III SA/Wr 1495/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Borońska po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym, w sprawie ze skargi G. F. na postanowienie Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności odwołania sprzeciwu od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt III SA/Wr 1495/16 o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania postanawia: I. uchylić zaskarżone zarządzenie referendarza sądowego; II. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W piśmie z dnia 6 kwietnia 2017 r. skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że nie dysponuje środkami umożliwiającemu mu ustanowienie zawodowego pełnomocnika celem czynnego reprezentowania jego interesów w toku zaplanowanej na dzień 19 kwietnia 2017 r. rozprawy oraz ustosunkowania się do stanowiska organu. Skarżący wskazał nadto, że wniosek uzasadniony jest jego aktualnym stanem zdrowia wymuszającym konieczność leczenia w warunkach szpitalnych, w okresie obejmującym termin sądowy, na dowód czego przedłożył zaświadczenie lekarskie (Klinika Onkologii i Radioterapii w G.). W wyniku zarządzenia referendarza Sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 20 kwietnia 2017 r. r. przesłano skarżącemu urzędowy formularz PPF celem wypełnienia, w terminie 7 dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Przesyłka zawierająca urzędowy formularz PPF wraz pouczeniem (nr...) została skutecznie doręczona skarżącemu (na ręce pełnomocnika pocztowego) w dniu 12 maja 2017 r. Zarządzeniem z dnia 19 maja 2017 r. referendarz Sadowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania. Z uzasadnienia zarządzenia wynika, że jako datę doręczenia skarżącemu zarządzenia z dnia 20 kwietnia 2017 r. przyjęto dzień 5 maja 2017 r., w konsekwencji czego uznano, że termin do złożenia wniosku na urzędowym formularzu rozpoczynał bieg 6 maja 2017 r. i kończył się z upływem dnia 12 maja 2017 r. W przesyłce nadanej przez skarżącego w dniu 19 maja 2017 r. skarżący założył wypełniony urzędowy formularz PPF, wnosząc o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu wniosku podał, że okoliczności sprawy zawisłej przed WSA we Wrocławiu wymagają dogłębnej znajomości prawa administracyjnego, której on nie posiada. Stopień skomplikowania sprawy oraz stan jego zdrowia nie pozwalają mu na osobiste zaangażowanie się. Ponadto, jak dalej podniósł skarżący, nie dysponuje środkami umożliwiającymi mu ustanowienie zawodowego pełnomocnika w sprawie. Świadczenie emerytalne – jak dalej podkreślił skarżący – przeznaczone jest na utrzymanie konieczne i nie istnieje możliwość aby zrezygnować, czy też zmniejszyć którąś z opłat stałych. Skarżący - jak podał we wniosku - posiada grunty rolne w B. ([...] ha) i nieużytki i drogę w J. obciążaną hipoteką w kwocie [...] DM, pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł ([...] Euro). Do wniosku skarżący nie załączył jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających jego sytuację życiową i finansową. Pismem z dnia 13 czerwca 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw na zarządzenie referendarza sądowego w przedmiocie pozostawienia jego wniosku o pomoc bez rozpoznania. W szczególności skarżący podniósł, że wezwanie referendarza do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu zaznaczono numerem rejestrowym (00)[...]. Przesyłka ta – jak podniósł skarżący – została doręczona jego pełnomocnikowi pocztowemu w dniu 12 maja 2017 r., a zatem termin w sprawie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu nie rozpoczął biegu w dniu 6 maja 2017 r. i nie kończył się z upływem dnia 12 maja 2017 r. A skarżący z zachowaniem siedmiodniowego terminu złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów źródłowych obrazujących jego sytuację życiową lub materialną. Zarządzeniem z dnia 19 lipca 2017 r. wezwano skarżącego do przedłożenia dokumentów – szczegółowo dookreślonych i wymienionych w wezwaniu – obrazujących sytuację materialną skarżącego, w terminie 14 dni, pod rygorem, iż w przypadku braku udzielenia odpowiedzi na wezwanie, złożony przez niego sprzeciw zostanie rozpoznany na podstawie znajdujących się w aktach dokumentów. Skarżący nie wykonał zarządzenia Sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3). Rozpoznając wniesiony sprzeciw Sąd doszedł do przekonania, że rozstrzygnięcie wydane przez starszego referendarza sądowego winno ulec zmianie, co też znalazło odzwierciedlenie w pkt 1 sentencji. W ocenie Sądu, nieprawidłowe jest stanowisko, w którym jako datę doręczenia skarżącemu zarządzenia z dnia 20 kwietnia 2017 r. przyjęto dzień 5 maja 2017 r., a w konsekwencji czego uznano, że termin do złożenia wniosku na urzędowym formularzu rozpoczynał bieg 6 maja 2017 r. i kończył się z upływem dnia 12 maja 2017 r. Przesyłka zawierająca urzędowy formularz PPF wraz pouczeniem (nr[...]) została bowiem (jak wynika z akt sądowych, k 44) skutecznie doręczona skarżącemu (na ręce pełnomocnika pocztowego) w dniu 12 maja 2017 r. Termin do złożenia wniosku na urzędowym formularzu rozpoczynał zatem bieg 13 maja 2017 r. i kończył się z upływem 19 maja 2017 r. Tym samym - wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu - złożony przez skarżącego w dniu 19 maja 2017 r. należy uznać jako złożony w terminie. Przechodząc w dalszej kolejności do rozpoznania tegoż wniosku - do którego skarżący nie załączyć żadnych dokumentów źródłowych - podnieść należy, że stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Z uwagi jednak na konieczność zapewnienia prawa do sądu osobom niemogącym samodzielnie ponieść kosztów postępowania, ustawodawca wprowadził instytucję prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do art. 246 § 1 pkt p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05). Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny, a przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych, zwolnienie od ich ponoszenia stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP (postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., II FZ 498/07). Ubiegający się o taką pomoc wnioskodawca powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa (por. postanowienie SN z dnia 24 września 1984 r. o sygn. akt II CZ 104/84, Lex nr 8623). Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie pozwalają w żądnej mierze stwierdzić, że sytuacja majątkowa, dochodowa i rodzinna skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Należy bowiem pamiętać, że w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. A na mocy art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie sądowym przyjęto, że obowiązkiem ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy jest wykazanie faktu podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych, niezależnie od efektów. To na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. post. NSA z dnia 16 września 2014 r. sygn. akt II OZ 924/16, LEX nr 1530881) Tymczasem w niniejszej sprawie skarżący, pomimo wezwania Sądu z dnia 19 lipca 2017 r. nie nadesłał żądanych dokumentów. Tym samym nie sposób uznać, aby przedkładając Sądowi jedynie wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym bez jakichkolwiek dokumentów źródłowych potwierdzających wskazane w nim okoliczność (chociażby wysokość emerytury) wykazał w wyczerpujący sposób, jak kształtuje się jego obecna sytuacja dochodowa. Brak przedłożenia przez skarżącego żądanych przez Sąd dokumentów uniemożliwiła natomiast Sądowi ustalenie jakie są rzeczywiste, aktualne możliwości płatnicze skarżącego. Skoro zaś na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a skarżący tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy, co też sąd uczynił w pkt II sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu