanie żądania, skarżący oświadczyli, że wnoszą o stwierdzenie nieważności postępowania sądowego oraz rozstrzygnięcie o kosztach, w dalszym ciągu podnosząc zarzut, że w składzie orzekał Sędzia WSA A.C., który podlegał wyłączeniu z mocy prawa. W odpowiedzi na skargę Rada Miejska w L.Z. wniosła o jej oddalenie. Uzasadniając swój wniosek, organ pokreślił, że Sędzia A.C. nigdy nie świadczył usług prawnych na rzecz Rady w zakresie wykonania planów zagospodarowania przestrzennego. Jedynie do Biura Orzecznictwa w Sprawach Samorządowych przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa D. wystąpił dwukrotnie Burmistrz L.Z. z prośbą o wydanie opinii prawniczych dotyczących rozstrzygnięcia szeregu kwestii prawnych związanych z własnością wód oraz dotyczących interpretacji przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz przepisów wykonawczych do tejże ustawy. Obydwie opinie prawnicze przygotował dr A.C.. Nie można w ocenie organu mówić o naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu art. 18 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przywołany przepis reguluje przyczyny wyłączenia sędziego od orzekania z mocy samej ustawy. Przyczyny te są wymienione enumeratywnie, ich katalog jest zamknięty i nie można ich interpretować rozszerzająco. Nadto organ zauważył, że skarżący bardzo ogólnie podkreślają, iż Sąd dopuścił się rażącego naruszenia prawa wspólnotowego - dyrektywy wodnej, nie wskazując jaki konkretnie przepis bądź przepisy zostały naruszone. Pismem z dnia 21 lutego 2008r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżących radca prawny A.S. wniósł o wystąpienie Sądu do Starostwa Powiatowego w K. o dołączenie akt sprawy oznaczonej: [...] toczącej się przed Urzędem Wojewódzkim w W., Wydział Ochrony Środowiska. Pełnomocnik wskazał, iż jak wynika z oświadczenia mgr inż. J.J., pełniącego funkcję St. Inspektora Wojewódzkiego, które złożył W.B., akta sprawy [...] przekazał J.Z. - Kierownikowi Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Starostwa Powiatowego w K.. Akta zostały przekazane w związku z reformą samorządu terytorialnego. Ponadto pełnomocnik skarżących wniósł o zwrócenie się do Gminy L.Z. o akta sprawy oznaczone: [...]. Gmina L.Z. była wnioskodawcą wymienionej sprawy i w jej posiadaniu również powinny znajdować się przedmiotowe dokumenty. Zapoznanie się z wymienionymi aktami sprawy dostarczy w ocenie pełnomocnika Sądowi dowodów, że ewidencja urządzeń wodnych jest niezgodna ze stanem faktycznym oraz, że zniszczenia w trakcie powodzi nastąpiły nie z winy siły wyższej a przez właściciela sąsiedniej nieruchomości, którym są Lasy Państwowe - Nadleśnictwo L.Z.. Są to kwestie mające wpływ na przebieg postępowań sądowoadministracyjnych, a nie zostały rozstrzygnięte w żadnym z toczących się dotychczas postępowań administracyjnych oraz sądowoadministracyjnych. Nadto w piśmie z dnia 25 marca 2008 r. pełnomocnik skarżących stwierdził, że w niniejszej sprawie J. i W.B. żądają wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2005 roku wydanym w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 2296/03. Przychylając się do argumentacji skarżących, że sędzia A.C. z powodu swojej wcześniejszej pracy na rzecz m.in. Gminy L.Z. nie powinien orzekać w sprawie o sygn. akt II SA/Wr 2296/03, pełnomocnik zwrócił uwagę na przesłankę wznowienia postępowania zawartą w art. 273 § 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślił przy tym, że w postępowaniu administracyjnym oraz sądowoadministracyjnym J. i W.B. nie mieli możliwości dowodzenia swoich racji, gdyż organy orzekające nie udostępniły skarżącym akt sprawy [...], gdy zaś w aktach tych są zawarte informacje o istniejących jeszcze poniemieckich urządzeniach melioracyjnych i retencyjnych. Urządzenia te spełniały swoje funkcje przeciwpowodziowe do roku 1997, ich działanie byłoby zdecydowanie bardziej skuteczne gdyby istniały w spójnym systemie przeciwpowodziowym. Naniesienie na mapy i uwzględnienie w planie zagospodarowania przestrzennego istniejących i funkcjonujących urządzeń małej retencji pozwoliłoby włączyć je w system przeciwpowodziowy gminy, co przeciwdziałałoby okresowym zniszczeniom powodziowym. Pełnomocnik skarżących zarzucił, że WSA we Wrocławiu w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Wr 2296/03 nie zapoznał się z treścią akt [...] i zawartymi w nich informacjami, które zdaniem skarżących mają istotny wpływ na przebieg sprawy, stąd wniósł o uwzględnienie skargi J. i W.B. i zmianę zaskarżonego orzeczenia, względnie jego uchylenie oraz o zasądzenie na rzecz ustanowionego z urzędu pełnomocnika kosztów nieopłaconej w całości ani w części pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych powiększonych o należny 22% podatek VAT. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego jest instytucją wyjątkową, jako, że przysługuje od ściśle określonych orzeczeń i opiera się na ściśle określonych podstawach. Podstawy te określone zostały w art.271 - 274 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej w dalszej części p.p.s.a. Z racją tej wyjątkowości koresponduje nadzwyczajność tegoż postępowania. Analiza podstaw wznowienia postępowania prowadzi do wniosku, że chodzi tu o istotne wady postępowania, a nie o samo rozstrzygnięcie. Przepis art. 271 pkt.1 p.p.s.a. stanowi, że można żądać wznowienia postępowania z powodu nieważności postępowania, jeżeli w składzie sądu uczestniczyła osoba nieuprawniona albo jeżeli orzekał sędzia wyłączony z mocy ustawy, a strona przed uprawomocnieniem się orzeczenia nie mogła domagać się wyłączenia. Skarżący żądając stwierdzenia nieważności postępowania, powołali się na naruszenie art.18 § 1 pkt.5 p.p.s.a., poprzez rozpatrywanie sprawy oznaczonej sygn. akt II SA/Wr 2296/03 z udziałem Sędziego WSA A.C., który zdaniem J. i W.B. świadczył usługi prawne dla Rady Miejskiej w L.Z.. Wskazać należy, że zgodnie z art.18 § 1 pkt.5 p.p.s.a., sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą. Mając na uwadze cyt. wyżej przepis art.18 § 1 pkt. 5 p.p.s.a., zważyć należy, że kluczową kwestią w niniejszej sprawie jest ustalenie, co należy rozumieć pod sformułowaniem: "w sprawach", a którym to pojęciem ustawodawca posługuje się w art.18 § 1. Zdaniem Sądu, pod pojęciem tym należy rozumieć sprawę w rozumieniu przepisów o postępowaniu przed organami administracji publicznej. Podobnie przyjęte jest w doktrynie, gdzie prezentowany jest pogląd, że: "Rozpatrując kwestię związków sędziego ze sprawą, o których mowa w art.18 § 1 pkt. 5 i 7, należy pojęciu "sprawa" przypisać treść, jaką nadają mu przepisy o postępowaniu przed organami administracji publicznej, czyli przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Przedmiotem postępowania administracyjnego są indywidualne sprawy administracyjne rozstrzygane w drodze decyzji administracyjnych" /por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod redakcją Tadeusza Wosia, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str.152/. Niesporne jest, że przedmiotem skargi J. i W.B. w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Wr 2296/03, a zakończonej prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2005 r., była uchwała Rady Miejskiej w L.Z. z dnia [...], Nr [...] w sprawie rozpatrzenia zarzutu wniesionego do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miejscowości S., podjęta w oparciu o przepis art. 18 ust. 2 pkt. 15 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym / Dz. U. z 2001r., Nr 142, poz. 1591 ze zm./ oraz art. 24 ust.3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym /Dz. U. z 1999r., Nr 15, poz.139 ze zm./. W uzasadnieniu tegoż wyroku oddalającym skargę, Sąd stwierdził m. innymi, że, cyt.: " ... Skarżący nie wykazali jednak, w odniesieniu do działki nr 11/3 na czym polega ich interes prawny, który jakoby zostałby naruszony zapisami planu, przygotowywanego przez organy gminy. Nie wykazali w szczególności jaki mają interes prawny w zamieszczaniu w planie urządzeń małej retencji, które rzekomo pozostały po okresie poniemieckim. Zgodnie z przytaczanym art. 24 ustawy o zagospodarowaniu zarzut może wnieść każdy, którego interes prawny lub uprawnienia zostały naruszone przez ustalenia przyjęte w projekcie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, wyłożonym do publicznego wglądu. Skarżący nie wykazali, aby wspomniane urządzenia przeciwpowodziowe istniały na należących doń działkach, a Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej, jako organ odpowiedzialny za kształtowanie prawidłowej gospodarki wodnej, w regionie, nie wniósł żadnych wniosków, uwag czy też zastrzeżeń co do polityki przeciwpowodziowej na omawianych działkach. Zarówno na etapie składania wniosków, jak też uzgadniania i opiniowania projektu planu nie wskazał na konieczność uwzględnienia czy też rekonstrukcji "poniemieckich urządzeń przeciwpowodziowych" w miejscowości S., jako koniecznych z punktu prowadzenia prawidłowej gospodarki wodnej w rejonie dorzecza O., w szczególności ochrony przed powodzią. Świadczy o tym zwłaszcza pismo Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej we W. z dnia 6 marca 2003 r. Jak się wskazuje w orzecznictwie sądowym uzgodnienie, o którym mowa w art. 18 ust. 2 pkt 4 lit. a/ ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym jest formą współdziałania organów, która bezwzględnie wiąże organ decyzyjny w danej sprawie. Brak uzgodnienia projektu planu zagospodarowania przestrzennego nie pozwala na jego uchwalenie w brzmieniu nieakceptowanym przez organ uzgadniający /por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 27 maja 2004 r, sygn. SA/Bk 1600/03, ONSA i WSA 2005/2/34/. Skarżący nie wskazali więc przede wszystkim aby wspomniane urządzenia małej retencji w ogóle istniały. Nawet wszakże gdyby taki dowód przeprowadzili brak jest przepisu prawa materialnego, który miałby być źródłem ich uprawnień do żądania zamieszczenia w projekcie planu owych urządzeń małej retencji. Wskazywanie na ewentualne konsekwencje, związane z zagrożeniem powodziowym przesądzać mogą o interesie faktycznym, ale nie prawnym. ... " Sąd w opisanym wyżej wyroku z 6 grudnia 2005r., sygn. akt II SA/Wr 2296/03 powołując się na przepisy w/w ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. o zagospodarowaniu przestrzennym - w konsekwencji uznał, że sądowa kontrola kwestionowanej uchwały Rady Miejskiej w L.Z. pozwoliła stwierdzić, że zaskarżona uchwała jest zgodna z przepisami prawa. W świetle powyższego, stwierdzić należy, że nadesłane przez organ Opinie Prawnicze autorstwa dr A.C. z Instytutu Prawa Cywilnego Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego, a to: "Opinia Prawnicza dotycząca własności wód w ujęciach podziemnych oraz w studniach" z września 2002r., "Opinia Prawnicza w przedmiocie sposobu rozumienia ustawowego zwrotu " nieruchomość przeznaczona lub wykorzystywana na cele mieszkaniowe" z kwietnia 2003r. "Opinia Prawnicza dotycząca interpretacji przepisów ustawy o nabywaniu przez użytkowników wieczystych prawa własności nieruchomości oraz przepisów wykonawczych do tejże ustawy" z lutego 2004r., nie wypełniają dyspozycji cyt. wyżej przepisu art.18 § 1 pkt.5 p.p.s.a., określających podstawy wyłączenia Sędziego. Z akt sprawy nie wynika bowiem, by opisane wyżej "Opinie Prawnicze", były sporządzane w sprawie objętej opisanym wyżej prawomocnym wyrokiem tut. Sądu z dnia 6 grudnia 2005r., sygn. akt II SA/Wr 2296/03, jak i nie wynika by Opinie te były związane ze sprawą zakończoną w/w prawomocnym wyrokiem Sądu, a której sędzią sprawozdawcą był Sędzia A.C.. Istotne jest w sprawie, że przedmiotem skargi oznaczonej sygn. akt II SA/Wr 2296/03 była opisana wyżej uchwała Rady Miejskiej w L.Z. z dnia [...], Nr [...] podjęta w oparciu o art. 24 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.o zagospodarowaniu przestrzennym, która jako przepis szczególny określała tryb i zasady uchwalania planów zagospodarowania przestrzennego. Uchwała podejmowana w trybie art. 24 ust. 3 tej ustawy, kierowana do indywidualnego adresata, kończyła określony etap procedury uchwalania tych planów. Uchwała w sprawie nieuwzględnienia zarzutu tak co do formy, jak i treści była aktem indywidualnym, zbliżonym do decyzji administracyjnej. Podobny pogląd prezentuje prof. Jan Zimmeramann, przyjmując, że uchwała dotycząca zarzutu jest indywidualnym rozstrzygnięciem administracyjnym, zamykającym pewną procedurę administracyjną. Ma ona zatem swój osobny, niezależny od przygotowywanego planu, byt prawny i sama wywiera określone skutki prawne /J. Zimmeramann: Zarzuty i protesty w procedurze planowania przestrzennego. Samorząd Terytorialny Nr 10 z 1996r., str.22/. Nadto wskazać należy, że z przedmiotowych Opinii Prawniczych jednoznacznie wynika, że o sporządzenie opinii w ściśle określonym temacie, występował Burmistrz L.Z., stąd niezasadne jest twierdzenie skarżących, że przedmiotowe opinie sporządzone zostały, po pierwsze na zlecenie Rady Miejskiej w L.Z., a po drugie nie wynika z nich, że sporządzone zostały w sprawie projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miejscowości S., czyli również w sprawie skarżonej przez J. i W.B. uchwały, a oznaczonej jako sprawa o sygn. akt II SA/Wr 2296/03. Istotną przy tym okolicznością jest także i to, że Burmistrz L.Z. wystąpił o sporządzenie tych opinii do Biura Orzecznictwa w Sprawach Samorządowych przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa D. we W.. Stąd przyjąć należałoby, że stronami umowy o wykonanie tych opinii był z jednej strony Burmistrz L.Z. jako zleceniodawca, z drugiej zaś strony, zleceniobiorcą było Biuro Orzecznictwa w Sprawach Samorządowych przy Urzędzie Marszałkowskim Województwa D. we W.. Ustalenia te nie pozwalają zatem na przyjęcie przez Sąd, że Sędzia WSA A.C. świadczył usługi prawne na rzecz Rady Miejskiej w L.Z., gdy nadto przedmiotowe Opinie Prawnicze nie były wydana w sprawie, jak i nie były związane z opisaną wyżej sprawą w której orzekał Sędzia A.C., a której przedmiotem była uchwała Rady Miejskiej w L.Z. z dnia [...], Nr [...] w sprawie rozpatrzenia zarzutu wniesionego do projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego miejscowości S.. Wskazać przy tym należy, że za podjętym w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem przemawia także stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który to w wyroku z dnia 13 grudnia 2005 r., SK 53/04 /OTK-A 2005/11/134/, badając zgodność art.18 p.p.s.a. z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, stwierdził między innymi, że nie można uznać, iż każdy pogląd prawny, czy opinia wyrażana na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Byłoby to istotnie w ocenie Trybunału - stanowisko poprzez swój automatyzm i formalizm błędne i niebezpieczne, stąd też ocena musi być każdorazowo dostosowana do okoliczności konkretnego postępowania. Musi być więc zawsze wzięte pod uwagę nie tyle sam fakt wyrażania stanowiska w tej lub innej kwestii prawnej, ale sposób zaangażowania i stopień, w jakim wywarło ono wpływ na kierunek przyjętych w konkretnej sprawie administracyjnej rozstrzygnięć. Reasumując stwierdzić należy, że samo formułowanie przez skarżących podstawy wznowienia w sposób odpowiadający przepisowi art. 271 pkt.1 p.p.s.a. nie świadczy o zasadności podstawy wznowienia. Również Sąd nie podzielił twierdzeń skarżących, co do zasadności podstawy wznowienia określonej przepisem art. 273 § 2 p.p.s.a. Zgodnie zaś z tym przepisem, można żądać wznowienia postępowania w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu. Skarżący wskazując cyt. wyżej podstawę wznowienia postępowania, powoływali się na akta administracyjne sprawy oznaczonej: [...], wnosząc o ich dopuszczenie jako dowód w sprawie. Sąd nie uwzględnił powyższego wniosku skarżących, przyjmując, że w niniejszej sprawie nie jest to niezbędne dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości / art. 106 § 3 p.p.s.a./. Powoływanie się przez skarżonych na oznaczone wyżej akta administracyjne i wywodzenie z tegoż podstawy do wznowienia postępowania określonej cyt. wyżej przepisem art. art. 273 § 2 p.p.s.a., nie można uznać za zasadne z tej to przede wszystkim przyczyny, iż w ocenie Sądu, zarzuty skarżących, iż Sąd nie zapoznał się z tymi dokumentami, a tym samym nie wziął ich pod uwagę w sprawie oznaczonej sygn. akt II SA/Wr 2296/03, nie jest wystarczająca podstawą do wznowienia postępowania. Stanowisko to jest tym bardziej zasadne, że jak to już wyżej Sąd pokreślił, w uzasadnieniu opisanego wyżej wyroku z dnia 6 grudnia 2005r., sygn. akt II SA/Wr 2296/03 Sąd przyjął, że nawet gdyby skarżący wykazali, że sporne urządzenia małej retencji istniały, to brak jest przepisu prawa materialnego, który miałby być źródłem ich uprawnień do żądania zamieszczenia w projekcie planu owych urządzeń. Z wyżej wymienionych powodów Sąd negatywnie oceniając zasadność zgłoszonych podstaw wznowienia postępowania, na podstawie art. 282 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, oddalił skargę. Orzeczenie o przyznaniu wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu uzasadnione jest treścią art. 250 tej samej regulacji oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu /Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm./. H.B.23.04.2008r.